бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Бадрула дергъ

Бадрула дергъ

Бадрула дергъ

 

Илис Бадрула мякьлабси чебяхIси дергъ бикIутири. Ил бусурмантас дебали мягIничебсилизи халбирухIели. Аллагьла Расулла манзил исламла жи тIинтIбирухIели, душманти гьарахъбарес хIяжатти гIягIниахълуми пайдаладирутири. Нушани ишар душманти тIашаэс дурадуркIути цацадехIти анцIбукьуначила бурехIе.

 

Иш нушани гьанбуршуси анцIбукь дявила жигьадла кьяйдуртази кабурхуси ахIен. Бадрула мякьлабси дергъ кабикибсири жумягI бархIи Рамазан базла 17– личиб, гьижрала 2 – ибил дуслизиб. Ил цаибил дяви сабри сунезибра Аллагьла Расулли ﷺ бутIакьяндеш дарибси.

Илис гьалав ил кьурайшитуначи ва ХIямзала кьамличи къаршили дергълизи дураухъунсири, амма дергъ кабикибси ахIенри. Ил сапарлизив илис чилра къаршихIейкили чариубсири, илхIели ХIямзала кьамличил даршуси вягIдара бигьи.

ЧебяхIси Бадрула дергълис сабабли бетаурсири Абу Суфьян ибн ХIарб Шамлизивад карбайчил чарулхъни. Идбагли ﷺ дяв барес пикри аги, ил карбан кебасес кьасбарибсири, чула Маккализиб батурси лебдешлис кьадин. СенкIун чула хъулразибад дугIаибти мугьажиртала ихтияр лебсири къаршикартала мас кебасес, сенахIенну кьурайшитунани илдала Маккализиб калунси лебдеш чула арилиу буцибхIели. Илкьяйдали, ахъри бикIалли, дергълизибра асубируси саби душмантала мас кебасес – ил исламла динна ихтиюртала шайчибти гIялимтала цауркIси пикри саби.

ЦацабехIти Идбагличил ﷺ архIяличи дурабухъес кьабулхIе-бикибтири, илдас анцбукь дявличи бетиркни хIебалухIели.

Абу Суфьян къаршибиркутази бусурмантала баркьудлумачила хьархъарикIули, дебали мяхIкамли вяшикIулри. Илини багьур илдала гIяскар Мадинализибад чула карбан буцес дурабухъниличила. Абу Суфьянни адам вархьиб Маккала кьурайшитуначи кумеклис дурабухъахъес, ва азирцад бургъан хIядурбиубли дурабухъун.

Аллагьла Расул ﷺ Рамазан базла 8 – ибил бархIи дураухъунсири. Иличил барх дурабухъун 314 адам. Илдала 70 валрицун сарри лерти ва илдачи яргали абицIулри.

Абу Суфьян гIядатла гьунчивад ахIи, урхьула дублавад Маккализи ваэс кьасбариб.

Аллагьла Расулли ﷺ багьурхIели кьурайшитуни кумекличи дурабухъни, илини се баралли гIяхIсил пикрибарес бусурманти бучиб. Илав Абу Бакрли ва ГIумарли чула пикруми дуриб. Илдас гIергъи аль-Микьдад викIар: "Ва Аллагьла Расул! ХIези Аллагьли ﷻ гIеббуруси кьяйдали бара, нуша биалли хIечил дарх сарра. Аллагьличил ﷻ хъя бирулра нуша Мусази бурибси кьяйдали: "Укьен хIела Аллагьличил ﷻ варх ва ургъен, нуша биалли ишар кавлехIе" хIедикIехIе. Нуша хIела гьалар, гIелар, балуй шайчир, алгъай шайчир кадизурли дургъехIе.

Илис гIергъи СагIд ибн МугIаз викIар: "Нуша хIечи дирхулра, хIуни буруси бархьдеш биъни якьинбирулра, хIед мардешла хъя бирулра. ХIуни дигуси бара, Аллагьла Расул ﷺ, нуша хIечил дарх сарра. ХIу урхьнази кацIадра нушара хIед гIергъи ляркьехIе!"

Илдани уркIичевварибси Идбаг ﷺ викIар: "Аллагьли ﷻ нушаб чедибдеш чеасиб".

Илдани мер-муса ахтардидарахъес адамти бархьиб ва ясирбуцибти кIел адамли, кьурайшитунани гьар бархIи 9-10 валри хурег барес лугьули биъниличила багьахъур. Иличибли Идбаг ﷺ шакикиб чучи къаршили 900-1000 адам дурабулхъниличи. Ясиртазибад илкьяйдали багьур Маккализибад бегIлара машгьурти ва давлачебти адамти чучи къаршили дурабулхъниличила.

Абу Суфьянни багьурхIели карбан Маккализи бетаъни, кьурайшитунази чарбухъахъес тиладибариб. Илди кьабулхIебикиб ва Бадрулизибси базарличи баэс кьасбариб. Илар чучила хабурти дурес ва илабтазиб урехи акIахъес пикрибариб. Илаб гьар дус гечбикIути гIярабунани ярмарка дурабуркIусири ва вачурти дирутири.

Аллагьла Расул ﷺ илдас гьалав Бадрулизи ваиб ва шин лерси мерличив тIашизур. Идбаг ﷺ Рамазан базла 17-личив, ЧевяхIси Аллагьличи ﷻ дугьаизур: "Я Аллагь ﷻ, хIера кьурайшитуни бакIили пахруличил ва уктемдешличил, ХIечи къаршидеш дирули, ХIела Расулла ﷺ дугьби къунбази дуйгIули саби! Я Аллагь ﷻ, ХIуни наб чеасибси кумекбара ва илди гIяшбиахъа!"

 

(хьарахъуд бирар)

 

Наида Гъуруева

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....