бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Исламла тарихла заклизир рурхIути урми

Исламла тарихла заклизир рурхIути урми

Исламла тарихла заклизир рурхIути урми

МяхIяммад Идбагла ﷺ асхIябти хьунул адамти

 

Сума́йя бинт Хайя́т

 

Ясир ибн Амир сунела узбачил варх Йеменнизивад Маккализи вакIибсири чула цархIил узи варгес багьандан. Узби чарбухъи гIергъира, ил Маккализив калунсири ва Абу ХIузайфачил вягIда бигьунсири. Ил Сумайячи хъайчикайибсири, сарира Абу ХIузайфалис къуллукъличирси. Илдала урши ГIаммар акIубли гIергъи, ил лагъдешлизирад акьуратурсири.

 

Сумайя бегI гьалаб ислам дин кьаблубарибти 7 адамлизирад ва Аллагьла Расуллис ﷺ мардешла хъя бедибтазирад ца сарри. Маккала къанчанас булганти адамти Идбаглис ﷺ вайбарес урухкIутири, илала адавзи Абу ТIалиб ва Абу Бакр мицIирли лебалли. Амма ислам дин кьабулбарибти илдани гIязаббуркIутири ва къиян-жапализи биркахъутири.

Сумайяни ва илала хъалибаргли саби бусурманти биъниличила гьаргли бурибсири. Илдани ислам дин кьабулбарниличила багьурли гIергъи, къанчанас булгути кьурайшитуни илдачиб къугънабиркьесбииб. БуцIарси берхIилиуб илди гъумла чIянкI авлахъличи дураили гIязаббуркIутири, мегьла хIевни (кольчугаби) чегьурли ва чедирад дуцIардарибти къаркъубани гъяжбирули. Амма Ясир ва Сумайя мутIигIхIебакIиб, илдани яхIличил ва сабурличил къиян-жапа чекайсутири. Илдала Аллагьличи ﷻ бирхауди ва иман чIумадикIутири. ГIязабтазив мурул вебкIибхIелира, Сумайя диннизирад гIелумхIеризур.

Идбагла ﷺ илдас кумекбарес итхIели ахъриагарсири, ва хъалибарг уркIичеббирули, викIусири: «Ва Ясирла хъалибарг, сабурбарая! ХIушала гIергъиси мер Алжанализиб сабину!»

Гьишам бин ГIамр Идбагла ﷺ душмантазивад бегIлара кьяркьтазивад ца сайри, ва илини цархIилтачибра дебали Идбаглис ﷺ зарулта виркьес къайгъибирусири. Ил багьандан илис Идбагли ﷺ Абу Жагьль ибси у бихьибсири (багьудиагардешла дудеш). Илини жура-журала тяхIурти далдурцутири адамти бусурман динничибад гIелумбизахъес багьандан. ЦIакьси ва адабдешчевси адамлизи илини уркъбирхъусири: «ХIуни хIела дудешла дин бархьбатурлири, ил биалли хIечив гIяхIсири. Нушани чараагарли балахъехIе хIу мехIур виъниличила ва хIела пикриличи чилра лехIхIехъесли бирехIе, хIу адабдешлизивад мяхIрумвирури».

Эгер адам вачрукья виаллири, илизи викIусири: «Хъябирулра, нушани хIела мас бицахъес хIелтари, ва лебил лебдеш кебисехIе».

Адам гьунарагарси виалри, илини ил итусири ва цархIилтира иличи гьир-кусбирутири.

Сумайяра илини гIязабруркIусири, бусурман диннизирад гIелумризахъес багьандан. Гьачамра ил мукIурхIерикIухIели, кьяркьти дугьбира дурили, илис децIагахъес ил викIар: «ХIу МухIяммадличи рирхаурсири, чIянкIли илала жагадеш багьандан иличи дигай дихьибхIели!» Амма ил сеналра гIелумхIеризурли, чIумаси шури кьяйда калунсири ва илис чурхли жаваб бедибсири. Ил зулмукарли, гIясивиубли, сунела ряхIму-уркIецIиагардешли ва кьяркьдешли уркIилизи гъуц бяхъили ил карушибсири.

