ЛутI Идбаг
ЛутI Идбагла у Кьуръайзиб 27–йна гьанбушили саби. Иракьла югла шайчирти мер-мусаличил бархбасунсири ЛутI Идбагла тарих. Ил Ибрагьим Идбагла узи Харанна урши, иличи бирхауртазивадли ца сайри.
Аллагьли ﷻ ил чеббалкIунти халкьличи вархьибсири, Содомла мер-мусаличи динна кьяйдурти кадизахъес багьандан. Илабти халкь илцадра бунагьунази гIелабикилри, хIятта лебил дунъяла инсаниятла тарихлизиб илдалагъуна анцIбукь кабикили хIебурги. Илабти мурул адамти цахIнабикили, чула жинсла адамтачил дигайла бархбасуни дузахъулри, хьунул адамтани хьунул адамтачил. Илгъуна жаниварталагъуна хIяланачилси убяхIдеш ва цIахдеш бегI гьалаб илдани сабри пикрибарибси. Илди ва цархIилти цIахти хасиятуначил ургъахъес вархьибсири ЧевяхIси Аллагьли ﷻ ЛутI Идбаг ва бурибсири, илдани дирути хIяжарти баркьудлуми гьалар дунъяличир чилилра хIедарниличила. Илаб хIербирути халкьли Аллагьли ﷻ адамти акIахъубхIели дедибти лишанти дарсдарили, уряхIти баркьудлуми адуцили, саби-бегIти гIядатуни пикридарилри.
ЛутIличи хъарбарибси жавабкарси хъарбаркь дебали къиянсири. Ил бегIлара цIахти баркьудлумази абархибти халкьличил сайцун сайри ургъуси. Иличил барх сай гIевуцеси, ватахъеси ва кумекбареси сунела кьамла адамтира аги. ЛутIлис гIергъи ЧевяхIсини цалра идбаг вархьибси ахIенри, сайра сунела кьамли мяхIкамхIереси. Илала биалли чилра аги.
Цаибси яргализиб, ЛутI Идбагли лебилра идбагунани кьяйдали, чеббалкIунти халкьлизи Аллагь ﷻ ца виъниличила, Илала ЧебяхIдешличила, Умудешличила, Аллагьлисцун ﷻ улгес гIягIнили биъниличила ва Ил цалра Сунени акIахъубси секIайчи мешули хIейъниличила аргъахъес къайгъибарибсири. Илкьяйдали ЛутIли илдас гьалар цалра адамли хIедирути цIахти вяшатIала дархьдатахъес тIалаббирусири. Илданицун сабри ил гьалаб агарси цIахдеш пикрибарибси.
ЛутIли ил кьамлис вягIза-насихIятуни дирусири. Амма гьеч, гIяхIдеш аги. Эгер илдани чула бунагь батурси биаллири, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илдачи жазаъ бурхьуси ахIенри. Аллагьли ﷻ гьаланачи илдачи расул хIевархьили, халкьличи жазаъра бурхьуси ахIенри. Илдани биалли, бунагькарти шикьатIала дархьхIедатур, хIятта ЛутIли илдази иргъахъули хьалли, мурул адамтас хьунул адамтачи хъайчикабиъни дурхъасили ва умусили биъниличила.
Аллагьли ﷻ малаикунази бурибсири: «Сунела халкьличила дурути ЛутIла бикьридешличи лехIдизирая, эгер илини хIяйна тикрарбаралли, илди цIахти, жяргати ва нясти саби или, илди къирбарая» (мягIна).
ЛутIличи илала халкь танбихIлабарахъес бархьибти малаикуни бакIиб. Илдани илди халкьличи лайикьси жазаъ бурхьниличила ва ЛутI Идбаг ва иличи бирхути адамти уцахъниличила бурибсири. ЛутI Идбагли илди жагати уршбала сипатуначил бакIибти гIяхIли адамтазибад дигIянали сунела хъулиб кьабулбариб. Илдани хьар-хъарбаибхIели, илини бархьдеш лебси кьяйдали буриб. Илала хьунуй илди бакIниличила шантази багьахъурсири. Мурул адамти биалли, ЛутIла хъули къалабабикиб чула убяхIдеш дураберкIес багьандан.
Ил сунела мурул увведибси, вайси хьунул адамлизи халрируси сари. Кьуръайзирра ил муруйс хиянатдеш дарибсиван гьанрушибси сари. Ил хиянатдеш динна хIекьлизибси мягIнала саби. Идбагунала ва расултала хьунри умутази халбирути саби, ва илди-ургаб агара цархIилти мурул адамтачил бархбикили цIахбиубти. Илизибад Аллагьли ﷻ идбагуни ва илдала хьунри мяхIкамбарибти саби. Тяп илкьяйдали илдала дурхIнира ил шайчиб умути саби. Ил вайси хьунул адам сарри, илини муруйчи бакIибти гIяхIлачила бурнилизиб сабри илала вершадеш, амма муруйс ил марсири.
ЛутI Идбаг бакIибти шантачи гьачам гьатIи дугьайзур: «Хъайчикадиирая рурсбачи ва хьунул адамтачи, илди хIушаб умути саби, эгер хIуша хъайчирти диадалли, хIушала хьунри хIушаб баахъая…»
Малаикунани ил паргъатвариб, адамтани чус зарал барес хIебирниличила балахъули. Илдани буриб саби халаси хъарбаркь барес бакIили биъниличила, ва ЛутIра сунечи бирхутира шилизибад арбукьяхъес хъарбариб. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илдази багьахъур бунагькарти агарбирниличила гIергъиси бархIи сабаайчи.
Аллагьли ﷻ буриб: «Дуравхъен шилизивад хъалибаргра, хIечи бирхутира арбукили, ва гIелавяхI шурмалхъад (бетаурси чехIебаэс багьандан). ХIела хьунулра сунени гIеббуцибтачил рарх кавлан, хIу ватурли илди гIеббуцни багьандан. Илдачи цIакьси жазаъ хIерли саби».
Сунени бурибси хIясибли, ЧевяхIси Кьудратла ВегI Аллагьли ﷻ илди халкь къирбариб, илди лебти мер-муса убилчедарили.
Кьуръайзиб илдас «муътафикат» бикIар – бекIличибад кьяшмачи шурбатурти. Илди халкьлисгъуна насиббиубси, цIакьси, чучи лайикьси, дубурти зерзердируси бунагь цархIилти адамтачил бархбасахъи, гьанбуршули ахIен.
