Исламла тарихла закличир рурхIути урми

Умм Сулайм бинту МилхIан
Идбагли ﷺ буриб: «Ну Алжанализи ацIибхIели, гунзрала тIама бакьира. Чила сари или хьарбаибхIели, набзи буриб МилхIанна рурсила сари или». Жабирличибад баахъибси бурули саби, Идбагли ﷺ бурибси: «Наб Алжана чебаахъибсири ва илар Абу ТIальхIала хьунул чераира».
Умм Сулайм сунела урши Анасличил Идбагличи ﷺ ракIибсири ил 10 дус виубхIели. Ил рикIар: «Иш дила урши Анас сай, илини хIед къуллукъбиру». Идбагли ﷺ ил кьабулвариб ва илис балга барили Аллагьличи ﷻ дугьаизур: «Я Аллагь ﷻ, илала лебдеш ва хъалибарг имцIабара». ГIурхIели Аллагьли ﷻ ил балгалис жаваб чарбарили Анас давлачевварибсири ва илала наслу халабаибсири, 100 дурхIяла дурхIя акIубли. Идбагли ﷺ илис кьуния (дудешлис уршила у бедни) бедибсири Абу ХIямза, ХIямзала дудеш ибси.
Умм Сулаймани ислам дин кьабулбарибсири, МухIяммад Идбаг ﷺ Маккализив левалли. Илини Идбаглис ﷺ ва илала диннис мардеш дихIес чеасибсири ил Мадинализи гечиубхIелира. Илини дин кьабулбарибсири Анасла дудеш сунела мурул мушрик Малик бин Назрла ихтияр агарли. ВиштIахIейчивад Анаслизи илини шагьадала дугьби далахъутири ва Анасли илди тикрардирусири. Ил сабабли мурул иличи гIясивикIусири: «Дила урши набчи къаршили камалзахъида». Илини жаваб чарбирусири: «Мар-марли нуни ил хIечи къаршили калзахъули ахIенра».
Гьачам Малик Сириялизи архIяличи дуравхъунхIели, илис сунела душман къаршивикили, кавшибсири.
Анас халаваибхIели, илала нешличи Абу ТIальхIа сукни вакIибсири, амма итхIели ил мушрик сайри ва Мадинала давлачебтазивад ца сайри. Ил рикIар: «Аллагьличил ﷻ хъябирулра, хIугъуна чарвируси ахIенгу, амма ну бусурман сарра, хIу хIерхуси виъни багьандан, наб асубируси ахIен хIед шери ракIес. ХIебалусирив гьатIи хIуни хIушала къанчани дирантачила? Эгер хIуни ислам дин кьабулбарадли, ну разилира, ил дила магьарла масли бирар, ва ил наб биур.» Илди гъайли илис децIагахъиб ва илини ислам дин кьабулбариб. ГIур ил иличи хъайчикайиб ва ислам дин кьабулбарни илдала магьарла масли бетаур. Ил сабри бегIлара гIяхIси магьарла мас.
Аллагьли ﷻ илдас урши ведиб ва илдани илис Абу ГIумайр ибси у бихьиб. Идбаглис ﷺ ил урши дебали дигахъусири ва иличил хIязтали виркьусири. Абу ТIальхIази иличила мурталра хьархъарикIусири.
Гьачам Абу ТальхIа сапарличивхIели, Абу ГIумайр дебали зягIипикиб ва вебкIиб. Умм Сулайм децIлизирри. Амма Абу ТIальхIа чарухъунхIели, илизи селра хIебурахъес сунела хъулибтази тиладибариб: «Илизи нуни бурисну, хIуша селра мадикIудая».
Илини хъули ацIибхIели, уршиличила хьарбаиб. Ил рикIар: «Ил гьалавван ахIи, ункъли сай». Ил муруйс жагариубли, мискIли тIемрикIули гьунираиб. Иличил дуги беркIили гIергъи, ил рикIар: «Ва Абу ТIальхIа, бурагу набзи, адамли се-биалра чеблалис сасили, гIяхIцад замана иличил пайдалаикIули кали гIергъи, илизи ил чарбарахъес тиладибаралли, илис сен къиянбулхъуси?» «Илини бархьси бирули ахIен», - викIар Абу ТIальхIа. «Ва Абу ТIальхIа, марлира, хIела урши хIед Аллагьли ﷻ заманалис сайри гибси, ва Илини ил арукиб». Урши вебкIниличила аргъили, ил пашманвиуб, амма сабурбарили, Аллагьлис ﷻ шукру бариб. «Марлира, лерилра нуша Аллагьли ﷻ сарра акIахъубти, ва Иличи чардулхъутира».
Шала дикибхIели ил Идбагличи ﷺ ваили илизи сунела уркIиличирти дуриб. Идбаг ﷺ викIар: «ХIушала хъалибарглизиб баракат биаб».
Ил дуги Умм Сулаймазир сагати жан акIублири. Илала виштIаси акIубхIели, ил Идбагличи ﷺ ракIиб. МухIяммад Идбагли ﷺ сунела баракатла някъли виштIасила дяхI хIяршдариб. ГIур чумиздаг чIямбарили, илала мухIлилизи кабихьиб. ВиштIасини итмадан чумиздаг супIбариб. Идбаг ﷺ викIар: «ХIердикIеная, ансартас севан чумиздагуни дигулил!» Илини уршилис ГIябдуллагь ибси у бедиб ва ансарти-ургав иличив гIяхIси аги. Илала халаси наслу акIуб. Аллагьли ﷻ илис 10 урши бедиб, чулира Кьуръан уркIиличиб балути ва Аллагьла ﷻ гьунчиб алхунти.
Умм Сулаймли Идбаглис ﷺ чинабалра кумекбирусири. Иличил рарх гъазаватлизи рашусири, дявилизиб бяхъибтачи хIеруди бирули ва илдас шин дихули. Хунейннизиб кабикибси дявилизиб илини тур касили дурарухъунсири, илхIели илини уркIила удив ГIябдуллагь вихусири. Ил чераили Абу ТIальхIа Идбаглизи ﷺ викIар: «Ва Аллагьла Расул ﷺ, Умм Сулаймли тур касили сари!» «Ва Аллагьла Расул ﷺ, набчи къанчаначи вирхуси гъамиалли, нуни илала кани гъяриис!» Илди дугьби дакьили, Идбаг ﷺ разили дукаряхIиб. Ил гIяхIбизурси Умм Сулайм гIуррара рикIар: «Ва Аллагьла Расул ﷺ, иш турли нуни Маккализиб хIуни берцахъили гIергъи хIечибад бебшибти кабуршис!» Идбагли ﷺ илис жаваб бедиб: «Мар-марлира, Аллагьли ﷻ нуша ил секIайзирад акьудатурра».
Умм Сулаймли илкьяйдали ислам динна гьунчир ва гьарил гIяхIси баркьудилизир бутIакьяндеш дирутири. Илини Идбагла ﷺ 14 хIядис нушачи даахъиб. Аллагь ﷻ сунечи разили калаб ва бегIлара гIяхIси шабагъат бедаб.