Заб тиладидирнила дехIибала
Заб тиладидирнила дехIибала

Заб тиладидирнила дехIибала дарайчи, имамли жамигIятлизибад тIалаббиру: Адамтази тавбадарахъни; цаличибад ца барсур чебберхни; садакьа барни; хIябал бархIи дуббуцни; авъибил бархIи дехIибала дируси мерличи дурабухъни; мицIираг дураъни (адамтазирад декIарли диху); гIяхIти баркьудлуми дарни; адамти Аллагьлизибад ﷻ урухкIули, лебилра пашманни биъни.
Заб тиладидирнила дехIибала байрамла дехIибалагъунти сари (гIид) дехIибалагъунти сари – 2 ракагIятла ва илдиван детра детурхахъу. Илди дехIибайс кабизахъурси замана агара. Цаибил ракагIятлизиб верхIна, кIиибиллизиб шуйна «Аллагьу акбар» иру, гьар «Аллагьу акбарлис» гIергъи някъби каниличи кадихьили викIар: «СубхIяналлагьи ва-льхIямду лиллагьи ва ла илагьа илла ллагьу ва ллагьу акбар ва лиллагьилль хIямд».
Илди жамигIятла дехIибайзиб «Аль-ФатихIя» дакIули (ахъли) бучIа. Амма такбирла мерлаб хутIбалис гьалаб 9-на, кIиибил бутIалис гьалаб 7-на бучIа: Астагъфиру ллагьа ллази ла илагьа илла гьува-ль-хIяйя-лькьайюма ва атубу илайгьи. КIинайс имамли хутIба ва истигъфар диру, хутIбала цаибил бутIализиб иш дугIя бирар: «Аллагьумма скьина гъойсан мугъисан, гьаниан, мариан, маригIян гъодакьон мужаллилан сахIхIян гIямман тIобакьон даиман. Аллагьумма скьинальгъойса ва ла тажгIялна мина-лькьонитIина.
Аллагьумма инна настагъфирука иннака кунта гъофарон, фарсили-с-смаъа гIялайна мидророн». «Я дила Аллагь ﷻ , дара нушаб заб, нуша къияндешуназирад дерцахъести, гIяхIти, сахаватти заб, лерилра ванзурбачи даэсти, илди делкъахъести, кIапIдарести заб, даимти. Я дила Аллагь ﷻ , дара нушаб заб, нуша умут бетахъахъибтазирад мадираба. Я дила Аллагь ﷻ , нушани тиладибирулра ХIези, ХIу нушала бунагьуначивад чевверхни, Чеббурхутазивад ХIу сайрину ВегIлара Чевурхуси». КIиэсил хутIбала бехIбихьудлизиб имамли, (ил КьиблаличивяхI шурулхъули), илини ва цархIилтани чедибси чегьала убилчебиру ва илкьяйдали усес кайхьайчи бихIу. ЦадехI дехIибайс гIергъи заб хIедаралли, кIинайсра илди тикрардиру ва гьатIира. Илди дехIибала дирни чараагарси, мягIничебси суннат саби.
Дусла цаибти заб дирухIели (мурул адамтас суннат саби), гIяврат ахIенси лебил чарх гьаргбарни, заблиу тIашизни, илди забла хIеркIла шинничил гъуслюра дазалара дарни (нагагь хIеркI бамкьурли хIебиалли). Заб тиладидарнила дехIибала дарни ЧевяхIси Кьудратла ВегI Аллагьлис ﷻ мутIигIдешла лишан саби – нуша Иличицун хъарихъули, Илизицун уркIецIибарахъес тиладидикIули диъни. Дегъси дуслизиб хIерейсла паризала дехIиба ахирла ракагIятлизиб рукугIлис гIергъи дугIя барили, «Магьдина» бучIнира Аллагьлис ﷻ мутIигIдешла цархIил лишан саби.
