бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Бадрула дергъ

Бадрула дергъ

Бадрула дергъ

 

Илис Бадрула мякьлабси чебяхIси дергъ бикIутири. Ил бусурмантас дебали мягIничебсилизи халбирухIели. Аллагьла Расулла манзил исламла жи тIинтIбирухIели, душманти гьарахъбарес хIяжатти гIягIниахълуми пайдаладирутири. Нушани ишар душманти тIашаэс дурадуркIути цацадехIти анцIбукьуначила бурехIе.

 

Иш нушани гьанбуршуси анцIбукь дявила жигьадла кьяйдуртази кабурхуси ахIен. Бадрула мякьлабси дергъ кабикибсири жумягI бархIи Рамазан базла 17– личиб, гьижрала 2 – ибил дуслизиб. Ил цаибил дяви сабри сунезибра Аллагьла Расулли ﷺ бутIакьяндеш дарибси.

Илис гьалав ил кьурайшитуначи ва ХIямзала кьамличи къаршили дергълизи дураухъунсири, амма дергъ кабикибси ахIенри. Ил сапарлизив илис чилра къаршихIейкили чариубсири, илхIели ХIямзала кьамличил даршуси вягIдара бигьи.

ЧебяхIси Бадрула дергълис сабабли бетаурсири Абу Суфьян ибн ХIарб Шамлизивад карбайчил чарулхъни. Идбагли ﷺ дяв барес пикри аги, ил карбан кебасес кьасбарибсири, чула Маккализиб батурси лебдешлис кьадин. СенкIун чула хъулразибад дугIаибти мугьажиртала ихтияр лебсири къаршикартала мас кебасес, сенахIенну кьурайшитунани илдала Маккализиб калунси лебдеш чула арилиу буцибхIели. Илкьяйдали, ахъри бикIалли, дергълизибра асубируси саби душмантала мас кебасес – ил исламла динна ихтиюртала шайчибти гIялимтала цауркIси пикри саби.

ЦацабехIти Идбагличил ﷺ архIяличи дурабухъес кьабулхIе-бикибтири, илдас анцбукь дявличи бетиркни хIебалухIели.

Абу Суфьян къаршибиркутази бусурмантала баркьудлумачила хьархъарикIули, дебали мяхIкамли вяшикIулри. Илини багьур илдала гIяскар Мадинализибад чула карбан буцес дурабухъниличила. Абу Суфьянни адам вархьиб Маккала кьурайшитуначи кумеклис дурабухъахъес, ва азирцад бургъан хIядурбиубли дурабухъун.

Аллагьла Расул ﷺ Рамазан базла 8 – ибил бархIи дураухъунсири. Иличил барх дурабухъун 314 адам. Илдала 70 валрицун сарри лерти ва илдачи яргали абицIулри.

Абу Суфьян гIядатла гьунчивад ахIи, урхьула дублавад Маккализи ваэс кьасбариб.

Аллагьла Расулли ﷺ багьурхIели кьурайшитуни кумекличи дурабухъни, илини се баралли гIяхIсил пикрибарес бусурманти бучиб. Илав Абу Бакрли ва ГIумарли чула пикруми дуриб. Илдас гIергъи аль-Микьдад викIар: "Ва Аллагьла Расул! ХIези Аллагьли ﷻ гIеббуруси кьяйдали бара, нуша биалли хIечил дарх сарра. Аллагьличил ﷻ хъя бирулра нуша Мусази бурибси кьяйдали: "Укьен хIела Аллагьличил ﷻ варх ва ургъен, нуша биалли ишар кавлехIе" хIедикIехIе. Нуша хIела гьалар, гIелар, балуй шайчир, алгъай шайчир кадизурли дургъехIе.

Илис гIергъи СагIд ибн МугIаз викIар: "Нуша хIечи дирхулра, хIуни буруси бархьдеш биъни якьинбирулра, хIед мардешла хъя бирулра. ХIуни дигуси бара, Аллагьла Расул ﷺ, нуша хIечил дарх сарра. ХIу урхьнази кацIадра нушара хIед гIергъи ляркьехIе!"

