Суалти-жавабти
- Сегъуна гIякIа бедес гIягIниси адам кавшнилис багьаван (дият), хабарагарли карушибси хьунул адамла гъамтас?
- Хабарагарли кавшибси мурул адамлис гIяйибла вегIла гъамтачи 100 валрила кьадар гIякIа чебирхьуси саби, сабира хIябал дусла бухIнаб бедес чебси.
Хьунул адам карушили риалли, гIялимтала цауркIси пикри хIясибли, 50 валрила кьадар гIякIа чебирхьуси саби: 10 - ца дус диубти гажа валри, 10 - кIел дус диубти гажа валри, 10 - кIел дус диубти валри, 10 - хIябал дус диубти гажа валри ва 10 - авал дус диубти гажа валри.
Ил анцIбукь кабикибси мер-мусаличир валруми агарли диалли ва илди цархIил мерличирад кес гьарахъли ва дурхъали кабилзули биалли, илдала багьа бедлугуси саби.
(«Аль-мугъни ли Ибн Кьудама», «ФатхI аль-МугIин»).
- Нуни дила унрубала ца дус виубси виштIаси уршиличи хIеруди бирули калунра, бегIти декIарбикибхIели, иличи уркIецIидулхъули ва нешлис кумекбарес багьандан. Нуша-ургаб я ниъла гъамдеш, я цархIил тухумдеш агара. Гьанна ил урши халаваили, 10 дус виубли сай. Ил набчи бурсикайубли, набзи хала нешра викIар, цацахIели дуги беркIес набчивра кавлули сай. Ил набчив калнилис наб бунагь лебсив?
- Унрубачил гIяхIти бархбасуни кадизахъес чебаахъили саби нушаб Идбагли ﷺ. Унрубас кумекбирни, хаслира виштIаси айкьес багьандан, гьайгьайрагу, дебали гапла ва кирила баркьуди саби. Уршиличи къячрикнили хIела дазала дулъути сари. Гьачамлис ил виштIали левал ва ил хIечил калнилис бунагь агара. Амма ил халакаили, балугълавиубхIели, 13-14 дусла гIямруличи айкибси замана, иличилцун кавлес асухIебирар. Сецад хIечи илала хала нешличи кьяйда диги лерли диалра, хIуша кIелрацун хъулир цархIил адам агарли калес асубируси ахIен. Ил секIал илизира жагали аргъахъес чебиркур. Унрубас гIяхIдеш бирули, илгъуна кумек гIеббиахънилис иш дунъяличиб ряхIятдеш, итил дунъяличиб халаси шабагъат хIерси саби.
- Ижараличила бигьунси вягIда булъусив, эгер вягIда бигьунтазивад ца шайчивси вебкIалли?
- Ижарала вягIда булъуси ахIен, ил вягIда бигьунтазиваб ца вебкIалли. Ижаралис сасибси лебдешла ихтиюрти вебкIибсила гIелабси наслуличи шурдулхъути сари, ил вягIдала манзил таманбиайчи.
Эгер чили-биалра, сегъуна-биалра хIянчи барахъес адам уцили виалли, ва хIянчи тамандиайчи ил вебкIалли, илала шайчибси хIукму ишгъуна саби: имкан лебли биалли, вебкIибсила арцлизибад багьа бедили адам урцуси сай, ил хIянчи хъараахъес багьандан. Илгъуна ахъри хIебиалли, хIянчизарла наслулизивадси букьурлизиб ихтияр лебси саби ил вягIда бехъес яра ил хIянчи таманбарили, илис багьа сасес. Рахли илини хIянчи таманбарес багьандан селра хIебаралли, ил вягIда къябаэс ихтияр хIянчи бедибсилизиб саби.
(«ТухIфат аль-МухIтаж»)
- Се бируси эгер магьар кадушниличи ташмишдеш алкIули биалли, ва чум тIалакь дедибал балули хIейалли?
