бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли?

– Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи кьабулдеш хIебагьахъурли риалли, муруй сунес харждарибти арц чардарес гIягIнити сари. Рахли мурул хьуна ихтияр хIясибли сарри арц харждарибти викIалли, илини ил марбарес чебси саби, бикьрумира кили. Эгер илини бикьруми кес хIейалли, хъя хIясибли хьунул маррируси сари, сари кьабулли хIериъни яра муруйс ихтияр хIебедни сунела арц илизи харждирахъес.

ЦархIилван буралли, эгер хьунуй илди арц чардарахъес тIалаббаралли, ва муруй кабизахъес хIейалли илала кьабулдеш хIясибли харждирни, илини арц черахъес хъарси саби, хьунуй сари иличил кьабулли хIериънила хъя барили гIергъи.

(«Аль – фатава аль – муътамада», «ТухIфат аль – МухIтаж», ХIашия аш – Ширвани)

 

 

 

– Дазала агарли дарибти дехIибайс кири лукIусив, эгер адамли иличила хъумартурли виалли?

– Дазала аграли дарибти дехIибала сагадан дарес чебси саби лерилра шуртIрира дузахъули, дехIиба замана таманхIебиубли биалли. Замана арбукьи биалли, илди дехIибала черахъес гIягIниси саби.

Кириличила гъайикIалли, адамли ил кири кайсуси саби дехIибала дарес ибси нигетлисцун, дехIибайс гIергъи делчIунти азкартасван, аятунасван, тасбихIунасван, илдас дазала гIягIнити ахIен.

Илгъуна саби тяхIяр гьарил дазала агниличил барибси секIайс. Мисаллис, адамли хъумартурли, нажас лерси, нясси мерличиб Кьуръан белчIалли, илини кайсуси кири чIянкIли Кьуръан белчIес ибси нигетлисцун саби. Ил белчIнилис илини кири сархуси ахIен, сенкIун Кьуръан бучIуси мерлар гьар секIал умутили диэс гIянити сари.

("ТухIфат аль-МухIтаж", "Нигьаят ал-МухIтаж").

 

 

 

– Асубирусирусив «цIудара касса» бикIуси тяхIярли арц дурчес, сунезибра чумал адамли бутIакьяндеш дирули кабизахъурси арцла кьадар ярга хIясибли кайсес?

– "ЦIудара касса" ибси уличил имцIаливан организациябала 5-10 яра имцIалира хIянчизартани гьар базли кабизахъурси кьадарла арцла лугIи цалабирхъути саби. Мисаллис,10 адамлизивад гьарил илкьяйда виркьусини гьар базли 1000 къуруш хIясибли, дурчули чIала бушили, яра ярга хIясибли, илди 10 000 гьар баз ца адамли кайсути сари. Гьарилли 10 базла бухIнаб сунени касибси 1000 -ла дурабад базли азир хIясибли, 9 000 къуруш дедес гIягIниси саби.

Динна кьанунти хIясибли, илкьяйда арц дурчнилизиб селра къадагъаласи агара.

(ХIашия аль-Кьальюби шархI Мингьаж ат-ТIалибин").

 

 

 

– Варъаличибад закат бедлугес чебсив, эгер мирхъили 50 килограмм варъала дуслис лугули биалли?

– ГIялимтала бирхаудичебси пикри хIясибли, варъа сунела дакIубиънила жураличибли закат бедес чебси лебдешлизибадси ахIен (закат аль-гIайн). ХIебиалли, варъаличибад закат бедлугуси ахIен.

Варъаличибад цархIил масличибад кьяйда закат лугуси саби ил вачарла мас биалли. Мисаллис, адамли вачар барес или варъа асили виалли, дус бикили гIергъи (354 – 355 бархIи) илини 2,5 процент бедес чараагарси саби, вачарла дусла нисабличи абиркалли.

(«Аль – мажмугI», шархI аль – Мугьаззаб, ХIашият – Тармаси»)

 

 

 

– Сужда – сагью (кIел сужда бегIлара гIергъиси «Ат – тахIийят» белчIи гIергъи бируси) барес багьандан нигет биэс гIягIнисив?

– Сужда – сагью бирухIели нигет биэс чебси саби. Нигет бирухIели гIячихъли багьес чебиркур, ил селис бирусил иргъес ва якьинни балес. Сужда-сагью бирухIели барх нигетра биралли, дехIибала дулъути сари.

(«ФатхI аль-МугIин», «ХIашия ИгIанат ат-ТIалибин»).

 

 

 

– Се бируси эгер бицибси секIайзиб сегъуна-биалра жагъал баргили чарбирухIели, иличи имцIабиубси биалли?

