ТIабигIятла дармунти

Нар
Жяв замунтазиб ил цIедеш давлачебтала цIедешлизи халбирусири, цакьадар дурхъахели ва илала хъар пачала кьапIаличи мешухIели. Гьанна биалли ил чинабалра баргес вирар. Ил хIи камдиънила изала лебхIели имцIали пайдалабирусири. Хургьри изухIели (бронхит ва пневмония) нарли илди умудирули сари. Хаслира чейхъути излумала манзил, бикIуливан, хIи умударес кумекбирули саби. ХъехI биаллира, кьаркьа температура ахъси манзилра иличила хъуммартидая. Илизирад шин дакIахъили дужес вирар, яра бархIилис ца гранат букес. Шинничил гъудурдарили илала сокли сурс-кьакьари баргаресра вирар. Илкьяйдали илала сок набдарила сокличилра гъудурдарили дужес вирар чимхъа узутачи халаси асар хIебиахъес багьандан.
Нарли беркала ашбирахъес кумекбирни багьандан диъличил барх илизибад соус пайдалабиру. Сунезир дахъал В ва С кьукьнала витаминти, железо , кальций, калий, магний лер. Илдала кумекличил гемоглобин ахъбуцес вирар бахъхIи зягIипли калунтала ва операция чекасибтала. Илизирти калийла ва магнийла асарличил уркIила тумала хIянчи къулайбирули ва уркIила гъяж балбиркахъули саби. Нарла кам руржути шиннизиб камси замана батурли илди шин держалли, биштIатала чяхIикIнила изала сагъбарес вирар.
Хрен – ЦIакьси кьар

Хреннизир А, В, Е кьукьнала дахъал витаминти, аскорбиновая кислота, эфирла гIявадеш, ми-нералти ва аминокислотаби лерти сари. Ил багьандан халкьла медицинализиб, гриппли зягIипикибхIели, гьаман пайдалабирули бирар. ХъехIличи къаршили: хренна мякьи дибгIяндарили, горчичникунала мерлаб, михъирличи кадирхьу. Илкьяйдали илини дягIла изалара сагъбиру. ХIи умудируси, микробуни дубкIахъуси, гьими дурайуси сабливанра, балуси саби хрен. Илизирад шин дарили, сурскьакьари изухIели, ангина ва фарингит диубхIели, пайдаладарес вирар, гIя-хIил кумекбиру.
БегI гьалаб ил пайдалабирес бехIбихьибтири Египетлизиб, кIинайс – лебил дунъяличиб. Гьанна ил нушала улкализиб имцIали пайдалабирули саби. Илра, итан жерши кьяйда, микробуначи къаршиси тIабигIятла дармайзи (антибиотиклизи) халбируси саби. Илала кIапIрира мякьира цаван дарма сари. ИмцIаливан, ил дуцIрумла манзил хIядурдирути консервабази гъудурбирули бирар, илкьяйдали – янилис хIядурдирути хиярти ва помидорти зеладирнилизибра. Ил бибгIянбарили зеличил, чакарличил, кьанцIаличил гъудурбарили пайдалабирути анцIбукьунира къаршидиркур.
БибгIянбарибси хрен буртличил гъудурбаралли, салатуназиб майонезла мер бурцу. Хрен чархла камлизирти дибгIянти тIярхъубазирад (поры) кьаркьайзир учидикибти зе дурадилтIуси кьар саби. Ил барес багьандан кIел хренна кIапIи руржути шиннизи къуждарили дурасая ва, хъябличирад дехIдихьили, къакъличи кадихьая. Шаладикайчи чIянкIили кIапIдарили датирая, савли урасая. Кьаркьайзир зе дахъал диалли, кIапIри тIутIудирар. Зе тамандиайчи, илкьяйда чуйнара тикрарбарес вирар.