Сумайя Аллагьла ﷻ гьунчир алхунсири… Илис кьадарбиуб дин багьанданси шагьидла бебкIали ребкIес. Илкьяйдали ил ислам дин багьандан бегI гьалаб алхунтазирадсили ретаур. Илала рухI сари акIахъубси ЧевяхIси Кьудратла ВегIличи ахъдиуб, ва Илала разидеш сархили ряхIятдиуб, ца Аллагь ﷻ ахIенси цархIил агнилис ва МухIяммад илала Расул ﷺ виънилис бикьридеш дирули.

Ил анцIбукь кабикибсири гьижра барес 7 дус гьалаб. КIелра бегIтазивад мяхIрумиубси илдала урши ГIаммарли Аллагьла Расулла ﷺ уркIилизиб хасси мер буцибсири, ва илизи ГIаммар бин Сумайя викIусири. Илдани дахъал къиян-жапа чедаибтири, амма сабурличил илди чекайсутири, бархьдешла гьуни къияндешунани бицIибси биъни балули.

Ил чебяхIти асхIябтазирадси сарри, ва исламла дин багьандан алхунси тарихлизир цаибил хьунул адам сарри…

ЧевяхIси Аллагьли ﷻ уркIецIибараб бусурман дин багьандан алхунсиличи, бегI гьалаб дехIибала дарибси мижит тIашбатурсила нешличи.

Ясирла хъалибаргла сабурлис шабагъатли биахъубли нушани илдас ЧевяхIси Кьудратла ВегIлизи Алжана бедахъес тиладибирулра, сунелара гIеркъадеш лебилра ванзаличи ва закличи цугси. Амин!

 

Наида Гъуруева

 

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Динна гIилмула кьани гьаргбарибси

Дагъистайзибси ислам динна тарих дебали давлачебси саби. Нушала динна гIялимти гьар-чинабалра машгьурти ва хIурматла адамти саби. Илдани сабри халкьлис бегIлара къиняси замана пачалихъли бархьбатурхIелира уркIбази берцудила иман минабируси. Лавашала районна Кьакьамахьила шира ил шайчиб дебали...


Буралаби

Адамличи адамла диги – дишес хIейрути цIа сари. ВегIлис хIейгуси цархIиллисра хIебиру. Вайси хабар жявли тIинтIбирар, гIяхIси хабар – кьанни. Вавни дерхъалли бирар мирхъили варъа бируси. МалхIямси гъайлира адам шадвиру. Някъбани вайси баралли, бекIли жаваб луга. Пикриагардеш...


Мура гьаларти хьуна чеблуми

Хьунуй мура гьалар халати жавабкардеш дихути сари ва иличир дахъал чеблуми лерти сари:   Хьунул хъали-цIализир муруйс тамай мутIигIли рирес чебиркур. Илис мурул вигахъес чебиркур ва иличил мурталра малхIямли рирес гIягIнибиркур, ил кьабулли калахъес риубси бирес илала чебла саби. Эгер илини...


Се сари гIямру?

ЦацабехIти пасихIчебти адамтани бурули саби, гьарли-марли гIямрула мягIна багьес багьандан, чузи халаси мягIна бухIнабуцибти мераначи ваэс гIягIниси саби или: больница, туснакъ, ва хIябри. Илдани адамтала гIямрула дурхъадеш ва дарсдикIудеш чебиахъу. Илди меранани нуша ЧевяхIсилис мукIурдешличи ва...


Тулкни

Ибрагьим Халилли урши гахъес тиладибариб Аллагь ﷻ! Аллагь ﷻ! Я Раббанна я Аллагь ﷻ(3-йна) Игъфирлана зунубана я Аллагь ﷻ.   Ибрагьим Халилли урши тиладивариб, Аллагьличил ﷻ сунени вягIда бариб БегIлара дигуси кьурбайс лугьас иб, Наб Аллагьли ﷻ урши кьадарваралли.   Илис урши...