бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Исламла тарихла заклизир рурхIути урми

Исламла тарихла заклизир рурхIути урми

Исламла тарихла заклизир рурхIути урми

МяхIяммад Идбагла ﷺ асхIябти хьунул адамти

 

Сума́йя бинт Хайя́т

 

Ясир ибн Амир сунела узбачил варх Йеменнизивад Маккализи вакIибсири чула цархIил узи варгес багьандан. Узби чарбухъи гIергъира, ил Маккализив калунсири ва Абу ХIузайфачил вягIда бигьунсири. Ил Сумайячи хъайчикайибсири, сарира Абу ХIузайфалис къуллукъличирси. Илдала урши ГIаммар акIубли гIергъи, ил лагъдешлизирад акьуратурсири.

 

Сумайя бегI гьалаб ислам дин кьаблубарибти 7 адамлизирад ва Аллагьла Расуллис ﷺ мардешла хъя бедибтазирад ца сарри. Маккала къанчанас булганти адамти Идбаглис ﷺ вайбарес урухкIутири, илала адавзи Абу ТIалиб ва Абу Бакр мицIирли лебалли. Амма ислам дин кьабулбарибти илдани гIязаббуркIутири ва къиян-жапализи биркахъутири.

Сумайяни ва илала хъалибаргли саби бусурманти биъниличила гьаргли бурибсири. Илдани ислам дин кьабулбарниличила багьурли гIергъи, къанчанас булгути кьурайшитуни илдачиб къугънабиркьесбииб. БуцIарси берхIилиуб илди гъумла чIянкI авлахъличи дураили гIязаббуркIутири, мегьла хIевни (кольчугаби) чегьурли ва чедирад дуцIардарибти къаркъубани гъяжбирули. Амма Ясир ва Сумайя мутIигIхIебакIиб, илдани яхIличил ва сабурличил къиян-жапа чекайсутири. Илдала Аллагьличи ﷻ бирхауди ва иман чIумадикIутири. ГIязабтазив мурул вебкIибхIелира, Сумайя диннизирад гIелумхIеризур.

Идбагла ﷺ илдас кумекбарес итхIели ахъриагарсири, ва хъалибарг уркIичеббирули, викIусири: «Ва Ясирла хъалибарг, сабурбарая! ХIушала гIергъиси мер Алжанализиб сабину!»

Гьишам бин ГIамр Идбагла ﷺ душмантазивад бегIлара кьяркьтазивад ца сайри, ва илини цархIилтачибра дебали Идбаглис ﷺ зарулта виркьес къайгъибирусири. Ил багьандан илис Идбагли ﷺ Абу Жагьль ибси у бихьибсири (багьудиагардешла дудеш). Илини жура-журала тяхIурти далдурцутири адамти бусурман динничибад гIелумбизахъес багьандан. ЦIакьси ва адабдешчевси адамлизи илини уркъбирхъусири: «ХIуни хIела дудешла дин бархьбатурлири, ил биалли хIечив гIяхIсири. Нушани чараагарли балахъехIе хIу мехIур виъниличила ва хIела пикриличи чилра лехIхIехъесли бирехIе, хIу адабдешлизивад мяхIрумвирури».

Эгер адам вачрукья виаллири, илизи викIусири: «Хъябирулра, нушани хIела мас бицахъес хIелтари, ва лебил лебдеш кебисехIе».

Адам гьунарагарси виалри, илини ил итусири ва цархIилтира иличи гьир-кусбирутири.

Сумайяра илини гIязабруркIусири, бусурман диннизирад гIелумризахъес багьандан. Гьачамра ил мукIурхIерикIухIели, кьяркьти дугьбира дурили, илис децIагахъес ил викIар: «ХIу МухIяммадличи рирхаурсири, чIянкIли илала жагадеш багьандан иличи дигай дихьибхIели!» Амма ил сеналра гIелумхIеризурли, чIумаси шури кьяйда калунсири ва илис чурхли жаваб бедибсири. Ил зулмукарли, гIясивиубли, сунела ряхIму-уркIецIиагардешли ва кьяркьдешли уркIилизи гъуц бяхъили ил карушибсири.

