бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Тагьажудла дехIибала

Тагьажудла дехIибала

Тагьажудла дехIибала

Суннатла дехIибултала ургар тагьажудла дехIибала дебали мягIничерти сари, сарира хъатIила дехIибала дарили гIергъи дирути. Аллагьли ﷻ Кьуръайзиб хъарбариб: «ХIушани дугурбазир тагьажуд диреная, чеимцIати дехIибала сарлин.

 

Тагьажудла дехIибала дарес асубирар дугила дехIибала дарили камси гьанкI ахъили гIергъи, савлила дехIиба замана сабаайчи. Илди кIел ракагIятла дирути сари. Сецад дигара дарес ихтияр лебси саби, амма лайикьси лугIи кабизахъурли иличив даимвиъни гIяхIил бирни бурули саби. Мисаллис, кIел, авал, урегал, гехIел, вецIну урегра ракагIятла. ХъатIила дехIибала дарибси адам камсилра заманалис гьанкIухъи айзалли, савлила дехIиба замана баайчи илини тагьажудла дехIибала мурт-дигара дарес вирар. Нигет ишкьяйда бируси саби: «Нуни нигет барира кIел ракагIятла, суннатла, тагьажудла дехIибала дарес». Дугели дирути дехIибала Алжанала мягIдан сари. Илди детерхахъес имцIали къулайси, кьимат имцIабируси замана саби дугила хIябал бутIализибад кIел ардякьунхIели. Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби, дугила хIябъэсил бутIализиб дунъяличи Аллагьла ﷻ уркIецIи убяхIихъниличила.

 ХIядисуль Кьудуслизиб бурили саби: «Дурхъадешла вегI Аллагь ﷻ дугила гIергъиси 3-ибил бутIализив бегIлара гIяшси заклизи кайцIуси сай (дурусли буралли, илала хъарбаркь хIясибли малаик сай кайцIуси) ва Аллагьли ﷻ иру: «Леву Набчи дугьавилзуси? Леву Набзи тиладивикIуси? Леву сунела бунагьуначивад Ну чевверхахъес дигуси?». Илдигъунти лебли биалли, Аллагьли ﷻ илдала мурад бирниличила бурули саби. Сецад авара агарти адамтира нуша, Аллагь ﷻ нушачи илкьяйда дугьавилзухIели дусес дирути?

ХIядислизиб бурили саби: «Дугилизиб ца сягIят лебси саби бусурман адамли иш дунъяличиртира итил дунъяличиртира лигIматуназибад се тиладибараллира Аллагьли ﷻ бедлугуси. Илгъуна сягIят гьар дугилизиб лебси саби». (Муслим).

Кьуръайзиб ва хIядисуназиб дугели дирути дехIиба пайдаличила дахъал мераначиб бурули саби. Нушала Идбагра ﷺ викIули сай: «Дуги таманбирухIели дарибти кIел ракагIятла дехIибала иш дунъяличир ва илизир лерти лерил секIайчир гIяхIти сари» (Ибн Кассир). ГIурра хIядислизиб бурили саби: «Дугели, гьанкIлизирад чераргъибхIели кIел ракагIятла дехIибала дарая. Дугила дехIибай адам бунагьуназивад умувиру, Аллагьла ﷻ гьими ва жагьаннабла цIала цIакь камдиру (Дайлами). ГIурра нушала дурхъаси Идбагла ﷺ дурхъати хIядисуназиб бурули саб: «Дугила замана дехIибала дарес багьандан адилзес къайгъибиреная. СенахIенну хIушаб гьалаб калунти гIяхIтигъунти, дурхъати адамти илкьяйда абилзутири. Илини хIуша Аллагьличи ﷻ гъамдирура, бунагьуназирад умудирура, гIур бунагь хIебарахъес гьирдирура» (Тирмизи).

Адам сай гьанкIлизивад чеваргъили айзес виалли, сунела мякьлабтира абизахъес къайгъибарни суннатси саби. Идбагра ﷺ викIули сай: «ХIушала иман таманси хIебирар, хIушаб биубли дигуси, хIушала динна узилисра биубли дигахъайчи».