Илдани уркIичевварибси Идбаг ﷺ викIар: "Аллагьли ﷻ нушаб чедибдеш чеасиб".

Илдани мер-муса ахтардидарахъес адамти бархьиб ва ясирбуцибти кIел адамли, кьурайшитунани гьар бархIи 9-10 валри хурег барес лугьули биъниличила багьахъур. Иличибли Идбаг ﷺ шакикиб чучи къаршили 900-1000 адам дурабулхъниличи. Ясиртазибад илкьяйдали багьур Маккализибад бегIлара машгьурти ва давлачебти адамти чучи къаршили дурабулхъниличила.

Абу Суфьянни багьурхIели карбан Маккализи бетаъни, кьурайшитунази чарбухъахъес тиладибариб. Илди кьабулхIебикиб ва Бадрулизибси базарличи баэс кьасбариб. Илар чучила хабурти дурес ва илабтазиб урехи акIахъес пикрибариб. Илаб гьар дус гечбикIути гIярабунани ярмарка дурабуркIусири ва вачурти дирутири.

Аллагьла Расул ﷺ илдас гьалав Бадрулизи ваиб ва шин лерси мерличив тIашизур. Идбаг ﷺ Рамазан базла 17-личив, ЧевяхIси Аллагьличи ﷻ дугьаизур: "Я Аллагь ﷻ, хIера кьурайшитуни бакIили пахруличил ва уктемдешличил, ХIечи къаршидеш дирули, ХIела Расулла ﷺ дугьби къунбази дуйгIули саби! Я Аллагь ﷻ, ХIуни наб чеасибси кумекбара ва илди гIяшбиахъа!"

 

(хьарахъуд бирар)

 

Наида Гъуруева

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Юсуф Идбаг

Иш дунъяла жагадеш Зулайхас цIябкабиуб, Хурегла тIягIям агу, я хIулбас гьанкI агара: Аррякьи ил туснакъла къапулигIи тIашризур, УркIилизиб дардличил хIулбазир бисаличил, Руржуси тIамаличил Юсуфлизи гъайрухъун: - Туснакълав сайра или вари хIед гьанмабикаб, Иш дунъяла туснакъра, цIябдешра наб...


МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни сегъунти сари?

ХIядислизиб бурули саби: «Чили мицIирбаралра дила сегъуна-биалра суннат, илини шабагъат кайсу, сабира ЧевяхIсила гьунчиб алхунти даршал адамлис бедлугусигъуна».   Ишар нушани цацадехIти суннатуни хIушаб гьаладирхьехIе, сарира гьар бархIи дирес гьамадти.  ЖамигIятла дехIибайчи...


Сегъунти дирара бунагьуни

Бунагьуни агарти идбагуницун саби бирути, адамти биалли бунагькарти саби. Адамла гIямрулизир дигу-хIейгули кадиркути дахъал бунагьуни дирули сари, амма Аллагьла ﷻ уркIецIиличи дирхули, илдала черкад тавбара дарили илдачи гIур чархIедулхъес кьасбарес чебиркур.   ХIулбала бунагьуни УрхIла...


ХIял-тIабигIятли сай жагаируси

Гьалабван гIямрулизибадси ца ишгъуна анцIбукь хIясиббарира. Ца кинолизибадси бутIа чебиахъулри. Хьунул адамли беркала бируси мерличирти лерил секIал зянкъдикIахъулри, тIалхIяна дялчулри ва ахъли чIяррикIули, сунела белкIунси макьала чарбарахъес гъайрикIулри. Ил паргъатрарес бирули ахIенри илаб...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5 – ибил номерлизиб)   Урег-ибил. Къадагъаласи сари хьунул муруйс, эгер илини хIябал тIалакь дедили виалли, декIардеш агара муруй илди цагьакIли хIябал дедибал яра илди баз ургарли цацали дедибал, яра гьачамли илди дугьби дурибал тамай декIарикес пикриличил. Ил анцIбукьлизир хьунул...