Сумайя Аллагьла ﷻ гьунчир алхунсири… Илис кьадарбиуб дин багьанданси шагьидла бебкIали ребкIес. Илкьяйдали ил ислам дин багьандан бегI гьалаб алхунтазирадсили ретаур. Илала рухI сари акIахъубси ЧевяхIси Кьудратла ВегIличи ахъдиуб, ва Илала разидеш сархили ряхIятдиуб, ца Аллагь ﷻ ахIенси цархIил агнилис ва МухIяммад илала Расул ﷺ виънилис бикьридеш дирули.

Ил анцIбукь кабикибсири гьижра барес 7 дус гьалаб. КIелра бегIтазивад мяхIрумиубси илдала урши ГIаммарли Аллагьла Расулла ﷺ уркIилизиб хасси мер буцибсири, ва илизи ГIаммар бин Сумайя викIусири. Илдани дахъал къиян-жапа чедаибтири, амма сабурличил илди чекайсутири, бархьдешла гьуни къияндешунани бицIибси биъни балули.

Ил чебяхIти асхIябтазирадси сарри, ва исламла дин багьандан алхунси тарихлизир цаибил хьунул адам сарри…

ЧевяхIси Аллагьли ﷻ уркIецIибараб бусурман дин багьандан алхунсиличи, бегI гьалаб дехIибала дарибси мижит тIашбатурсила нешличи.

Ясирла хъалибаргла сабурлис шабагъатли биахъубли нушани илдас ЧевяхIси Кьудратла ВегIлизи Алжана бедахъес тиладибирулра, сунелара гIеркъадеш лебилра ванзаличи ва закличи цугси. Амин!

 

Наида Гъуруева

 

2026-07-01 (МухIяррам 1448 д) №7.


Таяммум

Таяммум – шин агархIели яра илди чедетаахъили, гIягIниси тяхIярли дарес биркIантас зарал бетарухIели, шинна мерлар гIянжи дузахъни саби. Таяммум дарес хIяжатбиркур (чеббирар):   1.Дазала дарес шин агархIели (алав-гьалав сунени вявъибхIели тIама бакьеси мерлаб, 200 метрла радиусличир...


НасихIятла тулкне

Дещалла гIялимталли Чибагал гьана бите Гьештив ирар инсанте Ккурттала макру чевте.   Гьаналла гIялимталли Чибагал гунев бите Гьештикьал бусурманте Малайкунай мешуте.   Мискин ила къагъдехь Гъарив ила авдалдехь Беккавв Аллагьли ﷻ пагьму Бусурман халкьла...


ХIердизирая тарихлизи

Се саби диктатура? Нушала мезличи шурбаталли, ил мягIна аргъахъес чумал дев пайдаладарес чебиркули саби: ца адамла яра чумал адамла някъбази бикибси хIукумат, чучи ва чуни дирутачи чилилра хIеруди барес хIейруси, чучи кьабулагардеш далахъуси, тIутIувируси.   Нуни дила макьалализиб ил мягIна...


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

Имам Абу ХIамид МухIяммад аль-Гъазалини вебкIес гьалаб белкIунси кагъар гьалабирхьулра   «Бурая бисути дила юлдашунази, ну вебкIили чеибти, бурая децIбикIути дила исламла узбази ва рузбази: «Гьанмабиркахъидая, ну гьарли-марли вебкIибси или. Аллагь ﷻ багьандан мадикIудая ил бебкIа...


БегIлара халаси багьа

Гьачам мургьи-арц дирцуси тукейзи риштIаси рурси ракIиб ва хьанцIа рангла дурхъаси къаркъализибад цалабяхъибси баки сунес бедахъес тиладибариб.  – ХIела ил асес арц леру? – хьарбаиб туке вегIли, - ил кьалли дурхъаси саби. - Гьайгьай, дила дахъал арц лер, – рикIар рурси ва...