бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.

 

2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил Россиялизибадти гIялимти, историкуни, динна насихIятчиби ва бахъал цархIилтира цахIнабикиб. Гьалмагъдешла юртлизиб шадлихъла аги-хIяйзиб лебил Россияла мажлис бетерхур «Ан-Низамия мадрасалис 950 дус: Россияла культурализи ва багьудилизи жявхIелла университетла пай» бикIуси.

1075 дуслизиб ЦIахур шилизиб акIахъубси ан-Низамия мадраса мицIирси лишанни бетаур ит тамашала манзилла, сунезирра багьудилис динна ва светский журала дазурби хIедалухIели, философия, теология, медицина ва астрономия адамли дунъя балнила цаси някьишлизи делсунти.

Ил жяв замунтала багьудила центрлизиб бучIули ва цархIилти бурсибирули калун пасихIти гIялимти, чулира гьаннара адамтачи гIяхIлашалцун асарбирути. Илаб алкIутири гIялимти, сабира лебил Кавказлизи тIинтIбирути, мераначибси культура суфийтала пасихIдешли ва гIилмула хIялумцIлабани давлачеббирули.

Мажлисла бутIакьянчибани, сабира ДР-ла Муфтийла сипталичил ва регионна БекI С. Меликовла грантунала кумекличил бетерхурси, илкьяйдали хIердариб гIелабад лябкьути наслубас букьурли датес черяхIти умала гьанбикуницун ахIенну, багьудлумала кьяйдуртира дархли, ан-Низамиялизир акIахъубти.

«Ан-Низамия мадрасалис 950 дус: Россияла культурализи ва багьудилизи жявхIелила университетла пай» бикIуси уличил бетерхурси «журуга стол» гьалабла манзил ишбархIила заманаличил къаршибикибси мерли бетаур. БутIакьянчибани гьанбушиб мадрасала программализир Къуръа гIилмуличил дарх арифметика, медицина ва поэзия секьяйда мякьлар дашулрил. Илди тамашабирутири илцадра белхъхIебелхъуси бутIали биубли ил сунела заманаличиб гьалабиркниличи.

ГIур мажлис лекциябачи ва гьаргти ихтилатуначи шурбухъун, сунечибра гьарил доклад гьатIира мурхьси мягIналичи лебкуси. ДР -ла гIялимтала Советла председательла заместитель МухIяммад МяхIяммадовли буриб, секьяйда мадраса исламла гIилмула гIевдухьли бетаурсирил, илала выпускникунани багьудлуми тIинтIдирутирил, абзурли улкала регионти давлачердирули.

Россияла ЦДУМ РИУ -ла проректор Руслан-хIазрат СаяхIовли сунела дугьабизлизиб баянбариб: ан-Низамияла наслу – ил музейла экспонат ахIен, ил мицIирси урунж саби, сунезирадра ишбархIила манзилла багьудилис цIакьани кайсес бирути.

Хасси мер буциб иларти ихтилатуназиб Абу ХIамид аль-Гъазалини. Илала пикрумала бетуц, устадеш ва гIякьлуличи хъарахъибси анализ цахIнадяхъес балнили, бусягIятра хIяйрандеш алкIахъули саби.

Мажлисла бутIакьянчибани илала хIянчурбицун гьандуршули ахIенрину, илдани аргъес къайгъибирулри секьяйда илала гIилмулизир пайдаладирути кьяйдурти ишбархIила манзилра мягIничертили кавлутил, дунъя гIядатунала ва сагадешунала ургаб сагадан цугдеш баргес умцIухIели.

Форумличиб бегIлара мягIничебсили бетаур тарихла ватIайзиб – ЦIахур шилизиб дураберкIибси бусурман гIялимта-ла мажлис. Иларти дубурти-ургаб, бегI гьаларти лекцияби зайдикIуси, гьава биалли хIялумцIлабани бицIибси мерличиб, ардякьунти дусмала наслубазибад касибси рухIла гIямрула кабиз мяхIамбарили, сагати журабазиб даимбирниличи бирхути цахIнабикилри.

Мажлис ахирличи бикибхIели, ил ахир ахIенну, бехIбихьуд саби ибси пикри калун. Ан-Низамия мадрасала рухIлашалси наслу – багьудлумала урунжгъуна саби, суненира багьуди касес дигути балхуси. БутIакьянчиби аркьухIели иргъулри: ил белчIудила заведениела тарих – учебниклизибси кIапIицун ахIенну, ишбархIила манзиллис жи саби. Жи – пикрумазиб бягIудеш калахъес, урехиагарли декIар-декIарти жураби цахIнадирхъес, цархIилтани балхIебикибдеш чебиуси мерличир бархьдешлигIир умцIес. ХIера илизиб саби гьарли-марси ан-Низамия мадрасала юбилей.

 

Роберт Кьурбанов

2026-07-01 (МухIяррам 1448 д) №7.


Таяммум

Таяммум – шин агархIели яра илди чедетаахъили, гIягIниси тяхIярли дарес биркIантас зарал бетарухIели, шинна мерлар гIянжи дузахъни саби. Таяммум дарес хIяжатбиркур (чеббирар):   1.Дазала дарес шин агархIели (алав-гьалав сунени вявъибхIели тIама бакьеси мерлаб, 200 метрла радиусличир...


ЛехIдеш чебихьунти шими…

ХIера, шакра хIейкили каберхур дурхъаси Рабазан баз. Абзур баз дагъистанланти ва арагIеб дунъяла бусурманти дуббурцули калун, балга-дугIя дариб, садакьлуми дуртIи, жамигIятличил дарх дехIибала ва дахъал цархIилти гIяхIти баркьудлуми дурадеркIиб. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кьабулдараб илди ва азир...


Нушала челябкьлали сабти илди мяхIкамбирехIе…

ГIергъиси замана гIулухъабала хIейгидизести адуцала лебтанилра хIясибдирули дургар. Сегъунти сари илди? ИшбархIи бахъалгъунти жагьил адамтани, школала бучIантани урези-хIяяагарли, чина-биалра тIашбизурхIели электронный тяхIярла папрусуни дитIикIули сари, цархIилван илдас вейпуни бикIули...


НасихIятла тулкне

Дещалла гIялимталли Чибагал гьана бите Гьештив ирар инсанте Ккурттала макру чевте.   Гьаналла гIялимталли Чибагал гунев бите Гьештикьал бусурманте Малайкунай мешуте.   Мискин ила къагъдехь Гъарив ила авдалдехь Беккавв Аллагьли ﷻ пагьму Бусурман халкьла...


Салат

ГIягIнидиркур: Диъ – 300 гр; картошка – 3-4; набадари – 1; хияр – 3; гидгари – 4; шиниша хъара – 1 тIакьа; зе, исиут, майонез, бурт, кьар – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: диъ, гидгури ва овощуни делхьи, дяргIяхъая ва умударили авмузанти кесекуначи...