бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДурхIнас Идбагличила ﷺ хабурти

ДурхIнас Идбагличила ﷺ хабурти

Дудеш

УхIудлизиб кабикибси дергъ бусурмантала тарихлизиб дебали пашманси анцIбукьлизи халбируси саби. Ил дергълизив нушала Идбагра ﷺ вяхъибсири.

Дергъ таманбиубхIели, бархIи ахъилри. Чесабиуси цIябдешлизиб виштIаси урши ита-иша дуцIикIулри. Илала биштIаси уркIилизибси урехи хIулбазиб чебаэс вирулри. Урши сунела дудеш варгес къяйцIлири, амма ил варгес хIейуб… Лерилра илала хьулани чIянкI авлахъличир калун. Лерилра къайгъначи хIерхIеили, уршили дудеш варгес хIейубли, Идбагличи ﷺ дуцIухъун.

Илизи хьарбаиб:

- Чинава дила дудеш?

Нушала МухIяммад Идбагли ﷺ илизи кьутIкьуси бархьдеш буриб:

- ХIела дудеш гIязабти чекасили, вебкIиб, ил Алжанализив вирар!

ВиштIаси урши ил хIекьдеш аргъили висивииб. Илала тIашагарли кадиркути дуцIарти нургъби, дяхIличирад гердикIули, хIевала хъябличи кадиулри. Илала варг игули, рурцIулри. Илини дудеш гIур чехIейу! Илала хъябличи ахIейцIур ва урухиубхIели, илала дукла дигIянхIеркур! Илала биштIаси уркIи пашмандешла децIли пIякьудахъулри…

Идбагли ﷺ илала бекIличи някъ кабихьили иб:

- Гьари, виштIаган! Сен дебали висусири? Диур нургъбину, майсуд! Дигив хIед ну хIела дудеш виубли, ГIяйша (р.гI.) биалли, хIед неш ретарар? Урши гьар секIал хъумартурсиван шипIвяргIиб. Дакьибти дугьбани ил кьакьавакIахъилри. Илди дугьбани уршилизи ятимдеш хъумартахъур.

- Ва Аллагьла Расул, гьайгьайрагу, наб диги… Нушала Идбаг ﷺ разидешли шаладикIути хIулбази хIерикIули, викIар:

- Чи бикIара хIед? - Бужайр (пIяжу, цIерхьси виштIаси ибси).

- АхIенри! ХIу – Башир сайри. Дигуси Идбагли ﷺ виштIасилизи бурибси гIяхIси хабар, бусягIят тIинтIбиуб. Уршила сагати бегIтачил гьанна цархIилти гIямру дехIдирхьур. МухIяммад Идбагли ﷺ уршила бекIличи някъ кабихьиб. Дусми ардякьи гIергъи, Баширли итхIели кадикибти тамашала анцIбукьуначила бурибсири: «Идбагла ﷺ някъ къячбикибси мерлар дила гъез цIябдиуб, цархIилти биалли, хIяндиуб. Гьалав ну маъ-маъикIули, гъай дирхуси вираси, итхIейчивад вархьли гъайвикIанвиубра». Аллагьла Расулли ﷺ дурхIялис бегIтала диги дагьахъес сагадан имкан бедиб. Ил уршилис къакъбяхъли ветаур. Ил анцIбукьли нушара бурсидарира вебкIибсиличила биштIатази къяна хIебурахъес. НушакIун гьаман дикIули дирехIе: «ЦархIил шагьарлизи арякьун…», «ВахъхIи агарли лявкьян…» или биштIати хьулбикIахъулра. Нушала Идбагли ﷺ уршилизи кьутIкьуси биалра бархьдеш буриб: «Ил Алжанализи арякьун» или. Ил децIлизив хIетурли, илала хьулани цархIил шайчи шурдатур, сагати, даимла гIямруличила пикривикIесли уркIичеввариб…

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


ХIяжла рукнурти

ХIяж динна рукнуртала ца саби, гIялам халкьла вегI Аллагьлис ﷻ бируси гIибадатуназибад халасигъуна. ХIяж адамличи гIямрулизиб гьачам баресцун саби чебси, сунени назру баралли ахIенси.   ХIяж чеббиънилис шел шартI лер: бусурман виъни, балугълавиъни, дагьричевси виъни, азадси виъни, хIяжбарес...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Зуль-ХIижжа базла 10 бархIила дурхъадеш

Идбаг ﷺ сунела дурхъаси хIядислизив викIули сай: «Илди бурхIназив дубурцуси адам Аллагьли ﷻ вецIал секIайчивли дурхъавиру: сунела гIямрулизи баракат хьурабиру; мас-давла имцIабиру; хъалибарг балагьуназибад уцахъу; бунагьуни умудирар; гIяхIти баркьудлуми имцIа-дирар; бебкIала излуми...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...