ДехIибала – Алжанала умхьу

Дугели тIашилзнила (Кьияма ллайл) дехIибала
Илди дехIибай адам Аллагьличи ﷻ вирхнила мурхьдеш ва умудеш якьиндирахъу, сенкIун илди дарни, адамлис бегIла къиянси замана – гьанкI батурли айзурли – Аллагьла ﷻ гьала мутIигIти дигиличил тIашизни саби. Илдас дуги мицIирбарнила дехIибала бикIар.
Кьияму ллайл дехIибала дирусини усаэс гьалаб нигет барни дигеси саби, сенкIун хIядис хIясибли, илди дехIибайчи айзес кьасли кайхьалли, илала кьаслис кири бирар ва илкьяйдали Аллагьла ﷻ уркIецира гIеббиур.
Кьияму ллайл – дугели тIашилзнила дехIибала – мурталра дируси, гьачам илди дарес чевхIергъалра, хIядис хIясибли, илини илди дарнилизи халдирути сари.
Дугели гьанкI батурли айзес хIейрусини, илди дехIибала чула дурхъадеш, кьимат-кьадри сабабли, хIедарили датниван ахIи, кайхьес гьалар дарни къулайси саби.
ГIяйшали (Аллагь ﷻ разивиаб сунечи) бурни хIясибли, Идбагли ﷺ илди 2 ракагIятла дехIибала дири, дугила ва савлила дехIибултала ургар, кIел ракагIятлис гIергъи салам бедлугули, ва ца ракагIятличил дехIибала тамандири. ИлхIелира гьар суждаличив 50 аят делчIесцад замана кавли.
МухIяммад Идбагли ﷺ илди дехIибала лерилра гIямрулизир дири.
Шукрула дехIибала
Лерти сари шукрула суннатла кIел ракагIятла дехIибала. Илдас бируси нигет саби иш: «Нуни кьасбарира шукрула суннатла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагь ﷻ багьандан. Аллагьу акбар».
ДехIибайс гIергъиси дугIялизиб Аллагьлис ﷻ шукру-баркалла балахъа, уркIецIибарни тиладибиру.
Ишракьла дехIибала
Мусисиртличибад берхIи гъуцла кьадар ахъбиубхIели, тамай хIебемжурли лебалли, кIел ракагIятла суннатла ишракьла (ишракь-рурхIни, лямцIбикIни) дехIибала диру:
1-ибил ракагIятлизир дучIа «ФатихIя», «Ваз-зухIя» (Кьуръа бяхI 596),
2-ибил ракагIятлизир «ФатихIя», «А лам нашрохI лака» (Кьуръа 596 бяхI).
Илди хIедалусини кIелра ракагIятлизиб «ФатихIялис» гIергъи «Ихляс» (Кьулгьу) бучIа.
Лебил уркIи, лерилра пикруми ЧевяхIси Кьудратла ВегIличи дяхIчиаили, кIелра ракагIят жагали, чедетаахъили детерхахъалли, уркIиличи халаси асарбиру, ряхIятдеш, нур луга.
Илди детерхахъниличирли нуша ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ баркалла дикIулра. Илди дехIибайс нигет ишкьяйда биру: «Нуни нигет барира суннатла ишракьла кIел ракагIятла дехIибала дарес Аллагьлис ﷻ».
ЗухIяла дехIибала
Суннатла зухIяла дехIиба замана биур мусисиртличибад берхIи гъуцла кьадар – 3,5 метрла ахъбиубхIели ва таманбирар хIерейсла дехIиба замана биухIели. ГIяхIси саби илди дехIибала бархIила авал бутIала ца бутIа арбякьунхIели дарни. Илди мижитлизир дарни дебали кьиматчебси саби, чула замана баайчи илав кали.
ЗухIяла суннатунала ракагIя-тунала бегIла камси кьадар 2 саби, (кIел ракагIятла цадехI дехIибала), дегIла дахъал – 12 (кIикIел ракагIятла урегдехI дехIибала). Асубирар 4, 6, 8 ракагIятуни даресра. Нигет биру гьар дехIибайс. «ФатихIялис» гIергъи делчIахъес чедаахъили сари:
Цаибти дехIибайчир: «Аш-шамси» (Кьуръа бяхI 595), «Кафирун».
