бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Сулайбан Идбаг

Сулайбан Идбаг

Сулайбан сунела дудеш Давуд Идбаг кьяйдали Аллагьла ﷻ жура-журала нигIматуначи лайикьикибсири. Давуд Идбагла 19 урши лебтири. Сулайбайс дудешла пачалихъ ва идбагдеш букьурли даибтири. Илала Аллагьли ﷻ дедибти мугIжизатуни лертири: ил арцантачил гъайикIусири, жиндрази сунела пачалихъ тIашбалтнилизиб къуллукъбирахъусири, илини дягI мутIигIбариб.

 

ДягIли Сулайба кьалтинничибси тах сунела гъамтачил барх сунес дигна биахъусири. Кьуръайзир илала пасихIдешличил дархдасунти, вадвадичилси, пачала хьунул Билкисличилси ва имиалайчилси анцIбукьуни делкIи сари. Ил виштIахIейчивад пасихIдешличил декIарулхъусири. Дудеш вебкIили гIергъи илис букьурли баибсири илала пачалихъ, итхIели ил 13 дусцун сайри виубси. ИлхIели Сулайбан ЧевяхIсиличи дугьаизурсири сунес пачалихъ бедахъес, сунес гIергъи цархIилтас хIебедеси. Аллагьли ﷻ илала дугIялис жаваб чарбариб.

Машгьурси динна гIялим ва хIядисуни далан ХIясан аль-Басрини бурни хIясибли, Аллагьли ﷻ Сулайбайс дягI мутIигIбарибсири урчачил бархбасунси анцIбукьла гIергъи. Кьуръайзиб иличила бурули саби: «Гьачам хIери гIергъи илизи хъярхъти урчи чедаахъили сари…». Илини биалли илдачи хIерикIули дехIибала урдатурли сари. Урчи багьанали дехIибала уркалунхIели, барибси хатIаличи пашманиубли, Сулайбай кьасбариб илди кьурбандарес. Бурес чебиркур, илди илала сай-вегIти урчи сарри ва Сулайба хIукмурти хIясибли кьули ва унци кьяйдали урчира кьурбандарес асубирусири. Ил Сулайбай тавбадарнила лишан сабри, ва илис Аллагьли ﷻ урчачибра къалабаси дягI мутIигIбарахъес цIакь ва пагьму дедиб.

ХIери баайчи илини карбайчиб ца базли ихъуси гьуни ихъулри, хIерила гIергъира илцад гьарахъдешличи ваэс вирулри. Ца бархIили Сулайбан карбай кIел базли ихъуси гIеркъадешличи ваэс вирусири. ХIясан аль-Басрини бурни хIясибли, савли ил аль-Кьудслизивад (Иерусалим) дураухъи, хIерейс Истахр шагьарлизи (гьаннала Ширазла мякьла) виусири ва илар хIерила дехIибала дирутири. Илди-ургаб 2 азир километрла кьадар гIеркъадеш леб. ГIур сунела архIя даимбирули, бархIехъ ил Кабуллизи виусири.

Жиндри, чузибадра адамти урухкIути, Сулайбан Идбаглис мутIигIтири. Илини илди пайдаладирутири архитектурализир, луцри тIашдалтнилизир, шинна къуюби дирнилизир. Илкьяйдали илала хъарбакь хIясибли, илдани урхьназирад маржанти ва жавгьарти дихутири.

Сулайбан Идбагли арцантала ва мицIирагла мез далутири. Гьачам илала адамтачилси, жиндрачилси ва арцантачилси гIяскар аркьухIели, илини имиалай бурибси аргъиб: «Эй имиули! АдацIирая хIушала пукьнази, Сулайба гIяскарли хIуша хIисабхIедарили ганздарайчи». Сулайбан пишвяхъиб, илини багьур сайцун виъни илдала мез иргъуси ва викIар: «Дила Аллагь ﷻ! ХIуни наб ва дила бегIтас гибси уркIецIилис шукру бирусили ва гIяхIбаркь балусили виахъаба. Кумекбара наб ХIу разивиэси гIяхIдеш бирахъес ва ХIела уркIецIиличибли ХIела адабчебти лугърала лугIилизивсили ветаахъаба».

