бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ТалихIла мягIна селизиба?

ТалихIла мягIна селизиба?

ТалихIла мягIна селизиба?

ВиштIаси акIубхIели нушани илис талихI, арадеш дулгули дирехIе, илди гIямрулизир бегIлара мягIничертази халдирули. ТалихIличи хьулхIейкIуси адам хIергар иш дунъяла къакъличив. Жагьилти гIямрулизиб биаб, гьести гIямрула дусмазиб биаб, талихI лебил адамтас чараагарли хIяжатси саби.

 

ХIятта виштIаси адамлис булан талихI гIягIниси саби, гьачамлис илини гIямрула мягIна хIергъули виалра. ТалихIчерти дурхIядеш или бикIутира къугънас ахIенгу, сенахIенну виштIасилис сунела дурхIядеш, гIямру деркIайчи гьандиркули кавлути сари. Бурес чебиркур, талихI ибси гъай гьарилли сунеласун иргъуси сай. Цалис талихIли бетаруси секIал, цархIилла гьар бархIила гIямрулизиб къаршибиркуси ва сунени пикри бяхIчихIейуси секIай уббулхъули бирар. Мисаллис, велкъайчи кьалли чина хабара, сай ва сунела дурхIни гашали хIебебкIахъес багьандан кьацIла къидикъалра хIебиркуси адамлис дунъяличиб бегIлара халаси талихI – кьацIлизиб бирар. Илкьяйдали араси адамлира сунела арадешлис кьимат балуси ахIен, ва ил сегъуна сабил талихI баргес гьуцIлизив вирар. Амма зягIипси адамли талихI сунела арадеш чарбухънилизиб саби чебиуси. Велкъунсини гушсила мягIна хIергъу бикIуливан, гьарилла талихIличила гьанбикуни декIарти сари.

 Бархьаначи буралли, нушаб талихIличила илцад-декIар пикридикIес гIягIнидеш агара. БегIтала бегIлара халаси хатIа – талихIла черкад чули пикридарибти къяналати гьанбикуни ва кьяйдурти хIясибли гIямру делшахъес чула биштIати гьирбирнилизиб саби. Илдани асес хIебирути дурхъати хъулрачила, дурхIнас гIелар датурти гIела-гьаладиклумази, нясдешунази гIелабикибси дунъяличила ахIен ишар гъай. БегIтани биштIахIейчибад бехIбихьили, чула дурхIни «хIуша талихIчерти детаэс гIягIнитирая» ибти къяналати пикрумачи хъарахъили абилкьниличила сари. ТалихI секьяйдали сархес вирусилра балули ахIенра нушани. ТалихIличи нуша леркуси гьуни хIебалули диахIелра нушаб гIягIниагарти гьундурачила белгили багьес чебиркур. Интернетлизирти жагати суратунала ялгъанси дунъяличи хъарихъули хIербирухIели саби ишхIелла жагьилти чеббалкIунти.

Статистикала баянтани чебиахъуливан, ишхIелла наслулизи хIябал изала дикили сари: «кредитлис арц сайсни», «беркала» ва «держ» бикIути. ИшбархIи кредитуни кайсути ва илдазибад уббухъес хIебирути бахъал саби, илкьяйдали бахъал саби хIянчи хIебирути ва букули кабиибти адамтира, илдала битIакIра гьайгьайрагу, имцIабирули саби. Держлизи ахъибти адамтира камли ахIен.

БиштIахIейчибад нушани дурхIни секIал пайдаладирахъесцун бурсибирулра, талихIра илизиб саби или гьанбиркули. Нушани гIямру дархьти бяхIчибизуначи хъарихъули хIелушулра. Нушаб дигуси секIал хIебикалли, нуша талихIагарти детарулра или пикридикIулра. ХIебиалли, нушала хьул бартаалли, талихIчертили детарулра. Адамла хьулани биалли, мурталра цагъунтили хIедирар, илди дарсдикIути сари, ил багьандан талихIра нушала хьуланачи хъарихъули баргес вируси ахIен.

