Се саби гIясидеш
ИшбархIи нушани гIясидешличила бурехIе. СенкIун, гьаннала паргъатагарси замана нуша-алав балагьуни ва къияндешуни имцIадиубли сари.
Нуша бусягIят гIясидирутили детаурлира: хIяланала асарлиур, хъулир диадалра, юлдашуначил дарх диадалра, чили-биалра се-биалра буралли, гьимдуркIулра, бехIзидирулра, дехIдилзулра, биштIатачи вявдикIулра, гьунчиб машина пробкализиб тIашбизалли сабурагардирулра. Ил багьандан ил тяхIярличила бурехIе, нушала гIялимтани дурибти насихIятуни гьандуршехIе, хIяланала асарлизи хIедиркес багьандан.
Динна машгьурти гIялимтани гьими, гIясидеш халати бунагьуназибад цализи халбируси саби. Сегъуна гIясидеш? Адам динни къадагъабарибси секIайчи гIясиикIалли. Буралли, диннизиб чебаахъили саби балагарси секIайчи нушани кьабулагардеш ва гъузгъалдидиъни балахъес. Амма нушала нафсли ва халадешли нуша гIясидикIахъахIелли, ва гьими чичиб-биалра чебихъахIелли, илгъуна баркьуди бунагьлизи халбируси саби.
Имам Джуржанили гIясидеш-личила буриб: «ГIясидеш саби – уркIи гьалакли тимхъбикIесбиъни, хIи руржесдирхIни ва адамли илди хIялани дурадушалли, ряхIятвирули сай». «ФатхIул мубин» жузлизиб белкIи саби: «ГIясидеш – уркIи гьалакбиубли, хIи руржесдяхIибхIели адамлис дебали чеббицIес дигни». Илгъуна гьимили халаси, заралласи асар бируси саби вирхусила имайчи.
Идбагли ﷺ хIядислизиб буриб, кьутIкьуси кьарли варъала тIем, бизидеш ва муридеш букьбулъни кьяйдали, гIясидешли вирхуси адамла иманра илкьяйдали заябирули саби.
Имам Гъазалини гIясидеш ишкьяйдали иргъахъули сай: «Адам гIясивикIес вехIихьибхIели, илала уркIи гьалаксарар, хIи руржес дехIдирхьур, гIур илди лерилра тумази ва кьаркьайзи диур, илис гIергъи бекIлизи диур, хIулби хIунтIендиру ва туми пушдилзан».
Сен илкьяйдали бетаруси? СенкIун гIясидеш ЧевяхIсини акIахъубли саби, цIализибад ва гIянжилизибад адам варибти. Адам гIясивиубхIели илала хIулби хIунтIендирес дехIдирхьур, ил хIунтIендеш дакIубируси саби, гIясидеш цIализибад акIахъни багьандан. Иблис биалли цIализибад саби цалабяхъибси. Иблис адамличи бегIлара гъамли бируси саби гIясивиубси замана. Нуша гIясихIели лерилра унза ибхьути сари, иблисла бухIнабухъес ихтияр бируси саби илгъуна адамлизи, ва гIясидикIухIели нуша иблисличи мешутили детарутира. Жузазибра бурули саби, эгер хIушаб иблис чебаэс дигадалли, хIуша гIясидикIухIели дяхIимцIайзи хIеръая или. Илгъуна бируси саби иблис, нушани биалли иблисла вяшатIала тикрардирулра ва иблис нушачи гьатIира гъамбирулра.
Ил тяхIярличила бурули Идбаг ﷺ викIар, мягIна: «ГIясидеш иблисличибад саби, иблис биалли цIализибад саби. ЦIа биалли шинни саби билшахъуси. ХIуша гIясидиадалли цIа шинни
билшахъуси кьяйдали, дазала дарая ва хIушазибси цIа бишахъеная».
ЦархIил хIядислизиб Идбагли буриб: «ХIуша гIясидикIухIели, тIашли диадалли кадиирая. ХIуша кадиибхIели гIясидеш арбукьялли – ил гIяхIси саби. Эгер кадиибхIелира гIясидеш архIебукьялли, хIуша кадихьеная, ванзаличи гъамли диэс багьандан». Ил багьанданра гIясидеш чехIебаахъни ил гапласи баркьуди саби. ГIясидеш дакIухIедарес багьандан халати гъабзадеш гIягIнити сари.
