бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Нушазирад дигахъути сари…

Нушазирад дигахъути сари…

Нуша хIердируси улка урхIмешуахIенси саби. Селизиба илала урхIмешуахIендеш или хьарбаадалли, Россия бегIлара дахъал миллатунар ва динанар улка саби. Даршдусмадли илаб бахъал миллатунала халкь цаличил ца уржили, цабалги хIеркабирутири. Нуша лерилра цагъунти ахIенра, гьарил миллатла саби-бегIти мез, культура, тарих, бузахъуси дин лер ва лебтанилра цали цала хIурматбируси саби. Дахъал миллатунар улкализир лебтасалра цати адаб-хIяялашалти дазурби хIедулэс бурсивиъни дебали мягIничебси саби.

 

 

Дурхъаси Кьуръан баянбирути тафсиртазиб НухI Идбагличила хабар гьунбуршули саби, шайтIан гьар чеалкIуси наслу чеббалкIахъес бузниличила буруси. Илала цархIил хIянчи ва мурад агарси саби, адамти чеббалкIахъни ахIенси. Ил багьандан дуги-хIери хIеили, бамсри хIебалули «бузули саби» ил мялгIун чеалкIуси наслулизи адабличила, хIяяличила, адамдешличила, саби акIнила мягIналичила хъумартахъес багьандан. ИшхIелла манзилла адамтачи хIерикIухIели гьанбикесли саби, ил бажардибиркулицун ахIенну, гьалабяхIра арбякьи саби. ИшхIели дунъяличир кадиркути дархибти аги-кьяйда чедиухIелира ил аргъесли саби. Нушала улкали дурабуркIуси дявила хасси балбуц таманбиахъес дулгуси замана, дунъяла цархIилти мер-мусаличирра дявила сагати анцIбукьуни дехIдирхьули сари. Бусурмантачи западла улкнани дакIудирути зулмуртира, гьими-кьясдешра пикридаралли, иш дунъяличи «цIударти гъагулти» чедакIибтиван билзули саби. Се хIебиулив цацабехIти адамтас, селис адилкьути дунъяличир дургъби? Илцадра гъаргъбиублив илди дунъяла давлумачи? Адамла гIямру керасесра илдани селизилра бирули ахIенгу.

Заманала хъярхъдешли адамтира барсбикIули саби, гьалар халкьли черяхIли ва дурхъали дихIути кьиматунира ишхIелла манзиллизир кьиматагардирули сари. Адаб-хIяяла лишантили дирути урези-хIяяра ишбархIила адамтазир деткайхъули сари. ЦархIилван биалри, арагIебли дунъя анар-ханарла, дархибти анцIбукьунази гIелахIебирки. БегIлара вайси, черяхIти къуллукъуначиб бузути хIякимтани жамигIятлизир кадиркути далагардешуни чехIедиъни саби. Илдала уркIби алавчарли кадиркути анцIбукьуначи къатавдиубтигъунти сари. Дунъяличир гIядлу-зегъа кадизахъес, ил гIяхIбухъахъес ва гьалабяхI башахъес багьандан бегI гьалабси яргализир гьарил инса адаб-хIяялашалси бухIнабуцличи пикри бяхIчииэс гIягIнибиркур. Дусмадли нушани чехIедиути «цIударти цIакьани» адамла адаб-хIяялашалти, рухIлашалти кьиматуни дуэс, убяхIси даражаличи дикахъес дузули сари. Гьайгьайрагу, нуни гьанбушибси мялгIунра дунъяла бекIдеш чузи дуцибтас уряхIти баркьудлумазиб кумекбикIули саби. Се барес хIяжатли нушазивад гьариллис?

ГIядатла адамтас селра бареси кавлули ахIен, вегIлизир лерти вайтигъунти къиликъуни агардарес, гIяхIдухъахъес дузни ахIенси. Гьарил адам ухIнавадли вайти ибти къиликъуназивад, бухъя-зегъализивад умувиалли, алавси дунъяра шалабирар ва гIяхIбулхъан, убяхIси мялгIуннисра халкь чеббулкIахънила хIяракатлизиб бареси кахIевлан. Гьар секIал нуша гьариллизирад дигахъути сари. ГIяхIсиличицун хьулдикIехIе…

 

П. Сулайбанова

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Суалти-жавабти

- Хала БархIилара Кьурбан-Байрамлара ургабси манзиллизиб бусурман адамтас мукъри дирес асубирусив? Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарсилизи халбирули саби. - Гьайгьайрагу, асубируси саби. Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарси ибси дугIла пикри саби. ШаригIятли илдигъунти секIайчи...


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...


Редакциялизи суал

Асубирусив шаригIят хIясибли банклизив узес? Банклизив узес къадагъабарибси ахIен гIергъити шуртIри дузахъули диалли: Эгер банклизив узес чараагардеш лебли биалли, сенкIун чараагардеш лебли хIебиалли къадагъаласи мерличив узес къадагъабарибси саби. Ил чараагардеш дебали халаси хIяжатдеш...