 Гьачам Идбагли ﷺ сунела мижитлизиб иб: «Иш мижитлизир дарибти дехIибала цархIил мижитлизир дарибтачир 10 000 дурхъати сари, Масжид-уль-ХIярамлизир дарибти 100 000 дурхъати сари. Чили дугила цIябдешлизив айзурли, дурусти дазала дарили, Аллагь ﷻ багьандан уркIи-уркIиларад кIел ракагIят дараллира, илди дехIибала Масжид-уль-ХIярамлизир дарибтачир дурхъати сари».

Идбагли ﷺ уркалунти тагьажудла дехIибала савлилайс гIергъи черихъи, илдала баракатлизивад хIевхъес багьандан.

«ИхIъяъ» жузлизибси хIядислизиб бурили саби: «Дугила цIябдешлизир кIел ракагIят дарили, гьар «ФатихIялис» гIергъи вецIна-вецIна «Аят-уль-Курси» белчIи, дехIибайс гIергъи ибси: «Я даим МицIирси, я Кьуватси, хIела кумекличи дуцIулхъулра» ил дехIибайзивад айзайчи, Аллагьли ﷻ ил гьар вайси ибсилизивад мяхIкамирути малайкуначи хъариру».

Илкьяйдали бурили саби, тагьажудла дехIибай муъмин мунапикьуназивад декIариру или, мунапикьунани илди дарес хIебирар.

МухIяммад Идбагли ﷺ иб: «Дила умматлис жапалибиэсгу или уруххIекIуси виасри, нуни илди суннатла тагьажудла дехIибала лебтасалра паризалати детарахъаси».

Тагьажудла дехIибала дебали кьиматла диъни багьандан, паризала дехIиба чебла лебтанира дарес асубируси ва лайикьбарибси саби. ГIяхIси саби кIикIел ракагIятла авдехI, хIябдехI, кIидехI тагьажудла дехIибала дирни.

 

Рамазан-хIяжи МяхIяммадов

 

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


ГIурра гаджетунала асарличила

Гьалавван наб ца тяниш къаршиикиб. «Нуни дила дурхIнази телефон батахъес вирули ахIенра. Мурталра илизив хахамвикIули сай. Кебасасли, вяв-чIярлизи ихъули сай, ва вяхIес булан валилзули сай. Балули ахIенра се барес хIяжатлил», – викIи ил.   Марлира, гIергъити дусмазиб...


УркIи изутира леб

КIел жумягIцадхIи, улкала цацадехIти регионтазирван, нушала республикализирра цIабикьалала (топливо) багьнала шайчир гIяхIцад дарсдешуни кадикиб. Илди хаслира къячдикун шагьуртазиб хIербирути адамтачи.   Буралли, цIабикьалала багьни дусла бехIбихьудличирадал гIяхIцадла ахъдиублири. Амма...


Се бируси?

– Адамли урхIла беткахъибси мицIираг баргили виалли се бируси?   – Эгер адамли шила яра шагьарла дураб урхIла мицIираг баргалли, илизиб ихтияр лебси саби ил сунечил барх арбукес, сунес батес ахIи, илала хужаим варгайчи мяхIкамбарес багьандан. Илкьяйдали илини къайгъибарес...


Дурхъати дугьби

ЧевяхIси Кьудратла ВегIли декIарбарибти дурхъати идбагуни адаб хIяяла ва сабурла шайчиб адамтас гIибратли бирутири. Илдазибад гьарилла дугIя лебсири, илала кумекличил Аллагьличи ﷻ дугьабилзутири ва ЧевяхIсини илдас жаваб чарбирусири.   Айюб Идбагла дугIя Айюб Идбагличила нушани газетала...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5,6 – ибил номертазиб)   ТIалаб хIясибли декIарбикни Хьунуйзиб ихтияр лебси саби муруйзи магьар кабушахъес тIалаббарес, эгер муруй сунечи шаригIятли хъардарибти таманхIедиралли. ИлхIели илини муруй бедибси магьарла мас чарбарес гIягIниси саби, чула-ургаб гъамдеш бетаурли...