ГIурра гаджетунала асарличила
Гьалавван наб ца тяниш къаршиикиб. «Нуни дила дурхIнази телефон батахъес вирули ахIенра. Мурталра илизив хахамвикIули сай. Кебасасли, вяв-чIярлизи ихъули сай, ва вяхIес булан валилзули сай. Балули ахIенра се барес хIяжатлил», – викIи ил.
Марлира, гIергъити дусмазиб илгъуна саби аги бахъалгъунти хъалибаргуназиб. Гьалаб дурхIнани дураб хIязта биркьули яра бегIтас кумекбирули замана буркIули бири. Гьанна илди хъулибад дураэс вирули ахIен.
ИшбархIи гьарил адамли сунела гIямрулизиб гаджет ва Интернет пайдалабирули саби. Рахлира варгес хIейрар ил хIебузахъуси. ВегIлис хIяжатси секIал багьес имкан лебни гIяхIси саби, рахли ил хIуни бузахъес балули виадли ва хIед хIяжатси секIал кайсули виадли. Амма илди ваяхI мурталра пайдаладиралли, илдала арилизи виркуси сай. Хаслира халаси урехи леб биштIати дурхIнас. Психологунани балахъули саби, биштIати дурхIнани гаджетуни пайдаладирниличибли илдала арадеш, хаслира – мехIела шайчиб, нукьсанбиркули саби. Чедиб бурибси мисал илис бикьри саби.
Наркотикуни пайдаладируси адамличи мешубиркули саби телефонтала арилизи бикибтира. Ил багьандан лерилра баянти тамай хIисаблизи касес вирули ахIен ва зугIяла белгибарес вирули ахIен. Амма нушани якьинни чебиулра ил шайчибси масъала челукьусили биъни. ГIулухъабани саби гаджетла арилизиб биъни марбирули саби. Жагьилтала 35-цад процент урехила мерличиб саби. «Номофобия» ибси баян дакIубиубли саби, суненира телефон яра бархбасла цархIил гIягIниахъала агарли калес урухкIни иргъахъуси. 13 дусличибад 18 дусличи абаибти дурхIнас психологунани кабизахъурси урехи агарси замана 2-3 сягIят саби. «ВОЗ»-ла баянти хIясибли, гьарил шуибил дурхIяли бархIила бухIнаб телефоннизир 4 сягIятличиб имцIали замана буркIули саби. ИмцIаливан илдазиб замана буркIули саби рурсбани. Рурсбани социальный сетаназиб замана буркIули саби, дурхIнани биалли — хIязаназиб.
БегIтани чебиули саби чула дурхIни зигарбикIутили, жалбикIутили, хъярхъли хIял барсбирутили бетарули, рахли Интернет беткахъалли, чус дигуси приложениелизи бухIнаахъес хIебирули биалли. ЗугIяла телефоннизиб буркIуси заманализибцун ахIен, телефоннизиб буркIуси заманали калахъути вайти асуртазиб саби. Калули сари хIедарили дурсри, дарес хIяжатти хIянчи, къаршибиркули ахIен чула гьалмагъуначил, чула хъалибаргличил буркIуси заманара камкабирули саби, саби хъулиб биалра. Лебилра замана телефонни «бугули» саби.
ИшбархIи нушала улкализиб бахъалгъунти биштIатала 7 дус биубхIели саби-бегIси мобильный телефон дакIубулхъули саби. БегIтани дус хIебиубти дурхIнази телефон бедлугули саби, сенкIун иличи хIербикIути биштIати паргъатли саби. Дахъалгъунти приложениеби дарибти сари чучи бурсидеш акIахъес багьандан. Илар сунес дигуси барахъес ва мурадуни детерхахъес шуртIри акIахъубли сари. Гъай дагьрила шайчирти тIалабуначила сари. Илдазиб хIязта биркьути, бухIнайхъути саби-ургаб ихтилатбикIахъес бархбас акIахъубли саби. Илдазиб абзла хIяракатра леб.
ХIердизирая социальный сетаначи — илар «лайк»-ани кадатес вирули сай. Адамтала иштяхI алкIули саби чула белкIунсилис илди имцIа-имцIали сархес.
Нуни бегI гьалаб ахIен газетала бяхIлизиб иш журала масъала ахъбурцуси. СенкIун нунира чебиулра секьяйда биштIати дурхIни цифровой техникала арилизи биркулил, секьяйда илдала гьав барсбирулил, илди сегъунти бетарулил. БегIлара халаси гIяйиб бегIтачиб саби. Илдас чула диранти хIянчи паргъатли дирес дигули саби, биштIати диргалахIебухъахъи. Аргъая — хIушала дурхIни мехIурбирули саби, чулахъбирули. Илдас телефон неш-дудеш бетарули саби. БиштIатази телефон бекIлил бедес асухIебирар. ГIулухъаби сегъунти сайтанази бухIнайхъулил, селичи хIербикIулил, чичил ихтилатбикIулил хIеруди бирес хIяжатли саби.
Телефонна арилизивси адамли секIал барес хIейгахъу. Илис лерилра хIядурти секIал дигули сари, сенкIун ил бегIтани валхули сай, сунес хIяжатти палтар-кьяш дедлугули сари, школализирти лерилра масъулти ирзули сари, хъули хIянчи дирули сари, хаслира Интернет пайдалабарили, хъулиб сегъуналра хIянчи бирахъули ахIен. ХалаваибхIели илини севан хIериэс хIяжатсил бекIлил балули ахIен. ХIушани хIушала дурхIя, дигалли рурси къиянти гIямруличи биркахъулра. Дила пикрили, замана баили саби илдази «асухIебирар» ва «тIалаббирулра» ибти дугьби чихъли аргъахъес. Адамла вайси хасият саби секIал жагIялла бархIиличи арбихни, кIинайс бирехIе или. Юх — жагIялла бархIи хIебиэсра асубирар. ХIебиалли, хIушала дурхIнала челябкьлаличила ишбархIи пикридухъеная!