КIиэсти дехIибайчир: «Аз-зухIя» (Кьуръа бяхI 596), «Ихлас» (Кьулгьу), гIергъити дехIибайзир: «Кафирун», «Ихлас».
«Аш-шамси», «Аз-зухIя» хIедалули, зухIяла дехIибала хIедарили датурливан ахIи, далути «Кафирун», «Ихлас» делчIи дарни дебали къулайси саби.
Дахъал хIядисунани бурули саби зухIяла дехIиба халаси кириличила, диштIати бунагьуни ицниличила.
ЦацабехIти гIялимтани зухIяла дехIибайс гIергъи иш балга барахъес маслигIятбирули саби: «Раббигъфир ли, вархIамни ва туб гIалайя, иннака анта-т-таввабу-р-рахIим».
МягIна: Я Аллагь ﷻ ХIу набчивад чевверхи, набчи ряхIму-уркIеци бара, ну ХIечи чарулхъусира, ХIези саби тавбаикIес гIягIниси, тавба кьабулбируси ца ХIуцун сайри, ряхIмула ВегI).
Адамлизир 360 лига лерти сари, илдала гьарилличи садакьа хъарси саби. ЗухIяла суннатла кIел ракагIятла дехIибай илдас садакьалара мер бурцу.
Идбагла ﷺ суннат хIясибли, хIедарили уркалунти зухIяла дехIибала черихъу.
ЗухIяла дехIибала тамандиубхIели, гIергъиси дугIя биру:
«Аллагьумма бика ухIавилу ва бика усавилу ва бика укьатилу.
Аллагьумма инна зохIаъа зохIаука ва кьудротука ва ль гIисмата гIисматука. Аллагьумма ин кана ризкьи фи-с-самаъи фаанзилгьу ва ин кана мугIаммаронн фаяссиргьу ва ин кана хIараман фатIигьиргьу ва ин кана багIидан факьорибгьу бихIакъкъи зохIаика ва багьаика ва жамалика ва кьувватика къудротика атини ма атайта гIибадака-с-солихIин(а).
КIинайс 80-йна яра 100-на тикрарбиру:
رَبِّ اغْفِرْلِي وَ ارْحَمْنِي وَتُبْ عَلَيَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيم
Робби гъфирли вархIамини ва туб гIалайя иннака анта-ттаввабу-р-рохIим.
ХIядис: «ЗухIяла 2 ракагIят дарибсила у пикрумазиб чебетаибдеш агартала урга хIелукIа, 4 ракагIят дарибти Аллагьла ﷻ разидеш сархес къайгъибирутала урга лукIа, 6 ракагIят дарибти, Аллагьлис ﷻ мутIигIтала урга лукIа, 8 дарибси Алжанализи аркутала сияхIлизив вирар, 10 дарибси ил бархIи дарибти бунагьуназивад умувиру, 12 дарибсилис Алжанализиб юрт тIашбалта».
ЖумягI бархIила зухIя
ЖумягI бархIила зухIяла дехIибала 4 ракагIятла сари.
Гьар ракагIятлизир дучIа:
- «ФатихIя» -вецIна
- «Нас» - вецIна
- «Ихляс» - вецIна
- «Кафирун» - вецIна
- «Фалакь» –вецIна
- «Аяту-ль-курсий» - вецIна.
КIелра шайчибяхI салам бедили гIергъи:
70 – АстагъфируЛлагь
СубхIянаЛлагьи ва-ль-хIамду лиЛлагьи ва ла илагьа илла Ллагьу ва Ллагьу акбар. Ва ла хIавла ва ла кьуввата илла биЛлагьи-ль-гIалийи-ль-гIазим.
Илди дехIибала дарибсилис, бурес агарли халаси кири биур, илди дарибси инсанталара жиндралара зарайзивад вихIу.
Завалла дехIибала
БерхIи дай хIерейчибад бара алгъай шайчибяхI шурбухъунхIели, хIерейсла паризала дехIибайс гьаларти ратибатла дехIибала дарайчи, кIел яра авал ракагIятла суннатла завалла дехIибала диру.
Нигет: «Нуни нигет барира завалла кIел (авал) ракагIятла суннатла дехIибала дарес Аллагь ﷻ багьандан. Аллагьу акбар».
Илди дехIибайзиб салам «Ассаламу гIялайкум ва рахIматуЛлагь» гьачамцун бедлуга.