Байт аль-Мукьаддас тIашба-турли таманбиубхIели, Сулайбан ХIарамла ванзаличи ваиб. Илавад чариубли Йеменна шайчи аркьухIели, шин лерси мерличив дехIибала дарес тIашизес кьасбариб. Илала вадвади ЙагIфур жагаси анхъ чебаили ила арцур ва илаб сабигъуна арцан чебаиб. Ил пача Билкисла ГIафир бикIуси вадвади сабри. Илдани ихтилатбариб ва гьарилли чула пачачила буриб. ГIафирли ЙагIфурра арбукили Билкисличи арбякьун, ил берхIилис сужда бирутазирадси сарри. Илала мас-мулк чедаили ЙагIфур чарбухъун ва Сулайбайзи иличила хабар буриб.

Сулайбай Аллагьла ﷻ уличил бехIбихьили мягIничебси кагъар белкIун. Илизиб сари пача ва сунела халкь уктемдешра датурли ислам дин кьабулбарахъес жибариб. Кагъар вадвадизи бедили ил Билкисличи гьуниббатур ва секьяйда бедес гIягIнисил аргъахъиб.

Вадвадини мугьур кабяхъибси ва мускусли белкIунси кагъар Билкисла хIевала хьарличи кабихьиб. Билкисли мугьур чебаили, пикрирухъун сецад чевяхIси виэс гIягIнисил пача вадвади чехьрукьяли барибси. Пачали кагъар белчIунхIели илала мурад аргъиб ва сунела насихIятчиби бучили иличила буриб. «Ил нушачи дявличил вакIалли, нуша урухкIес сабабти агара, нушала даари цIакьани лер», - бикIар илди. Амма Билкис илдачирра пасихIсири ва къалабахIерикIес кьасбариб. Илини сунела халкьла давлаличи хIеръили, кIантIили вяшрикIес кьасбариб: савгъатуни дархьили даршудеш асес. Билкисли Сулайбайчи къагъар белкIун, ил гьарли-марси идбаг саял ахтардибарес багьандан. Ил мурадличил илини биштIаси кьанилизи жавгьар духури кабихьиб ва мача, сабира балкIа тIярхъиличилси. Кагъарлизиб белкIун: «ХIу расул виадли, кьанилизи хIерхIейзурли се хебал багьи. Жавгьар духурлизи тIярхъи кабати ва гьимирличи барша». Илкьяйдали илини рурсби ва уршби бучили илди хIебагьахъес цагъунти палтарличил бегIбариб. Ил тяхIярли илини Сулайбайс савгъатуни дучиб ва пикрирухъун: эгер савгъатуни кьабулдаралли – ил пача сай, хIедаралли – идбаг сай. Савгъатуни дахъал сарри: жавгьарти, якьутуни, миск, 500 арцла ва 500 мургьила сум ва цархIилтира. Карба бекI Мунзир варили илди дархьиб.

Ил манзиллизиб дягIличибра къалабали вадвади бакIили Сулайбайзи гьар секIайчила буриб. ИлхIели Сулайбай дучили лерилра жиндрира шайтIунтира илдази хъарбариб мургьи-арцла кирпичунани майдан кабуцахъес. ГIур ил-алав лерилра мицIирагра, адамтира ва жиндрира тIашбатурли дайлизи тахличи сайра кайиб.

Билкисла карбан лямцIарбикIуси майдайчи сабаиб. Ил гIяламат чебаили Билкисла вакилти хIяйранбиуб ва урузбиубли, бурги гIяшдуциб. Илдани чебаиб Сулайба гIяскар арсланти, къапланти, арцанти лерси биъни. Мунзирли Сулайбайзи Билкисличибад кагъар бедиб. Ил белчIи, кьани гьар шайчибад хIербариб. ИлхIели вакIибси ЖабрагIилли илизи дигIяй гIеббуриб кьанилизиртачила ва Сулайбай гьар секIал тикрардариб. Жавгьарлизиб тIярхъи барес цIуба имиала кьабулбикиб, миликъ биалли гьимирличи баршес. Уршбира рурсбира декIарбарес багьандан Сулайбай хъарбариб илдази дяхI дирцахъес. Сулайбан Идбагли Билкисла савгъатуни кьабулхIедариб, ЧевяхIсини сунес баарила кьадар мас-давла гибниличила бурили. Илини Мунзирличи хъарбариб пачази бурахъес ислам дин кьабулбарахъес, сай бейгIес агарси ва чедиикес хIейруси гIяскарличил вакIайчи. Мунзирли Билкислизи гьар секIайчила буриб, ва илини аргъиб иличил ургъес мягIна агниличила. Илини идбагличи даршуси кагъар белкIун, сунезибра балахъуси сари иличи хIерризес ва динничил тянишриэс ляркьниличила. Илини сунела тах дигIянси хъули кабихьиб ва вазирличи хъарбариб ил мяхIкамбарахъес ва сари чаррухъайчи низам-кьяйда дихIяхъес.

