бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.

 

2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил Россиялизибадти гIялимти, историкуни, динна насихIятчиби ва бахъал цархIилтира цахIнабикиб. Гьалмагъдешла юртлизиб шадлихъла аги-хIяйзиб лебил Россияла мажлис бетерхур «Ан-Низамия мадрасалис 950 дус: Россияла культурализи ва багьудилизи жявхIелла университетла пай» бикIуси.

1075 дуслизиб ЦIахур шилизиб акIахъубси ан-Низамия мадраса мицIирси лишанни бетаур ит тамашала манзилла, сунезирра багьудилис динна ва светский журала дазурби хIедалухIели, философия, теология, медицина ва астрономия адамли дунъя балнила цаси някьишлизи делсунти.

Ил жяв замунтала багьудила центрлизиб бучIули ва цархIилти бурсибирули калун пасихIти гIялимти, чулира гьаннара адамтачи гIяхIлашалцун асарбирути. Илаб алкIутири гIялимти, сабира лебил Кавказлизи тIинтIбирути, мераначибси культура суфийтала пасихIдешли ва гIилмула хIялумцIлабани давлачеббирули.

Мажлисла бутIакьянчибани, сабира ДР-ла Муфтийла сипталичил ва регионна БекI С. Меликовла грантунала кумекличил бетерхурси, илкьяйдали хIердариб гIелабад лябкьути наслубас букьурли датес черяхIти умала гьанбикуницун ахIенну, багьудлумала кьяйдуртира дархли, ан-Низамиялизир акIахъубти.

«Ан-Низамия мадрасалис 950 дус: Россияла культурализи ва багьудилизи жявхIелила университетла пай» бикIуси уличил бетерхурси «журуга стол» гьалабла манзил ишбархIила заманаличил къаршибикибси мерли бетаур. БутIакьянчибани гьанбушиб мадрасала программализир Къуръа гIилмуличил дарх арифметика, медицина ва поэзия секьяйда мякьлар дашулрил. Илди тамашабирутири илцадра белхъхIебелхъуси бутIали биубли ил сунела заманаличиб гьалабиркниличи.

ГIур мажлис лекциябачи ва гьаргти ихтилатуначи шурбухъун, сунечибра гьарил доклад гьатIира мурхьси мягIналичи лебкуси. ДР -ла гIялимтала Советла председательла заместитель МухIяммад МяхIяммадовли буриб, секьяйда мадраса исламла гIилмула гIевдухьли бетаурсирил, илала выпускникунани багьудлуми тIинтIдирутирил, абзурли улкала регионти давлачердирули.

Россияла ЦДУМ РИУ -ла проректор Руслан-хIазрат СаяхIовли сунела дугьабизлизиб баянбариб: ан-Низамияла наслу – ил музейла экспонат ахIен, ил мицIирси урунж саби, сунезирадра ишбархIила манзилла багьудилис цIакьани кайсес бирути.

Хасси мер буциб иларти ихтилатуназиб Абу ХIамид аль-Гъазалини. Илала пикрумала бетуц, устадеш ва гIякьлуличи хъарахъибси анализ цахIнадяхъес балнили, бусягIятра хIяйрандеш алкIахъули саби.

Мажлисла бутIакьянчибани илала хIянчурбицун гьандуршули ахIенрину, илдани аргъес къайгъибирулри секьяйда илала гIилмулизир пайдаладирути кьяйдурти ишбархIила манзилра мягIничертили кавлутил, дунъя гIядатунала ва сагадешунала ургаб сагадан цугдеш баргес умцIухIели.

Форумличиб бегIлара мягIничебсили бетаур тарихла ватIайзиб – ЦIахур шилизиб дураберкIибси бусурман гIялимта-ла мажлис. Иларти дубурти-ургаб, бегI гьаларти лекцияби зайдикIуси, гьава биалли хIялумцIлабани бицIибси мерличиб, ардякьунти дусмала наслубазибад касибси рухIла гIямрула кабиз мяхIамбарили, сагати журабазиб даимбирниличи бирхути цахIнабикилри.

Мажлис ахирличи бикибхIели, ил ахир ахIенну, бехIбихьуд саби ибси пикри калун. Ан-Низамия мадрасала рухIлашалси наслу – багьудлумала урунжгъуна саби, суненира багьуди касес дигути балхуси. БутIакьянчиби аркьухIели иргъулри: ил белчIудила заведениела тарих – учебниклизибси кIапIицун ахIенну, ишбархIила манзиллис жи саби. Жи – пикрумазиб бягIудеш калахъес, урехиагарли декIар-декIарти жураби цахIнадирхъес, цархIилтани балхIебикибдеш чебиуси мерличир бархьдешлигIир умцIес. ХIера илизиб саби гьарли-марси ан-Низамия мадрасала юбилей.

 

Роберт Кьурбанов

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5 – ибил номерлизиб)   Урег-ибил. Къадагъаласи сари хьунул муруйс, эгер илини хIябал тIалакь дедили виалли, декIардеш агара муруй илди цагьакIли хIябал дедибал яра илди баз ургарли цацали дедибал, яра гьачамли илди дугьби дурибал тамай декIарикес пикриличил. Ил анцIбукьлизир хьунул...


Салат

ГIягIнидиркур: Шампиньон шайтIа кьапIни – 400 гр; гIяргIяла диъ – 300 гр; хияр – 4; гидгари – 4; гIявадеш, зе, исиут, кьар, майонез – бизидеш хIясибли.   Балкьарахъни: ШайтIа кьапIни умударили, авал-шел бутIаличи кьисдарили, духъутIдиайчи дерцIая. Делхьи...


ЧIичIала ва хъулки

Левли уили сай ца чIичIлуми дурцан. Илини чIичIлуми дуцили илдала агъулизирад дармунти дирутас агъу бирцули уили сай. Агъу бакIахъили гIергъи, илди чула мер-мусаличи дурхьули ва цархIилти дурцули. Гьачамра илини чIичIала буцили чIаплизи кабатурли хъули чарулхъухIели, берхIи гIелабикилри. Ил...


Ванза нушала хъали саби

«Умудеш - Аллагьличи вирхнила байхъала саби», - дурхъаси хIядис Акьути бурхIназир шагьар батурли шилизи рашес дигахъулра, имцIаливан жагати хIебла бурхIназир. Бамсриахъили Уркарахъирад чаррирухIели гьунила дублар мер-мерличир лайкадакIили дицIибти гавлагуни чедиулри. Илди цара кIелра...


МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни сегъунти сари?

ХIядислизиб бурули саби: «Чили мицIирбаралра дила сегъуна-биалра суннат, илини шабагъат кайсу, сабира ЧевяхIсила гьунчиб алхунти даршал адамлис бедлугусигъуна».   Ишар нушани цацадехIти суннатуни хIушаб гьаладирхьехIе, сарира гьар бархIи дирес гьамадти.  ЖамигIятла дехIибайчи...