Ца гечликьяна вакIили, Идбаглизи ﷺ тиладибарили сай: «Я РасуллюЛлагь, наб къантIси насихIят бурагу». Идбагли ﷺ балули авлахъуначивад гечикIуси ил сунечил гIур къаршихIейкес асубирниличила, викIар: «ГIясимайруд». Илини гIурра ва гIурра тиладибарили сай сунес багалабиэси насихIят бурахъес. Идбагли ﷺ хIяйна тикрарбариб: «ГIясимайруд».
Адам гIясихIейкIни, сунела иман берцахъни саби, хIязлис ахIен Идбаглиﷺ илгъуна бурибси, сенкIун бегIлара мягIничебси саби буруси. Ил дебали мягIничебси биъни багьандан нушази гIясихIедикIахъес хъарбирули саби. Ил нушаб баибси саби – гIясидиубси замана ил хIял дурахIебушни ва сабурбирни. ГIясидеш – дебали урехиласи секIал сабни багьандан.
БусягIятла замана хьарбауд дураберкIалли, чи саял цIакьси адам или, гьайгьайрагу, жавабти декIар-декIарти дакьес вирар: чIумати мускултала вегI, давла лебси, дурхъаси машинала вегI, ва цархIилтира. Нушала Идбагли ﷺ цIакьси адамличила бурули викIи: «ЦIакьси мурул адамлизи халируси сай сунела гIясидеш дакIухIебируси». Сецад гIясивиубли виалра дигалли цIакь чебаахъес, вявикIес, бяхъес яра се-дигара барес вирули хьалли, гIясихIейкIуси. Ил гIясихIейкIуси сай вявикIалли яра вирхIялли сунес жаваб чарбиру или урухкIухIели ахIенну, Аллагь ﷻ багьандан сай ва илгъуна адам сай цIакьсилизи халируси.
Нушала машгьурти динна гIялимтани гIясихIедикIахъес багьандан бурули саби:
1) ПикридикIеная. Нушани гIясидеш ургьурлизир дихIес дирахIелли, ЧевяхIсини нушаб се хIядурбарилил хъумхIертес. ЦацабехIти бикIули саби, гIясидеш дигIяндарес балути, адамтачибад чеббурхути ва гIяхIти баркьудлуми дирути адамти ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ дигахъути саби. Аллагьла Расул ﷺ викIули сай: «Чи-биалра жаваб чарбарес, вявикIес, къалмакъар дарес вирули хьалли, сабурбарили уалли, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ Кьиямала бархIи ил живиру ва иру: «ХIед дигусигъуна хIурулгIянра декIаррарили, Гьалжанализи ацIи». Нушаб хъумартес асухIебирар ЧевяхIсини нушаб хIядурбарибси нигIматличила. Илкьяйдали гIясихIедикIули сабурбирниличибли, ил цIа бишахъес кумеклибируси саби.
2) ЛехIкайхъеная. ХIуша гIясидиублирав, илхIели селра мабиридая. Сегъутилра баркьудлуми дурамадуркIидая. Аллагьла Расул ﷺ викIули сай: «ГIясидиубхIели, лехIкайхъеная». Сен? СенахIенну, мисаллис буралли, хъалибарглизиб мурул-хьунул ургар къалмакъар детаалли, муруй тIалакьла дугьби дурадуршули сари. Имамтас ва мижитла хIянчизартас ил гIяхIил балуси секIал саби. Бахъалгъунтани гIясибиубхIели, хьунуйчи гьимбукIили, магьар кадуршули сари. ГIур биалли гьими ва гIясидешла хIялани черардякьунхIели, пашманбиубли имамтачи башули саби даршибарахъес багьандан.
Юлдашуни-ургаб кабиибхIелира се-биалра гIягIниагарси бурили, адамла гIямру заядирули сари. Адам гIясивиубси замана ил гIямрула мягIничебдешличила ва дурхъадешличила пикриикIес вируси ахIен. Илизи буралли, хIела дехIибала кьандирули сари или, илини илхIелира селра хIергъу. Ил багьандан гIясивиубхIели, селра хIейкIули лехIкахъес чебиркур.