Пикридухъеная, сецадла кьадар дарсдиублил ишхIелла адамла кьиматуни. Илис Интернетлизиб сунени букуси декIарси беркала биаб, жагаси цархIил секIал биаб, дунъяла адамтала гьалаб чебаахъес дигули сай. Се багьандан? Бусурман адамличи далдикибти къиликъуни ахIен илди. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ нуша цархIилтала гьалар халахIедурхахъес, гьар секIайчи кагибдешличил, пикри бяхIчииахъули вяшдикIахъес бурсидирулра.

Исламла кьанунти хIясибли кагибдеш, адуцалачердеш дебали кьиматладирути сари, цархIилтала гьалав сунечила сай гапикIуси адамли биалли, хатIаласи баркьуди дурабуркIули сай. СенахIенну илдигъунти къиликъуначилси адам хамдешличи, кьиркьирдешличи, чехусандешличи гъамвируси сай. ИшхIели адам сунела суратуни касес, илди Интернетлизи кадихьес ва адамти сунечила се бикIул багьес къайгъилизив сай. Вирусила кьадар лебтазилра сай чеваахъес виънилизиб саби ишбархIи бекIлибиубси. Хамдешличи ва чевяхIдешличи гьуцIси адамла хIурматбирули саби, кагибси, адуцалачевси биалли – нукьсансилизи, увяхIсилизи халирули сай.

Хъумартес асухIебирар, адам талихIчевсили ветарар чIянкIли чихъти адаб-хIяяличил гIямру дуркIалли. Кьуръайзибра халкь гIяхIдешличи, адаб-хIяяличи хъарихъули гIямру лушахъес жибирули саби. Лебтанилра балусигу, баркьагардешли, чехусандешли селра гIяхIси хIехни нушала гIямрулизи.

Нушала хьуланала арилизир лерай, нуша талихIагарти сарра. Иличи ургIебли нуша талихIчердирулра илди хьуланазирад дердили, се-биалра халаси, чебяхIси ибсиличи гъамдирухIели, Аллагьла ﷻ ва МухIяммад Идбагла хъарбаркьуначи хъарихъухIели. Адамла хьуланала бегIлара чебяхIси даражализи кадурхар рухIлашалти гIямру, черяхIти кьиматуни. Хьуланала даража сецадла кьадар гIяшси биалра, илди гьамадли дартаахъес вирули сай, ва илди сархибхIели, адамла иштяхIра бетихъули бирар. Гьарли-марси талихI бегIлара черяхIти хьуланазиб – Аллагьла ﷻ хъарбаркьуначи мутIигIвакIнилизиб ва илди хIясибли хIервирнилизиб саби баргес вируси.

IИличила нушани биштIатазира аргъахъес хIяжатбиркур. ЧеряхIти даражала бяхIчибизуни белгидарниличил талихIра бургуси сай адамли. ИшбархIи нуша гьигьдикIес, къунздикIес, нушаб дигути адамти чебиэс дирнилисра ЧевяхIсилизи шукрудикIес гIягIнилира, илра талихI саби. ХIушазивад гьарилли талихIла мягIна селизиб сабил аргъили, хIуша талихIчерли диубли дигулра…

 

 

Патимат Сулайбанова

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...


Игитуни – гьар бархIила гIямрулизиб

Хьунул адам ва биштIати берцахъиб   Ишди бурхIназир Дагъистайчи чедакIибти тIабигIятла гьанагарти анцIбукьуни къячхIедикибти цалра дагъистанлан кахIелун ургар илини гьанбикиб. Дигалли шагьуртазир, дигалли шимазир, дахъал заб-марка дарили, гьар бархIила гIямрулизир, бекIахъудила шуртIразир...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

ГIергъиси манзил декIарбиркниличил дархдасунти дахъал суалти хьардиули сари. Илди баяндарес багьандан иш белкI гьалабирхьулра. ДекIарвикни – хьунуйчилти бархбасуни къябаъни саби дугьбачил, белкIличил ва мез хIедалусилис лишантачил. Ислам динни хъайчикабиъни цахIнаб хIербирнила вягIда кьяйдали...