ГIяшурала бархIи

МухIяррам базла 10-ибил бархIи ГIяшурала бархIилизи халбируси саби «ГIяшара» - «вецIал» ибси дев хIясибли. МухIяррам баз бусурмантас дебали дурхъаси баз саби, ил базлизиб биалли, ГIяшурала бархIи декIарбируси саби.
ГIяшурала бархIи, илис гьалабси ва гIелабси (9-ибил ва 11 ибил мухIяррам) бурхIни дубуцес гIяхIти сари. ХIядис хIясибли, ГIяшурала бархIила дуббуцарли, гьалабси ва гIергъиси дусла бунагьуни урисути сари, барибси садакьалис биалли, ЧевяхIсини УхIуд дубурацад кери биахъуси саби.
Ил бархIи сари ЧевяхIси Кьудратла ВегIли акIахъубти Ванза, Зак, ГIярш, Курс, малаикуни, цаибил адам - Адам Идбаг. Ил бархIи саби Кьиямала бархIи сабиусира. Илкьяйдали ГIяшурала бархIи сайри Адам гечварибси, ва илала тавбара кьабулбарибси.
ГIяшурала бархIи идбагуначил дархдасунти дахъал талихIчерти анцIбукьуни кадикибти сари. Дунъя шинни буцили гIергъи, ил бархIи сабри НухIла гами Жуди дубураличиб тIашбизурсири; Ибрагьим Идбаг акIубсири; ГIиса Идбаг ва Идрис Идбаг зубрачи ахъбуцибтири, Ибрагьим Идбаг къанччибала цIализивад, Муса Идбаг биалли, гIергъибухъунтазивад берцибтири; ФиргIяван кягIибсири; Юнус Идбаг кIасла канилизивад дуравхъунсири; Аюб Идбаг цIакьси изайзивад сагъиубсири; Якьуб Идбаг сунела уршиличил къаршиикибсири; Сулайбан Идбаг пача ветаурсири; Юсуп Идбаг туснакълизивад дураухъунсири.
МухIяррам баз бусурмантала календарь хIясибли, цаибил баз саби. Ил базлизир къадагъадарибти сари дургъби, гьими ва душмандеш. Ил базла дурхъадешличила Кьуръайзиб ва Суннализиб белкIи саби. Ил багьандан гьарил бусурмайчиб чебси саби, ил баз лайикьси тяхIярли беркIес. Имам Гъазалини «ИхIяъ» жузлизиб белкIи саби, МухIяррам баз гIибадатлизиб беркIнила баракат лерилра бузрачи биъниличи умут леб или.

Базла дурхъадешличила багьес вирар гIергъити хIядисуназибадра. Муслимличибад баибси дирхалачебси хIядислизиб бурили саби: «Рабазан базла гIергъи дубурцес гIяхIси МухIяррам баз саби». Ат-ТIабараничибад баахъибси хIядис: «МухIяррам базлизив ца бархIи дубуцибси адамлис 30 бархIи дуцибсилис кьяйда шабагъат бирар».
Имам Нававини «Заваиду Равза» жузлизиб лукIули сай: «Лерилра дурхъати бузразибад МухIяррам дуббуцарлис бегIлара гIяхIси баз саби».
Ил баз ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ гIибадат бирнила ва тавба дирнила базра саби. Ил багьандан илдигъунти имканти урхIедатес кьасбарес чебиркур. Хаслира, ГIяшурала бархIи садакьа бутIили, биштIа-халати ва гъамти разибарили, Кьуръан белчIи ва цархIилтира гIяхIти баркьудлуми дурадеркIили. Илдачибли хIушаб биуси кири даршнали имцIабирар.
Ибну ГIяббасли бурибсири ГIяшура бархIила дурхъадешличила: «МухIяммад Идбаг ﷺ Мадинализи гечиубхIели, илини хIисаббарибсири ил мерличибти жугьутIунани МухIяррам базла 10 – ибил бархIи ГIяшурала бархIи дубурцни. Идбагли ﷺ илдази дуббуцарличила хьарбаибхIели, илдани жаваб бедибсири:
- Ил баракатчебси бархIи ЧевяхIсини Муса Идбагра илала умматра – израгIилтала дурхIни ПиргIяванна зулмулизибад берцахъибтири, ФиргIяван ва илала гIяскурти кагIяхъибтири. Ил бархIи сай Муса Идбаг дубурцусири ва сунела умматлизира дуббуцахъес хъарбирусири.
Идбаг ﷺ викIар:
- Муса Идбагличи ну гьатIира гъамсира ва дила шайчирти ихтиюрти гьатIира имцIати сари.
ИлхIейчивад сай МухIяммад Идбагра ﷺ дубурцусири, ва нушачи – сунела умматличира дубдурцахъес хъарбарибсири. Амма ишаб багьес чебиркур нушази Идбагли ﷺ хъарбарибси саби ГIяшурала бархIиличил дарх чеимцIати – илис гьалабси ва илис гIелабси 9 – ибил ва 11 ибил мухIяррамла) бурхIназибра дубурцахъес, жугьутIуназибад нушала гIибадат декIарбухъахъес багьандан.
Имам аш-Ширванини бурули кьяйда, ГIяшурала бархIи дигесилизи халбируси саби вегIла хъалибарг разибирес, сахаватдеш чедиахъули, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ сунечира дус кабикайчи сахаватдеш дакIудирахъес багьандан. ИмцIати ил хIядисличи бирхули, ил бузахъутани бурни хIясибли, илала бархьдеш якьинбиубсири.
Гьаман хьарбиули бирар жамигIят-ургар тIинтIдиубти анцIбукьуначила: ГIяшурала бархIи чеимцIати дехIибала дирни, гIяхIбаркьла баркьудлуми дирни, гъез дикни ва гIявадарни, цIудара рухьери (сурьма) пайдаладарни, ризкьила ва хъарала кьукьри лухьни ва цархIилтира илдачи мешути секIал, Ибну ХIаджар аль-Гьайтамини бурни хIясибли, илди лерилра пикридарибти секIал сари.
Чедиб бурибсилизибад багьес чебиркур:
МухIяррам базла 9-10-11 ибти бурхIни дубдуцни дигесилизи ва дебали дурхъасилизи халбируси саби.
ГIяшурала бархIи – МухIяррам базла 10-ибил бархIи хъалибарг разибарили, сахаватдеш дакIударни гIяхIси саби.
ГIяшурала бархIи ризкьи ва хъара делхьи дутIни ва цархIилра суннатлизи халбируси ахIен. Амма илкьяйда бирес асубируси саби, ил суннат саби ибси пикри агарли.
ЧевяхIси Кьудратла ВегIли ахъри габ нушаб сунес гIибадат имцIабарахъес ва барибси садакьара, дуббуцарира кьабулдараб. Амин!
МухIяммад МяхIяммадов