– Вачарла вягIда бехъубли, се-биалра чарбарили гIергъи, чарбирусилизиб илизибад декIарбарес хIейруси имцIадеш биалли, мисаллис, мицIираг цIерхьбиубли биалли, яра галгуби халадаили диалли, илди лерти кьяйдали чардирути сари.

Рахли имцIабиубси секIал илизибад декIарли биалли, мисаллис, мицIирагла акIубси дурхIя, яра галгубачирад дакIибти цIедеш, илди асибсилис калунти сари, эгер вягIда билгьухIели мицIираг дурхIяличи хIерли хIебиалли ва галгубачир детаэсти цIедеш хIедиалли.

Эгер мицIираг дурхIяличи хIерли буили биалли ва галгубала цIедеш детаэс хIядурти диалли, илди дицибсилис чардарес хIяжатси саби асибси масличил дарх.

("Мугъни аль-МухIтаж")

 

 

 

– Вирусив ижарала вягIда бихъес иижаралис сасибси секIал пайдалабарес хIейралли?

– Ижаралис се – биалра бедлугусини, хъали яра цархIил сегъуна-биалра секIал сунезибад пайда касесли бедес гIягIниси саби. Ижарала замана сасибсила гIяйибличибли ахIи, цархIилван букьбуи биалли, илала вегIли къантIси манзиллизиб ункъбарес гIягIниси саби, ва илхIели ижаралис сасибсини вягIда буэс асухIебирар. Эгер хужаимли заябиубси къулайбарес багьандан селра хIебаралли, ижаралис сасибсини вягIда бихъес вируси сай.

(«Канз ар – Рагъибин»)

 

 

 

– Асубирусив мурул адамлис хIяндиубти гъез рурхьес?

– Имам аш-ШафигIила мазгьабла машгьурси гIялим МухIаммад ибн Шигьабуддин ар-Рамлини сунела «НихIаятуль МухIтадж» бикIуси жузла 8-ибил томлизиб, 140 ибил бяхIлизиб буриб: «Лебтасалра (хьунул адамтасра мурул адамтасра) хIяндиубти гъез хIунтIена ва бухъутIа рангли рурхьес асубирули саби. ЦIудара рангли рурхьес къадагъабарибси саби жигьадлисцун ахIенси. Имам ан-Нававини сунела «Равзату ат-ТIалибин» жузлизиб буриб: «Шери хIерякьунси хьунул адамлис къадагъабарибси саби цIудара рангли гъез рурхьес, ил шери рякьунси риалли, муруйзибад ихтияр сасилицун саби гъез цIудара рангли рурхьес асубируси».

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


ДехIибайс ужра

Дархьли, дурусли, чедетаахъили, кьабулдаресли дарибти дехIибайс Аллагьли ﷻ гIеббиахъуси халаси ужраличила бурути дахъал хIядисуни лерти сари. Илди гьаладирхьулра:   «МухIяммадлира ﷺ илала умматлира дарибти савлила дехIиба 2 ракагIят багьандан ил бархIилара ил дугилара бунагьуначивад...


Цаибил мер

Школализиб «Къияндешлизибти халкьлис кумекбирни» бикIуси уличил конкурс бетерхур. «…Цаибил мерлис приз бедлугули саби Аслямлис! КIиибил мер сархули сай Рашидли! ХIябъибил – МяхIмудли! Тиладибирулра хIябалра сценаличи абацIахъес ва чула шабагъатуни касахъес»,...


Республикализивра цаибси

Дила белкIла игитгъуна адамличила макьала белкIес цазаманализиб къияннира бирар, гьамадлира. Мурхьти багьудлумачилси гIялимличила белкIес, хаслира ил академик виалли, лайикьси тяхIярли бетхIерар или гьанбиркули бирар. ГIялимличил ца даражаличир ихтилатдикIес, гIилмулашал мурхьти илала багьудлумачи...


УркIи изутира леб

КIел жумягIцадхIи, улкала цацадехIти регионтазирван, нушала республикализирра цIабикьалала (топливо) багьнала шайчир гIяхIцад дарсдешуни кадикиб. Илди хаслира къячдикун шагьуртазиб хIербирути адамтачи.   Буралли, цIабикьалала багьни дусла бехIбихьудличирадал гIяхIцадла ахъдиублири. Амма...


Имам аль-Байгьакьи

Абубакр ГIяхIмад ибну аль-ХIусейн ибну ГIяли ибну ГIябдуллагь ибну Муса аль-Хусравжирди аль-Хурасани, аль-Байгьакьи кьяйда валуси, акIубсири гьижрала 384 ибил дусла шягIбан базлизив, аль-Байгьакь мерла Хусравжирди шилизив. Аль-Байгьакь Нисабур (Нишапур) шагьарличибад гьарахъли ахIи мерлабиубсири,...