- Эгер мурул ташмишикIули виалли, магьар кадушибал ахIенал, яра ил сегъуна-биалра анцIбукьличил бархбяхъили виалли, яра сегъуна-биалра анцIбукь кабикили биалли, суненира иличил магьар кадушни бархбасахъунси – илхIели магьар кадушни халбируси ахIен.
Эгер муруйс магьар кадушни гьанбиркули виалли, амма чум тIалакь дедибал гьанхIебиркалли, бегIлара камси лугIи кайсуси саби. Мисаллис, кIел тIалакь дедибал яра хIябал (тамай магьар кадушни), васвасикIалли, кIел тIалакь хIисаблизи кайсути сари.
Амма васвасхIейкIес багьандан, илдигъунти анцIбукьуназиб мяхIкамдеш барес чебиркур.
Мисаллис, мурул тIалакь бедниличи ташмишикIуси цаибил анцIбукьлизиб, магьар кадушни халбирули хIебиалра, гIяхIсилизи халбируси саби хьунул чаррирути дугьби дурни, гIиддала манзил арбукьяйчи, яра гIиддала манзил арбукьяйчи магьар сагабарни, эгер иличил варх хIериэс дигули виалли. Рахли илис хьунуйчил хIериэс дигули хIейалли, магьар кадушес чебиркур, ил васвасхIерикIули цархIиллис шери рукьес риэсли.
КIиибил тяхIярличила буралли, мурул кIел тIалакь яра хIябал дедибал ташмишикIухIели, ил анцIбукьлизиб камси лугIи халбирули биалра ва иличил гIурхIелира хIериэс вирули виалра, илис гIяхIси саби хIябал тIалакь деднилизи халбарес, васваслизир гIямру хIедеркIес багьандан.
Имам ат-Тирмизини хIядис лебкули сай, Идбагли ﷺ бурибси: «МяхIкамдеш бара хIу васвасикIахъуси секIайзибад ва хIела ташмишдеш алкIахъуси секIайзивад гьарахъли вирен». («ТухIфат аль-МухIтаж»).
Амма бегIлара гIяхIси саби, декIардикес пикрибарибхIели, магьар дихьес имамличи дугьадизурхIели кьяйда, тIалакь бедайчира имамличи дугьадизни ва илала пикриличира лехIяхъни. СенахIенну, магьар кадушес асухIебирути ва хIярамти бурхIни лерти сари, ил багьандан ил суал балуси адамличил якьинбарес чебиркур.
- Мурул адам сунела хьунуйчил ил хIяйзлариубхIели (менструация) вархикили виалли, илис гIякIа бедес гIягIнисив?
- Хьунул адамла яргаличилти зIягIипдеш дакIили, хIяйзлариубхIели, яра виштIаси варкьили хIилариубхIели (нифас), илди тамандиубли гъуслю барили умуриайчи муруйс иличил гъамдеш дарес къадагаъабарибси саби.
Ил халати бунагьунази халбируси саби, муруй къадагъаличила балули хьалли, ил бирули виалли.
Хьунул адамличил ил хIилариубхIели вархикибсилис, ил чебахъес багьандан гIяхIсилизи халбирули саби (суннат) ца динарла кьадар садакьа бедес. Ил хIисаббаралли, мургьила 4 граммличил цугси саби. Ца динарла багьала палтар дедес яра арцличил дедесра вирар, эгер ил гьаларти бурхIназиб, хIи имцIали дашухIели, бетаурли биалли.
Ил гъамдеш гIергъити бурхIназиб хIи камси манзил бетаурли биалли, яра илди тамандиубли гIергъи гъуслю барайчи бетаалли, байхъала динарла багьа бедес вирар.
ЦацабехIти динна гIялимтани бурули саби ца динарла яра байхъала динарла садакьа бедес гIяхIси саби багьана агарли, яра балу-балули жумягIла дехIибала датурсилис ва гьарил халаси бунагь барибсилисра.
(«Нигьая аль-МухIтаж» имам аш-Шабрамаллисила субкомментариябачил).