Идбагуни ва расулти
Идбагуни ва расулти
Бусурман адам идбагуначи ва расултачи вирхес гIягIниси биъни има 4-ибил рукну саби. Илди ЧевяхIсила бегIлара дигути, гIяхIти ва хIурматла адамти саби, илдачи вахIью бархьили, халкьличи бархьси дин баахъес багьандан декIарбарибти.
Се декIардеша идбагунала ва расултала?
Лебилра расулти идбагуни бирути саби, амма идбагуни лебилра расултили бирути ахIен. ЧевяхIси Аллагьли ﷺ бархьибси вахIью хIясибли, расултачи хъарбирусири шаригIят адамтачи баахъес. Идбагуначи биалли, ил хъарси ахIен, илдани чула гIибратличил ва баркьудлумачил адамтас Аллагьла ﷺ гьуни буцахъес кумекбирутири. Расултала даража ахъси саби идбагуналайчиб. Цаибил идбаг сайри Адам, бегIлара гIергъиси биалли МухIяммад ﷺ. Гьарилти адамтачи чула замана идбагуни бурхьули калунти саби. МухIяммад ﷺ биалли, лебил инсаниятличи вархьибси сай. Илала идбагдешла цIакь кавлуси саби Кьиямала бархIи сабаайчи.
МухIяммад акIубхIейчивад Идбаг ﷺ сайри, амма ил расулли ветаурси сай 40 дусличивад вехIихьили, ЧевяхIсини вяхIью бархьили дин тIинтIбирахъес хъарбарибхIели. Ил Расул сай ва идбагунала мугьур сай.
ЦацабехIти гIялимтани бурни хIясибли, идбагуни 124 азир лебти саби, илдазибад 313 расултира, амма илдала лугIи Ца Аллагьлис ﷺ ахIенси хIебала. Илди Аллагьли ﷺ чеббикIили, декIарбарибти саби. Идбагдешлис бикьрили диахъубли биалли, ЧевяхIсини илдас гIядатла адамлис хасли ахIенти мугIжизатуни дедлугутири. Гьарил идбагли ва расулли гьалабти марбирутири ва гIергъисиличила балахъутири. Илди лебтанилра Цаси Аллагьла ﷺ гьунчи адамти жибирутири, ва ЧевяхIсини хъарбарибси бирахъес, къадагъабарибси батахъес баянбирутири. Идбагуни ЧевяхIсини саби декIарбирути ва бурхьути. Илди бегIлара черикIла ва черяхIти къиликъуначил Аллагьли ﷺ акIахъниличибли декIарбулхъути саби. Илдазибад бегIлара ахъси даражала ва хIурматла саби 5 расул:
МухIяммад Идбаг ﷺ, Ибрагьим Идбаг, Муса Идбаг, ГIиса Идбаг ва НухI Идбаг. Илдас «улуль-гIязми» бикIути саби – «цIакьси дирхалачебдешла ва хIядурдешла бегIти». Илдала даражала ахъдеш илди гьанбушнила гьаб-гIергъидеш хIясибли саби. Дурхъаси Кьуръайзир биалли 25 идбагла уми лерти сари.
МухIяммад Идбаг ﷺ илдазивад бегIлара дурхъаси ва лебил идбагунала вегIбекI сай. Кьудратла ВегI Аллагьлис ﷺ бегIлара дигуси сай, ва ил багьандан саби лебил инсаният акIахъубсира.
Расулти ва идбагуни дирхалачебти биънила бикьридеш сари ЧевяхIси Аллагьли ﷺ илдас дедибти мугIжизатуни. Мисаллис Муса Идбагла гIяйса чIичIайчи шурбулхъусири. ГIиса Идбагли зягIипти сагъбирес ва бебкIибти мицIирбирес вирусири. МухIяммад Идбагли ﷺ Бац кIибайбарибсири, сунела тIулбазирад дашути шинни гIяскар бахунсири, илизи къаркъуби гъайдикIутири ва цархIилтира. Амма илала бегIлара тамашаласи сабри Дурхъаси Кьуръан.
