ДурхIнас Идбагличила ﷺ хабурти
Адабчебси у
Пача Насруддин МяхIмудла ца юлдаш левсири, сунесра МухIяммад бикIуси. Илини мурталра иличи дугьаизурли, илала у айхъусири.
Гьачам пачани сунела юлдашла у хIебурили, цархIил – «Тажуддин» уличил иличи дугьаизур. Урши тамашавиубли хьалли, илала жилис жаваб бедили кIялгIялизи вакIиб. Амма гIергъити хIябал бархIи ил дакIухIевхъун.
Пача вачавархили, ил сунечи живариб ва хьарбаиб, сен ил хIябал бархIи веткахъибсирил.
Уршили жаваб бедиб: «Ва пача! ХIуни мурталра дила у «МухIяммад» айхъусири, амма ит бархIи хIуни ил хIебарри. Наб гьанбикиб се-биалра бетаурли бургар или. Сен пача набчи цархIил уличил дугьаизурси или? Ил багьандан ну илди бурхIназив хIекIибсири.
Пача Насруддин викIар:
«Алагьличил ﷻ хъя бирулра дила хIечи сегъуналра гьими аги. Ит манзил дила дазала агархIели, хIечи цархIил уличил дугьаизурсири. Наб лайикьхIебизур ил хIяйчив «МухIяммад» ибси у ахъес, ил багьандан цархIил уличил дугьаизурсири, дурхъаси уличи хIурматагардеш дакIухIедарес багьандан.
Ишабад аргъес чебиркур, Идбагла ﷺ дурхъаси у гьанбуршухIели, адаб дакIубирес гIягIнили биъни. Нушани мурталра хIурматбирес чебси саби нушаб бархьси гьуни чебаахъибтала.
ХIядисунала хIурмат
Нушала Идбагли ﷺ буруси ва бируси гьарил баркьуди, дугьби Сунна кьяйдали балуси саби. Сунна бузахъниличил нушани ва иш дунъяличиб нушаб гьалаб хIербирули калунти адабчебти адамтани Идбагли ﷺ дурути хIядисунала хIурматбирутири. Илдани гьар хIядис бакьалри, иличи халаси пикри бяхIчииусири ва руркъусири, иш дунъяла секIай саби чебхIебалкIахъес ва биргIяхIебиргахъес багьандан.
Малик ибн Анас II-ибил даршдусла чевяхIси гIялим сайри. Ил Мадинализив хIерирулри ва гьар бархIи Идбагла ﷺ мижитлизир хIядисунала дурсри кадирхьулри. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илис ахъси даража бедибсири. Дунъяла гьар мерличибад студентуни башутири илала дурсрачи лехIяхъес.
Гьачам илини сунела бучIантас дарс дурабуркIухIели, иличи бибгIянси мицIираг кабииб ва къакъличи кьацIбикун. Амма Малик лев мерличивад вяшхIевхъун ва дебали изиаурли хьалли, дарс даимбариб. Илала дяхIла ранг дарсдиуб, амма илини селра хIеили дарс кабихьиб. Дарс таманбиубхIели, бучIантани ил хIисаббариб ва иличи гъамбиуб. Илини илдази тиладибариб мицIираг кьацIбикунси мерличи хIеръахъес. Илдани баргили мицIираг бебкIахъиб, ил агъула сабри.
Илди бикIар: «Ва мугIяллим! Сен хIу лехIкахъили калунри, нушани ил итмадан бурцехIери.
Малик ибн Анас викIар: «Нуни ил барес хIейубра, хIядисуначи бируси хIурмат багьандан, адаб буэс хIейубра».
Иш хабарлизибад багьес чебиркур, нушала Идбагла ﷺ гIямруличила дурути хIядисуналара хIурматбирес гIягIнили биъни. СенкIун илизирад дигахъути сари нушала багьудлумира. ХIядисуни делкIунти кагъуртала ва илди лукIути кьалумтала бархли хIурматбирес чебиркур.
Заманала дурхъадеш
Гьанна нушани замана хъярхъли арбашни хIисаббирулра ва сецад дигули хьалли, лерилра пикридарибти дарес далкьхIерулра. Амма цацабехIти адамти леб замана дугIли буркIути ва илала кьадри-кьимат хIебалути. Арбякьунси бархIи чархIебирниличила пикрихIебулхъути.
Ца дусла мягIничебдеш багьес багьандан… гIергъиси имтихIян бедес хIейубли дус убкалахъунси студентлизи хьарбаая.
Ца базла кьимат багьес багьандан, ца базла гьалав виштIаси акIубси нешлизи хьарбаая.
Ца жумягIла мягIна багьес багьандан, гьар жумягIли газета яра журнал дурайуси редакторлизи хьарбаая.
Ца бархIила дурхъадеш багьес багьандан, ца алапаличи хъарси шел биштIатала вегIлизи хьарбаая.
Ца сягIятла кьадри багьес багьандан, сунела гелешмешличи хIерси гьалмагълизи хьарбаая.
Ца минутла мягIничебдеш багьес багьандан, поездличи кьаниубси адамлизи хьарбаая.
Ца секундла кьимат багьес багьандан, гьунчив бехIемцIлизи викибси адамлизи хьарбаая.
Ца миллисекундла дурхъадеш багьес багьандан, Олимпиадала хIязаначиб арцла медаль касибсилизи хьарбаая.
Гьарил минут-секунд кьиматлабиреная, сенахIенну замана нушани кIинайс чарбарес хIедирехIе. Замана ишбархIила манзил дурхъасицун ахIенну, ил багьаагарсира саби.