бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.

 

2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил Россиялизибадти гIялимти, историкуни, динна насихIятчиби ва бахъал цархIилтира цахIнабикиб. Гьалмагъдешла юртлизиб шадлихъла аги-хIяйзиб лебил Россияла мажлис бетерхур «Ан-Низамия мадрасалис 950 дус: Россияла культурализи ва багьудилизи жявхIелла университетла пай» бикIуси.

1075 дуслизиб ЦIахур шилизиб акIахъубси ан-Низамия мадраса мицIирси лишанни бетаур ит тамашала манзилла, сунезирра багьудилис динна ва светский журала дазурби хIедалухIели, философия, теология, медицина ва астрономия адамли дунъя балнила цаси някьишлизи делсунти.

Ил жяв замунтала багьудила центрлизиб бучIули ва цархIилти бурсибирули калун пасихIти гIялимти, чулира гьаннара адамтачи гIяхIлашалцун асарбирути. Илаб алкIутири гIялимти, сабира лебил Кавказлизи тIинтIбирути, мераначибси культура суфийтала пасихIдешли ва гIилмула хIялумцIлабани давлачеббирули.

Мажлисла бутIакьянчибани, сабира ДР-ла Муфтийла сипталичил ва регионна БекI С. Меликовла грантунала кумекличил бетерхурси, илкьяйдали хIердариб гIелабад лябкьути наслубас букьурли датес черяхIти умала гьанбикуницун ахIенну, багьудлумала кьяйдуртира дархли, ан-Низамиялизир акIахъубти.

«Ан-Низамия мадрасалис 950 дус: Россияла культурализи ва багьудилизи жявхIелила университетла пай» бикIуси уличил бетерхурси «журуга стол» гьалабла манзил ишбархIила заманаличил къаршибикибси мерли бетаур. БутIакьянчибани гьанбушиб мадрасала программализир Къуръа гIилмуличил дарх арифметика, медицина ва поэзия секьяйда мякьлар дашулрил. Илди тамашабирутири илцадра белхъхIебелхъуси бутIали биубли ил сунела заманаличиб гьалабиркниличи.

ГIур мажлис лекциябачи ва гьаргти ихтилатуначи шурбухъун, сунечибра гьарил доклад гьатIира мурхьси мягIналичи лебкуси. ДР -ла гIялимтала Советла председательла заместитель МухIяммад МяхIяммадовли буриб, секьяйда мадраса исламла гIилмула гIевдухьли бетаурсирил, илала выпускникунани багьудлуми тIинтIдирутирил, абзурли улкала регионти давлачердирули.

Россияла ЦДУМ РИУ -ла проректор Руслан-хIазрат СаяхIовли сунела дугьабизлизиб баянбариб: ан-Низамияла наслу – ил музейла экспонат ахIен, ил мицIирси урунж саби, сунезирадра ишбархIила манзилла багьудилис цIакьани кайсес бирути.

Хасси мер буциб иларти ихтилатуназиб Абу ХIамид аль-Гъазалини. Илала пикрумала бетуц, устадеш ва гIякьлуличи хъарахъибси анализ цахIнадяхъес балнили, бусягIятра хIяйрандеш алкIахъули саби.

Мажлисла бутIакьянчибани илала хIянчурбицун гьандуршули ахIенрину, илдани аргъес къайгъибирулри секьяйда илала гIилмулизир пайдаладирути кьяйдурти ишбархIила манзилра мягIничертили кавлутил, дунъя гIядатунала ва сагадешунала ургаб сагадан цугдеш баргес умцIухIели.

Форумличиб бегIлара мягIничебсили бетаур тарихла ватIайзиб – ЦIахур шилизиб дураберкIибси бусурман гIялимта-ла мажлис. Иларти дубурти-ургаб, бегI гьаларти лекцияби зайдикIуси, гьава биалли хIялумцIлабани бицIибси мерличиб, ардякьунти дусмала наслубазибад касибси рухIла гIямрула кабиз мяхIамбарили, сагати журабазиб даимбирниличи бирхути цахIнабикилри.

Мажлис ахирличи бикибхIели, ил ахир ахIенну, бехIбихьуд саби ибси пикри калун. Ан-Низамия мадрасала рухIлашалси наслу – багьудлумала урунжгъуна саби, суненира багьуди касес дигути балхуси. БутIакьянчиби аркьухIели иргъулри: ил белчIудила заведениела тарих – учебниклизибси кIапIицун ахIенну, ишбархIила манзиллис жи саби. Жи – пикрумазиб бягIудеш калахъес, урехиагарли декIар-декIарти жураби цахIнадирхъес, цархIилтани балхIебикибдеш чебиуси мерличир бархьдешлигIир умцIес. ХIера илизиб саби гьарли-марси ан-Низамия мадрасала юбилей.

 

Роберт Кьурбанов

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

УчIанничи кагъар Урши, насихIят бурес гьамадси саби, амма ил кьабулбарес къиянбулхъан, сенахIенну ил кьутIкьусин кабилзан сунела хьуланас гьуни бедлугусилис, уркIилис къадагъаласи дигухIели. Хаслира багьуди касили хьалли нафслис гIелавад вашуси ва дунъялизи вархибси. Илала пикри хIясибли,...


ДехIибайс ужра

Дархьли, дурусли, чедетаахъили, кьабулдаресли дарибти дехIибайс Аллагьли ﷻ гIеббиахъуси халаси ужраличила бурути дахъал хIядисуни лерти сари. Илди гьаладирхьулра:   «МухIяммадлира ﷺ илала умматлира дарибти савлила дехIиба 2 ракагIят багьандан ил бархIилара ил дугилара бунагьуначивад...


ХIижаб бихнила 10 сабаб

Чумал дус гьалаб нуни хIижабла мягIна гьаргбарира, ва ЧевяхIсила уркIецIиличибли гьанна разидешличил ил бихулра. Иш белкIлизиб нуни бусурман хьунул адамтани хIижаб бихнила сабабтачила бурис. Рирхулра ишди баянтани цархIилти рузбира илгъуна баркьуди дураберкIахъес уркIичеббиру.   Се саби...


Се бируси?

– Адамли урхIла беткахъибси мицIираг баргили виалли се бируси?   – Эгер адамли шила яра шагьарла дураб урхIла мицIираг баргалли, илизиб ихтияр лебси саби ил сунечил барх арбукес, сунес батес ахIи, илала хужаим варгайчи мяхIкамбарес багьандан. Илкьяйдали илини къайгъибарес...


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...