Цаибил Идбаг ва Расул Адам ﷺ сайри. Ил Аллагьличицун ﷺ вирхусири. Амма цацабехIти илала наслулизибти бархьси динничибад чеббулкIес бехIбихьибтири. Илди бархьси гьунчи кабизахъес багьандан, ЧевяхIси Аллагьли ﷺ илдачи расултира идбагунира бурхьутири. Адамти шайтIунтачи бирхули, бархьси дин балтусири, ва гIуррара Аллагьли ﷺ уркIецIи-ряхIмуличил илдачи идбагуни бурхьутири. Гьарилти расултани ва идбагунани саби бархьибти халкьлизи бархьси гьуни чебиахъусири ва илдас шаригIят баянбирутири.
Идбагунала даражаби
Аллагьли ﷺ идбагуни черяхIти даражабачил ва бегIлара черикIла къиликъуначил акIахъубти саби. Илдазибад цалра къиликъ камли биалли, идбагли виэс вируси ахIен. Илди сари: бархьдеш, бунагьагардеш, гIякьлула ахъси даража ва ЧевяхIсини хъарбарибси адамтачи биахъес бални.
1.Бархьдеш
Идбагунала ил ахъси даражаличиб сабри. Илдала дугьби баркьудлумазирад декIардиркути ахIенри. Гьарил илдани бурибси секIал гIямрулизиб бетурхусири. МухIяммад Идбагли ﷺ Маккализибад Мадинализи гьижра дураберкIайчи, маккалан къанчанас улгуси Убай бин Халеф илизи викIусири: «Дила урчи леб нуни гIяхIти дугенили балхуси. Гьачам иличи мурдайили, хIу нуни каршуд!» Аллагьла Расулли ﷺ жаваб бедиб: «Ин шаа Ллагь, нуни хIу каршури!» УхIудлизибси дергъла манзил Убай бин Халеф Идбаг ﷺ варгес къяйцIикIулри. АсхIябтани ил чеили, кавшес кьасбариб, амма Идбагли ﷺ илди тIашаиб. Идбагли ﷺ илис асхIябтазивад цала гъуц игьуб. Илала хъяблизи гъуц бара хъурсбикунси ил урчиличивад ванзаличи кайкили, ванзаличив герухъи вебшиб. «Кавшира! Хъя бирулра, ну МухIяммадли ﷺ кавшира! – или чIярикIулри ил, хIулбира халадаахъили. Ил алавуцили илала бархкьябани ил ряхIятирулри: «Бара саби хъябшбарибсину, паргъатии!» Амма Халеф паргъатирули ахIенри: «Маккализив левалли ил набзи каршуд викIусири! Ну убкIус илини набчи тудяхъяллира! Хъябирулра Латличил ва Уззачил!..», – къанчанала умира дурули вявикIулри ил. Илала юлдашунани ил паргъатварес хIебиуб, илала тIама бугъала бевличи мешулири… Убай бин Халеф Маккализи чарулхъухIели гьунчив вебкIиб.
Идбагунани бархьдеш ахIенси бурес хIебирутири, сенахIенну илди Аллагьла ﷺ дугьбачил сабри башути. Гьачамалра идбагунани къяна буралри, адамти илдачи бирхути ахIенри, ва иличибли илдала васвасъала акIалри, идбагунани ЧевяхIсила дугьбала бархьдеш ва къяна декIарбарес къиянни бири. Идбагуначи мурталра бирхутири. Илдани чучи хъарбарибси секIал мяхIкамбирусири.
МухIяммад Идбагличи ﷺ илала идбагдеш мархIедирути къаршикартанира балли игьдибар бирхьусири. Илдани иличи чула ваяхI ва масани дихIяхъес дедлугутири. МухIяммад – Амин – марси, илкьяйда бикIутири илис. Аллагьла Расулли ﷺ Маккализибад Мадинализи гьижра бирухIелира, илини бархьбатурси хъулир къанчанала бегIтала ваяхI калунтири. Илди чула хужаимтас чардарахъес багьандан, къанчанас булгутазибад урехи лебли хьалли, МухIяммад – Аминни Маккализив ГIяли бин Абу ТIалиб ватурсири.
(ахир бирар)
ХIядурбарибси Наида Гъуруева