ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси
(бехIбихьуд 5,6 – ибил номертазиб)
ТIалаб хIясибли декIарбикни
Хьунуйзиб ихтияр лебси саби муруйзи магьар кабушахъес тIалаббарес, эгер муруй сунечи шаригIятли хъардарибти таманхIедиралли. ИлхIели илини муруй бедибси магьарла мас чарбарес гIягIниси саби, чула-ургаб гъамдеш бетаурли хIебиалли. Амма ишаб багьес чебиркур, рахли хьунуй муруйзи багьана агарли декIарикахъес тIалаббиралли, илини Гьалжанала тIемалра хIебала.
ГIиддала манзил. Хьунул муруйчи чаррирни
ГIидда – хьунул адам сунела мурул вебкIили гIергъи яра декIаррикили гIергъи кIинайс шери рукьес асухIебируси манзил саби. Ил хIяжатси саби хьунул адам виштIасилис раибал ахIенал баянбарес багьандан ва виштIасила дудеш вагьес. Ил ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кабизахъурси саби хьунул адамла ва виштIасила ихтиюрти датахъес багьандан.
1) Мурул вебкIили гIергъи
Рахли хьунул адамла мурул вебкIалли ва ил виштIасилис раили риалли, гIидда таманбируси саби виштIаси акIубхIели. Эгер хьунул адам виштIасилис раили хIериалли, ил хIерли руэс гIягIниси саби 4 базра 10 бархIира, тяп илцадхIи гамъа хьунуйра марайдеш дихIес гIягIнити сари. Гамъас гIиддала замана чараагардеш хIебиалли хъулирад дурарулхъес асухIебирар.
2) ДекIаррикили гIергъи яра магьар кабушибхIели
Эгер хьунул адам декIаррикили риалли (яра магьар кабушили) ва виштIасилис раили риалли, илала гIиддала манзил – виштIаси акIайчи. Амма ил виштIасилис раили хIериалли, гIидда хIяйна умуриънила манзил саби. ИлхIели муруй ил сунела харжанас хIеррарес чебси саби.
Эгер хъайчикабиили хьалли, илди-ургаб мура-хьуна ургабси гъамдеш хIебиубли биалли, хьунул гIиддала манзил хIерли руэс гIягIниси ахIен. Хьунул адам дусми хIясибли хIяйзларирули хIериалли, илис гIиддала манзил – хIябал баз. ГIиддала манзил таманбиайчи хьунул адам декIаррикайчи яра гамъариайчи хIеррируси мерличир хIеррирес гIягIниси саби.
ГIиддала манзил ца яра кIел тIалакь дедили диалли, муруй сунела хьунул чаррарес вируси сай. Чаррарес «Нуни хIу чаррирулри» или илала ихтияр агарлира вируси сай ва сари мякьлар агарлира: «Нуни хьунул чаррарира» или.
ХIябал тIалакь дедибси хьунул чаррарес асухIебирар я гIиддала манзил, я илис гIергъи, 5 шартI дузахъалли ахIи:
– цаибил муруйс гIергъи гIиддала манзил арбукьес гIягIниси саби;
– хьунул адам цархIиллис шери рукьес гIягIниси саби;
– сагаси муруйчил гъамдеш биэс гIягIниси саби;
– кIиибил муруйчил декIаррикес;
– кIиибил муруйс гIергъи гIиддала манзил арбукьес.
Илис гIергъи илдас дигалли цахIнабикес бирути саби ва магьар дихьес.
Ил тяхIярли шаригIятли кабизахъурси гIиддала манзилли дахъал масъулти ирзути сари, чулира хъалибаргла гIямруличи асарбирути. ЦацахIели мурул-хьуна ургабси гьими убису, ургаб арбякьунси манзилли уркIби кIантIидиру, барх хIербируси манзил детаурти гIяхIти анцIбукьуни гьандиркур. Илдигъунти мурул-хьунул гIиддала манзил пикрибулхъан ва даршибиэс тяхIуртагIиб къяйцIбикIар. ЦахIнабикес дигахъу, имкан пайдалабарили цаличибад ца чеббурхар ва разидеш дакIубиру. Мурул адамла имкан бирар пикриухъи хьунул чаррарес, динна кьанунти хIясибли.
ЦацабехIтас гьанбиркули саби 3 баз хьунуйчил хIервирули хIейалли, магьар кабушибсилизи халбируси саби или. ЦархIилти биалли тIалакьла дугьби дурухIели бекIлил пикрибулхъули ахIен. Илкьяйдали бунагьлизи бикес асубирар масхаралис дурибти тIалакьла дугьбачибли.
ДекIарбикни шаригIят хIясибли асубирахъули саби муруй хьунул хIеррарес хIейрули виалли (имкан хIебиалли), берк-бержличил, палтар-кьяшличил ва хъа ваяхIличил. ИлхIели кIелра инжитхIебарес багьандан декIарбикес бирули саби. Илкьяйдали декIарбикни гIяхIси саби хьунул адамли халати бунагьуни дирули риалли, мисаллис – зина, яра цархIил секIал, мурул цIахвирули, кьимат булъуси. Амма декIарбикили гIергъи цархIилти мурул адамтани ил тяхIяр пайдалабарили, иличил зина бирнила урехи лебли биалли, декIархIейкни гIяхIси саби ил мяхIкамрарес багьандан.
Магьар кабушни гIяхIси саби, эгер хьунул адамла бихес хIейэси къиянси тIабигIят лебли биалли. Идбагли ﷺ бурибсири: «ГIяхIси хьунул адам цархIилти-ургар цIуба дуклумачилси къяналичи мешуси сари», гIямрулизиб илдигъунти тяп цIуба къянаван камли къаршибиркни багьандан илкьяйдали бурибсири.
«ДекIарбикни – асударибтазибад бегIлара Аллагьлис ﷻ хIейгуси» ибси хIядисла мягIна саби, Идбагли ﷺ илкьяйдали бурибсири адамти илизибад урухкIахъес ва чараагархIели ахIи, магьар кахIебуршахъес багьандан, илизибад мяхIкамбирули. Сеналра ил шайчирти суалти алкIухIели мер-мусала имамличил ихтилатбарни гIяхIси саби.
(хьарахъуд бирар)