бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Маккализибси Бейтуллагьла мижит

Маккализибси Бейтуллагьла мижит Маккализибси Бейтуллагьла мижит

Маккализибси Бейтуллагьла мижит

Бусурмантас дебали дурхъати, мягIничерти ва даим ила ваэс хьуликIути мерани лерти сари дунъяличир, дурхъаси ва чараагарси хIяж дурабуркIухIелицун ахIи абзур дуслизивра. Илдазибадли ца саби Дурхъаси Маккализибси Бейтуллагьла мижит. Маккализибси Бейтуллагьла мижит ванзаличибси инсаниятла бехIбихьудличил бархбасунси саби. Ишаб цаибил Идбаг Адамли  ванзаличиб цаибил мижит тIашбатнилизи халбируси саби. Лебилра дунъяличи шин чедидухъунхIели, ил мижит гъятIбиибсири ва Идбагуни Ибрагьимлира  ИсмягIиллира  ил гIурра сагали тIашбатурсири. ХIянчи хъараахъурхIели, илдани ЖабрагIил малаикли хъарбарни хIясибли, мижит верхIна алавбарибтири ва Кьудратла ВегIлис верхIел балга дарибтири.

 

Суждабирахъес адамти КягIба-лизи жибарес багьандан, Ибрагьим Идбаг  ахъти дубуртала чеди ацIибсири ва ишкьяйда дугьаизурсири: "Эй, адамти! ХIушаб жявхIелла мижитлизи дукьес ва илар цаладиркес чебиркур!" Ил замана алавчарли ишдигъунти тIама-гьама адердибтири: "ХIела гьалар, Кьудратла ВегI, ХIела гьалар!"

Ил багьандан гьаннара гьар дус дурхъаси Зуль-хIиджа базлизиб даршани азирти бусурманти Аллагьла ﷻ Юртла гьалаб цалабиркули саби. Илдани КягIба верхIна алавбирули саби ва чули таманбарибси дурхъаси хъарбаркьличила балахъули, ахъли бикIули саби: "Лаббайк-Аллагьума лаббайка" – "ХIела гьалар, Кьудратла ВегI, ХIела гьалар!"  Саби Аллагьла ﷻ гьала бакIниличила иргъахъули, илкьяйдали бикIути саби бусурманти.

КягIба – исламла бекIлибиубси дурхъадеш саби. Кьибла саби. Лебилра дунъяличибти бусурманти дехIибала дирухIели, Маккала шайчибяхI кабилзути саби, илаб саби КягIбара мерлабиубси. Дунъяличирти лерилра мижитунала мигьрабунира КягIбаличи дяхIчидизурти сари.

"ХIярам" ибси девла гIяраб мезлизир кIел мягIна лерти сари: "дурхъаси" ва "къадагъабарибси". "Бейтуллагь" ибси "Аллагьла Юрт" ибси саби. Бусурмантани Бейтуллагь хасси дурхъадешлизи халбируси саби, бусурман ахIенсилис илизи ацIес асубируси ахIен.

КягIба акIни дурхъаси историяла бехIбихьудличил бархбасунсилизи халбируси саби. Кьуръайзиб бурни хIясибли, Адам Идбагра  ХIявара (р.гI.) чули барибсиличи пашманбиубти саби ва Аллагь ﷻ илдачивад чевверхурси сай.

Чевверхнила лишан сабливан, Аллагьли ﷻ Адамлис  Алжанализибад рурхIуси цIуба къаркъа – аль-Хаджар-аль-Асвад бархьили уили сай. Адамлира  ХIяванира (р.гI.) цаибил мижит – КягIба тIашбатурли саби. ХIядислизиб бурни хIясибли, ил цIуба къаркъа адамтала бунагьунани цIударбиахъубси буили саби. КягIбала цаибил мижит – аль-Бейт аль-ХIярам, Дурхъаси юрт, сабира Адам Идбагли  тIашбатурси – Цайли цаси Аллагьﷻ багьандан барибси ванзаличибси мижит сабри ил.

Лебилра дунъяличир шин чедидухъунхIели, мижитлис халаси зарал биубсири ва къаркъа цархIил мерличиб багьарбиубсири. КягIбала мижит Ибрагьим Идбагли  сагабарибсири.

Даршдусмазиб тIабигIятла мусибатунала асарлиуб мижит чуйнара зарайзи бикибсири ва гъятIбиибсири, амма гIярабунани ил сагали тIашбалтусири. 7–ибил даршдусла бехIбихьудлизир КягIба-лизи цIадикибтири ва мижит таманни гъятIкабиибсири. Амма адамтани ил гIурра сагабарибсири.

Мижит сагабирнилизир бутIа-кьяндеш дарибти гIярабунала кьаманала ургаб цIудара къаркъа чидилли мерлабирусил дахъал жалани акIубтири. Ил жал МухIяммад Идбагли ﷺ арзибсири. Илини ванзаличи кIана тIинтIбариб ва илала байла ЦIудара къаркъа кабихьиб. Гьарил кьамлизивад ца адам хIясибли декIарбарахъес хъарбариб. Илди лебилра кIана-алав тIашбизес гIягIнитири. Илди лебилра алавбиубли кIаналичибси къаркъа барх ахъбуцибсири ва сай МухIяммадли ﷺ илис декIарбарибси мерличи кабихьибсири.

ИшбархIи ХIярам Бейтуллагь шел музала бегI диркьси бурхличилси юрт саби. Цалра бяхI итилличил цугси ахIен. ХIябал музаличир кIикIел мимбар тIашли сари, мижитлизи абицIути унзурби чедиахъули. Авъибилра шуибилра муза бухъянси кIапIбарибси бурхли дархдяхъили сари. Байтуллагь дунъяличиб бегIлара халаси мижит саби. Мижитла бухIнабси халаси мерла ургаб КягIба тIашли саби.

