бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ХIердизирая тарихлизи

ХIердизирая тарихлизи

Се саби диктатура? Нушала мезличи шурбаталли, ил мягIна аргъахъес чумал дев пайдаладарес чебиркули саби: ца адамла яра чумал адамла някъбази бикибси хIукумат, чучи ва чуни дирутачи чилилра хIеруди барес хIейруси, чучи кьабулагардеш далахъуси, тIутIувируси.

 

Нуни дила макьалализиб ил мягIна урус мезлизиб лебси кьяйда пайдалабирис, гьамадли биахъес. Диктатура ибси гъай латинна мезличиб «dictatura» ибси мягIнализибад бакIибси саби. Ил политикала шайчибси кабиз саби. Ил журализиб азадси суд бируси ахIен, илкьяйдали чучи къаршиси политикала кьукья хIебирар. Чебаахъес, лебси саби или пикри акIахъес чумал партия, яра чула хIерудилиувси политик дакIуирули вирар. Демократияла журализиб сегъуна-биалра секIал, низамлизиб барсдеш яра саби низам пикрибарес багьандан дахъал хIянчи дирули дирар. Ил низам хIукуматла декIар-декIарти шалубазиб хIербирули бирар. Парламентлизиб, судлизиб, хIукуматлизиб ва президентла администрациялизиб. Диктатурализиб ил бусягIят кьабулбиру.

Диктатурала декIардеш, чедибра гьанбушиливан — цадехI някъбазиб хIукумат бихIни. Илгъуна журализир хIякимти биркIни (выборы) яра бекIлил дурахIедуркIу яра чебаълис дурадуркIу, амма илдачиб чус хIяжатти адамти яра сай диктатор виркIу. Политикала илгъуна журализиб азадси СМИ хIебирар. Илдачи имцIаси хIеруди биру ва чус дигути багьахъниби сари кадирхъяхъути. ЦагьатIи лишан лебси саби диктатурала — дакIудирути яра хъардирути къадагъаби.

Нушала, адамтала тарихлизиб бахъал сабри диктаторти. Гьаб-убла гьанхIебушаслира, гъаибил даршдуслизиб биубти чумал бурис. Нушала улкализиб, Советский Союзла замана лебилра ХIукуматла бурги диктатортази халбарес вири. Илди чула алавчарси кьукьяли, партияла хужаимтани биркIутири. Советский Союзла Коммунистический партияла Центральный комитетла Генеральный секретарь бикIусири итхIелила улкала хужаимла къуллукъ. Цаибси сайри лебилра дунъяличив машгьурси ва бегIлара цIакьси нушала пачалихъла диктаторлизи халвируси Иосиф Сталин. Дурала пачалихъла хужаимтазивад бегIлара машгьурси диктатор сайри, сайра Сталинна замана хIерируси ва хIукумат някъбазивси Германияла хужаим Адольф Гитлер. Ил фашист сайри, суненира чула кьамла адамти чебяхIбирути, цархIилти чус гьалаб бузес хIяжатти саби, яра къирбарес ибси пикриличилси. Левсири илгъуна фашист Италияла пачалихълара — Бенито Мусолини.

Политикала хIекьлизиб бузути гIялимтани диктатурала чумал жура декIардирули сари: дявила, партияла, ца чевяхIвируси (персоналистский) ва арагIебси (тоталитарный). Илди декIардулхъути сари чIянкIли жамигIятличи хIеруди бирнила журали ва чули кьабулдирути хIукмуртачирли, амма лерилра журабала ца лишан — цабехIлизиб хIукумат жамигIятли хIеруди барес хIебируси.

Чузиб хIукумат калахъес багьандан, диктатортани дахъал уюнти дакIудиру: пачалихъла законти дарсдиру, дурала улкназив яра ухIнав душман пикривиру. Пачалихъла давла сунела мякьлабтас, сай гIевурцутас бедлуга. Камси замана диктаторли пачалихъла сурсатуни цаладяхъили, пикридарибти секIал детерхахъес вирар. Амма, заманала гIеркъадешли, азадти хIукуматла (жамигIятла) органти агнили ва азадти СМИ къадагъала сарнили, пачалихъ гьалабяхI башни тIашбилзули саби, имцIабирули саби рушбатчиби, дакIудирули сари далагардешуни. Диктатурала ахир ца саби. Сегъуна сабил — хIердизирая тарихлизи.

 

 

Руслан Ражабов

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Суалти-жавабти

- Хала БархIилара Кьурбан-Байрамлара ургабси манзиллизиб бусурман адамтас мукъри дирес асубирусив? Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарсилизи халбирули саби. - Гьайгьайрагу, асубируси саби. Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарси ибси дугIла пикри саби. ШаригIятли илдигъунти секIайчи...


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...


Балга-дугIя

Хала нешла балга Я Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ! ХIела уркIецIилизирад МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIятлизирад, Кьуръа баракатлизирад декIармадираба. Гьанагар изайзирад, дяхIагар балагьлизирад дерцахъаба, Аллагь ﷻ! Нушачибад хIярамси гьарахъбарили, хIялалси гьарзабара, зягIипти изайзибад мурахасбатурли,...


ХУРЕГ БАЛКЬАРАХЪНИ

Долма (8 порция) ГIягIнидиркур: ТIутIила кIапIри – 300 гр; белкьунси диъ – 1 кг; биринж – 1 стакан; цIуба жерши – 1; итан жерши – 4 цула; бурт – 400 гр; кьар, зе, исиут, дерубти специяби – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: тIутIила кIапIри зукьиси...


Зуль-ХIижжа базла 10 бархIила дурхъадеш

Идбаг ﷺ сунела дурхъаси хIядислизив викIули сай: «Илди бурхIназив дубурцуси адам Аллагьли ﷻ вецIал секIайчивли дурхъавиру: сунела гIямрулизи баракат хьурабиру; мас-давла имцIабиру; хъалибарг балагьуназибад уцахъу; бунагьуни умудирар; гIяхIти баркьудлуми имцIа-дирар; бебкIала излуми...