Гьачам Сулайбан сунела тахличи кайъили левли, гьарахълаб хясала тIал чебаиб, илизи буриб ил ляркьуси Билкис риъниличила. «Чили вирара ил пачала тах иша баахъес?», - хьарбаиб Сулайбай. Ца жиндли буриб сай мерличивад ахъвиайчи сунени биахъисра или. «Наб гьатIира къалабали диги» - буриб пачали. ИлхIели хIули липIла манзиллис биахъис или цархIилли ила баахъиб. Ил чили баахъибал Кьуръайзиб дигIянбарили саби. Марлира, Сулайбай хIули липIбарайчи тах илаб багьарбиуб. Ил мугIжизат чебаили, ил пикриухъун Аллагьли ﷻ сунела хIялумцIниличила ва ЧевяхIсилис шукрубариб.

Илдани Билкисла тах циила барсбариб илини балулил ахIенал ахтардибарес багьандан. Ил ракIибхIели Сулайбай хьарбаиб сунела сабил ил тах. Билкисли ил багьур. Билкислизи сунес дигуси суал хьарбаахъес ихтияр бедиб, илини хьарбаиб: «Се шин сари ванзализирадра зубрачирадра дакIухIедулхъути?» Сулайбайс илдигъунти суалтазиб адамтани ва жиндрани кумекбирусири. Иш гьакIлис жаваб шайтIай багьур, илди урчала майъа сарниличила буриб. Ил Сулайбай тикрарбариб, Билкисли ил жаваб кьабулбариб.

Илис кIялгIя тIашбатурсири, илала чIябар биалли хрустальлизибадси сабри. КIялгIялизи жирарибхIели, Билкисли чIябарличир шин чедаили, шинкIахIебиахъес хIевала дуб ахъбуциб. Сулайбай аргъахъиб ил шишала чIябар биъниличила, илала удир бялихъунира дархли чедиулри. Пача Билкисли сунела хатIа аргъили, ислам дин кьабулбариб. Сулайбан Идбаг иличи хъайчикайиб ва ил Сабаа пачалихъла пачали ратур.

Сулайбан халаси давлаличил ва хIурмат-кьиматличил хIериуб, амма ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илис бебкIа насиббариб. Илкьяйдали таманбиуб идбаг-пачала гIямрула гьуни, гIелабтас гIилму ва ари ца Аллагьлацун ﷻ сарнила дарсли биубси.

Билкисличила къантIли бурехIе. Йеменна ванзаличив Шарахбил бикIуси пача вирусири. Ил цархIилти пачначил тухумдеш диахъес хIейгули, жиндрала пача Саканна рурсиличи хъайчикайиб. Илис РайхIянат бикIусири. Илдала Билкис рурсицун акIуб. Дудеш вебкIили гIергъи Билкисли тах буцес дигулри, амма пачали цархIил викIиб. Ил биалли халкьличил гьеч пикриикIули ахIенри ва вайти баркьудлумачил машгьуриуб. Сеналра халкьли ил увкасес хIебирулри. ИлхIели Билкисли мез тIинтIдариб сари пачас шери рукьес дигниличила. Ил биалли иличи разилири ва Билкисличи хъайчикайэс вягIда бариб. Ил мекъла къуллукъчибачил пачала кIялгIялизи ракIиб. Дугели цIикурли пачала гьала чягъирла хъаба кабихьиб. Пачали разивиубли ил бацIбарибхIели, къагъвиуб. Билкисли илала бекI чеббяхъили къапуличи чебяхIкахъиб ва кIялгIя бархьбатур. Савли пачала бекI чебаибхIели, халкьли ил пачали рикIиб.

 

 

Наида Гъуруева

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Жагьти бургъанти

Аллагьла Расулли ﷺ бегI гьалаб Маккала халкь ислам динничи жибарибхIели ва къанчанас суждабирахъес къадагъабарибхIели, илис илала гъамтира бархли душманти бетаур. Илдани илис ва илала асхIябтас къияндешуни алкIахъес бехIбихьиб.   Идбагдешла 13 – эсил дуслизиб сунела асхIябтачил варх ил...


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...