"КягIба" ибси девли гIяраб мезлизиб "куб " (авмузан) иргъахъуси саби. КягIбала кубла шали 15 метрла саби. Ил къаркъала гIенбазибад белшунси саби. Дусла имцIасигъуна замана КягIба цIудара чIянкIили – кисвали  кIапIбарили бирар. Ил гьаргбируси саби хIяж бируси заманализибцун. ХIяж таманбирухIели, кисва убисуси саби, диштIати бутIначи бутIили хIяжликьянабас буртIуси саби.

КягIбала ухIна ахъти къапулавад ацIес вирар. Илди дебали камли ибхьули дирар – дусли кIина-хIяйнацун. Илала ухIна ацIес Саудунала ГIярабияла пачас яра илала вакиллис, бусурмантала улкнала дипломатунала миссиябала бургас ва динна агьлулис саби асубируси.

МухIяммад Идбагли ﷺ ил 360 къаранчикълизибад умубарили гIергъи, КягIба бацIси саби. Илала бухIнаб мигьраб агара. Ил --бусурмантала дунъяла цугдайни саби. Ил мижитцун саби лебси сунезиб мигьраб агарси. Илала бяхIяни Кьуръаннизирадти аятунани жагадарибти сари.

Дурхъаси ЦIудара къаркъа КягIбала югла-востокла шайчибси музаличиб метрлагъуна ахъдешличи дебабарили саби. Ил байхъу журуга къаркъа саби 30х40 сантиметрла халадешличилси ва чумал бутIализибад цалабикибси, сарира цIуб арцлизибад барибси гьимирли дархдяхъибти. Илала байлабси мурхьси чукъла бахъал бусурманти къячбилкухIели ва байбилкухIели бетаурси саби.

Къаркъала чедибад тяхIуси, тIягIямла бизиси тIем башусигъуна саби. Къаркъаличи къячбилкни ва ил байбирни сунна саби, МухIяммад Идбагли ﷺ барили гIергъи цархIилтанира тикрарбируси. Амма гьаннала замана ила къячикес имканхIебикIни багьандан, ил шайчи някъ ахъбуцни биахъуси саби.

Мижитла азбарлизир Исламла гьатIира чумал дурхъадеш лер. "Макьам Ибрагьим" къаркъа, сабира КягIбаличи къаршили тIашси, илини саби Ибрагьимли   хIярам лушнила хIянчи дарибси мер чебиахъуси. КягIбала байхъала гьалакабарибси байхъужуруга лац бурни хIясибли, Ибрагьим Идбагла  урши ИсмягIилла хIяб лебси мер саби. Илаб буибси саби Ибрагьим Идбагла ﷺ хьунул-египетлан Гьажарла хIябра. Ибрагьим Идбагра  илала хъалибаргла цархIилти адамтира Хевроннизи (Палестинализи) хIярибихьибти саби.

ЦIудара къаркъаличибад чумал метрла мякьлаб дурхъати Зам-замла шинна гIиниз лебси саби. Ил ЖабрагIил малаикли абхьибси саби.

Гьарил бусурман адамла хьул бирар илди дурхъати мераначи ваэс, Аллагьли ﷻ кьадарбараб дигутас ила баахъес! Амин!

 

 

МухIяммад МяхIяммадов

 

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Азгъинти дурхIначила

Муртрил сахаватси ва бузери дигуси хъубзара адам хIерирули уили сай. Илала азгъинти ва кьиркьирти дурхIни буили саби. ВебкIес гьалаб хъубзарли дурхIни сунечи жибарили сай ва пулан мерличибси хъуличиб кур буркъадалли, хазна бургидая или бурили сай. Хъубзара вебкIибмад, илала дурхIни ургубализи...


ГIурра гаджетунала асарличила

Гьалавван наб ца тяниш къаршиикиб. «Нуни дила дурхIнази телефон батахъес вирули ахIенра. Мурталра илизив хахамвикIули сай. Кебасасли, вяв-чIярлизи ихъули сай, ва вяхIес булан валилзули сай. Балули ахIенра се барес хIяжатлил», – викIи ил.   Марлира, гIергъити дусмазиб...


ГIяли ибн Абу ТIалибла мижит

Нушани гьалабра нушала белкIаназиб жIявхIелла мижитуначила бурибсири. Иш яргализиб гьанбушес дигулра ГIяли ибн Абу ТIалибла мижитличила. Илала сурат кабяхъили саби гьижрала 1271 ибил дуслизиб дураибси Афганиста 1000 афгани къурушлизиб. Илизиб нушани чебиулра халаси мижит, берхIила нуранани...


ДехIибайс ужра

Дархьли, дурусли, чедетаахъили, кьабулдаресли дарибти дехIибайс Аллагьли ﷻ гIеббиахъуси халаси ужраличила бурути дахъал хIядисуни лерти сари. Илди гьаладирхьулра:   «МухIяммадлира ﷺ илала умматлира дарибти савлила дехIиба 2 ракагIят багьандан ил бархIилара ил дугилара бунагьуначивад...


Республикализивра цаибси

Дила белкIла игитгъуна адамличила макьала белкIес цазаманализиб къияннира бирар, гьамадлира. Мурхьти багьудлумачилси гIялимличила белкIес, хаслира ил академик виалли, лайикьси тяхIярли бетхIерар или гьанбиркули бирар. ГIялимличил ца даражаличир ихтилатдикIес, гIилмулашал мурхьти илала багьудлумачи...