Ца бетаурси анцIбукь гьанбуршис. ДурхIяли дяхIимцIала бячунхIели, дудешли гIясивиубли, някълиу бикибси уркьули касили някълизи бяхъили саби. Илизир биалли мяржли дергунти гIябли урдухъи, хIилизи ардякьи шахадикили сари (гангрена). Илала някъла тIулби чердяхъли сари. Больницализив чевсаргъибси илини хьарбиули сай, чинара дила тIулби или. Илизи бетаурси бурили сабину, ил викIули сай чардарая дила тIулби нуни гIур илгъуна хIебирис ва селра хIебялчяс или. Илизи сейкIусил хIебалули дудешра кали сай. Секьяйда хIерируси гIур ил…
ГIясидешла хIяйчивхIели, сегъуна-биалра балга барес, се-биалра буресра гIягIниси ахIен. БегIтани барибси балга кьабулбируси саби, ил багьандан гIясихIели дурути дугьбазив мяхIкамли виэс чебиркур.
3) Аллагьла Расул ﷺ ва илала асхIябти гьанбикахъая. Эгер хIушаб децIагахъили яра хIушачил къалмакъар дарили биалли, Идбаг ﷺ гьаникахъая. Ил илдигъунти тяхIуртазив лехIкахъили калунсири, цацахIели пиширхъусири. Илкьяйдали ГIяли ибн ХIусейнна бекIличи илала лагъли шин кертIухIели гажин бекIличи кабикахъибсири. Ил уркIрухъи аят белчIунсири: «…чула гIясидеш дигIянбирути, адамтачибад чеббурхути ва гIяхIти баркьудлуми дирути…» или. ИлхIели ГIялини иб: «Марлира, нуни гIясидеш дигIяндарира, ну хIечивад чеввурхулра ва нуни хIу хасарралтулри, хIу азадсири».
Илгъуна даражаличи адикес хIедирахIеллира, илдачи мешутили детаэсалра нушани халаси къайгъибарес чебиркур.
4) Нушани буриливан, нуша гIясихIели иблисличи мешутили детарутира, ил цIализибадси иблис мякьлаб саби ва ил хIяйчивси адамли ЧевяхIси Аллагьлизи ﷻ берцуди ва кумек тиладибарес гIягIниси саби. Адамли сунела хIялани цIализирхIели «АгIузу биллагьи мина шайтIани рражим…» бучIес чебиркур, илхIели цIаличи шин чертIибхIеливан гIясидеш билшан. Илкьяйдали кьасбарес гIягIнибиркур гIясидеш нушала хIял-тIабигIятлизиб камбиахъес багьандан. СенахIенну гIясидеш цIакьси хIялличил барх адам акIубхIейчибад иличил бируси саби ва илди кIелра тамай урасес вируси ахIен, чIянкIли хIярхIдаресцун ахIи. ЦIакьси хIялли ва гIясидешли адамлис иш дунъяличив хIервиахъес кумекбируси саби. ЦIакьси хIялли имкан лугули саби хъалибарглис бекIахъуди тIалаббарахъес. ГIясидешли биалли адамтала зараллизивад гьарахъвиркахъес кумекбирули саби. Илдачил се барес вируси гьатIи? Илди ургабси тяхIярличир дихIес гIягIнити сари, сенкIун бекIлил илди агарли асухIебирар. ГIясивиэс гIягIниси заманара бируси саби дин багьандан, вегIла дурхIнани ва гъамтани Аллагьла ﷻ хъарбаркьуни таманхIедируси манзил. ИлхIели илдачи разиагардеш ва кьабулагардеш багьахъес чебиркур. Илизибад аргъес чебиркур Аллагь ﷻ багьанданси баркьудилизиб гIясивирес асубирули саби.
Аллагьла Расул ﷺ гIясивикIухIели илала вяхI хIунтIенирусири ва ил багьесли бири, амма ил сай багьандан ахIенри, ил гIясиикIусири бархьдеш багьандан. Илини илхIели ил тIашиусири, иргъахъусири ва баянбирусири сунела разиагардеш.
ЧевяхIси Аллагьлизи ﷻ тиладибирулра нушаб илгъуна гъабзадеш ва цIакь нуша паргъатли дирахъес, гIягIниси манзил нушала гIясидешла цIа дишахъес багьандан. Чедир гьандушибти дурсри нушала узидешла бархбасуни чIумадиахъестили диаб.
Аллагьли ﷻ кьабулдараб нушала дехIибала, балга-дугIя, азкарти ва гIибадатуни. Нуша лерилра мутагIялимти дараба – багьудлумагIир къяйцIдикIути ва илди тIалабдирути. Амин!