Тагьажудла дехIибала
Суннатла дехIибултала ургар тагьажудла дехIибала дебали мягIничерти сари. Аллагьли ﷻ Кьуръайзиб хъарбариб: «ХIушани дугели тагьажуд биреная, чеимцIати дехIибала сарлин». Тагьажудла дехIибала дарес асубирар дугели фарзла ва ратибатла дехIибала дарили, камси биалра гьанкI ахъили чеваргъибхIели. Илди дехIиба замана бухъянбилтIан, савлила дехIиба акбар белчIайчи. Амма илди детерхахъес имцIали къулайси, кьимат имцIабируси замана саби дугила хIябал бутIализирад кIел ардякьунхIели. Дугели чеваргъибхIели, сегъунти дехIибала даралра: черихъути паризала, ратибатла, витрула, тавбала, истихаратла ва цархIилтира – ил бусурмайс тагьажудла дехIибала детерхахънилисра халаси кери бирар.
Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби, дугила хIябэсил бутIализиб дунъяличи Аллагьла ﷻ уркIецIи убяхIихъниличила. Тагьажудла дехIибайс ракагIятунала кьадар чебаахъили ахIен: сецадла дахъал дарибцад, илцадра гIяхIси саби, кIикIел ракагIятла кIидехI, хIябдехI… Илдас хасси нигетра хъарси ахIен, «Аллагь ﷻ багьандан суннатла дехIибала дарес» аллира баибси саби. Чеваргъибсини Аллагьлизи ﷻ сунела бунагьуначивад чевверхахъес тиладибарили, гIергъиси дугIя белчIалли, Аллагьли ﷻ илала балга кьабулбиру ва илала бунагьуначивад чевурхар. «Ла илагьа илла ллагьу вагьдагьу ла шарика лагьу лагьуль мульку ва лагьуль хIямду юхIйи ва юмиту биядигьиль хайру ва гьува гIяла кулли шайин кьадир. СубхIяналлагьи вальхIямду лиллагьи ва ла илагьа илла ллагьу валлагьу акбар».
Гьачам МухIяммад Идбагли ﷺ сунела мижитлизиб иб: «Иш мижитлизир дарибти дехIибала цархIил мижитлизир дарибтачир 10–на азирнали дурхъати сари. Месжидуль-ХIярамлизир дарибти 100-на азирнали дурхъати сари. Чили, дугели цIябдешлизив айзурли, дурусти дазала дарили, Аллагь ﷻ багьандан уркIи-уркIиларад кIел ракагIят детерхахъалли, илди дехIибала Месжид-уль-ХIярамлизир дарибтачир дурхъати сари». Идбагли ﷺ уркалунти тагьажудла дехIибала савлилайс гIергъи черихъи, илдала баракатлизивад хIевхъес багьандан. ХIядислизиб бурили саби: «Кьанси дуги дарибти кIел ракагIятли бунагьуни ицу». «ИхIъяъ» жузлизибси хIядис: «Дугила цIябдешлизир кIел ракагIят дарили, гьар «ФатихIялис» гIергъи вецIнавецIна «Аятуль-Курси» белчIи, дехIибайс гIергъи ибси: «Я даим МицIирси, я Кьуватси, ХIела кумекличи дуцIулхъулра», ил дехIибайчивад айзайчи, Аллагьли ﷻ ил гьар вайси ибсилизивад мяхIкамбирути малаикуначи хъариру. Бурили саби тагьажудла дехIибай муъмин мунапикьуназивад декIариру или: мунапикьунани илди дарес хIебирар. МухIяммад Идбагли ﷺ ибсири: «Дила умматлис къиянни биэсгу или уруххIекIуси виасри, нуни илди суннатла тагьажудла дехIибала лебтасалра паризала детарахъаси».
ХIядис: «Кьанси дуги дирути кIел ракагIят лебилра Ванзара иличиртираван ахIи дурхъати сари». Тагьажудла дехIибала дебали дурхъати ва кьиматла дирути диъни багьандан, илди фарзла дехIиба чебла лебсинира дарес асубируси ва лайикьбарибси лугIилизир сари. ГIяхIси саби кIикIел, ракагIятла авдехI, хIябдехI, кIидехI суннатла тагьажудла дехIибала дирни. Илди дарес дигусини нигет барес вирар: «Нуни нигет барира суннатла тагьажудла 2 ракагIятла дехIибала дарес Аллагь ﷻ багьандан».
РАБАЗАНХIЯЖИ МУХIЯММАДОВ