Редакциялизи суал

Унрубачил секьяйда вирес гIягIниси?
Унрадешличила ва унрала хIурмат-кьимат дирниличила Кьуръа дахъал хIядисуназиб, аятуназиб гьанбуршули саби. Гъамтигъунти юртаназиб хIербирутицун ахIенну, авалра шайчибти авцIалицад юртлизибти саби унруби.
Исламли унруби-ургарти гIяхIти бархбасуначи пикри бяхIчииънилизиб халаси пасихIдеш леб. Нушачи сегъуна зугIяла бакIалра, лерилра анцIбукьуназиб мякьлаб нушани унруби чебиэхIе, ва, гьайгьайра, унруби узби кьяйдали бирес гIягIнитира саби.
Аллагьли ﷻ Кьуръайзиб буриб: «Аллагьлис ﷻ тIягIят биреная ва хIушала юлдаш увведмалугудая, хIушала бегIтачил, гъамтачил, цIуръабачил, мискинтачил, (хIушачи хьуравиубси) архIяликьяналичил, хIушала гъамси тухумли ветаруси унраличил, хIуша-ургар тухумдеш агарси унраличил гъамти гIяхIти бархбасуни дузахъеная» (сура «Ан-Ниса», аят 36).
Идбагли ﷺ унрубала дебали халаси хIурматбири. ХIятта илди цархIил динна биаллира. Нушачи даибти хабуртазиб бурули саби Идбагла ﷺ унраличив бахъал аллагьунас суждабируси адам хIерирулри или. Илини, Идбагла ﷺ унзала гьала жярга-зекъ лайдикIулри. Биалра, Расулуллагьли ﷺ, дуравхъи, гъай агарли илди няс урисутири.
Идбагли ﷺ буриб: «ЖабрагIил малаикли мурталра унрала хIурмат бирниличила балахъусири ва ну пикриухъунра: «Дила калунси букьурра нуни унрас батес чебиркур». Гьанна пикридухъеная, унраличил гIяхIти бархбасуни кадизахъес чараагарси биъниличила ЖабрагIил малаикли чуйна гьанбушибал, Исламлизиб унра сецад чевяхIли чейусил ва илис батес или сунела лебдеш Идбаг ﷺ пикриухъахъес багьандан.
Идбагли ﷺ буриб: «Унрала бируси хIурмат нешла хIурмат бирнигъуна саби».
Идбагла ﷺ унраличир жугьутI хьунул адам хIеррирулри. Илини Идбаг ﷺ мижитлизи аркьухIели мурталра улкьайларад иличи няс лайдикIи. Гьачам ил анцIбукь тикрархIебиуб. ИлхIели Идбаг ﷺ ил багьандан паргъатагарвиубли, илис се бетаурлил багьахъес сунела балликьянаби бархьиб. Илдани ил зягIиприкниличила багьурли, Идбаглизи ﷺ буриб. ИлхIели Идбагли ﷺ гIяхIтигъунти дармунти асахъес ва илис духахъес тиладибариб.
Идбагли ﷺ иб: «… Аллагьличи ﷻ тамай вирхусини унрала хIурматбираб…». Ил хIядислизиб ЧевяхIсини тамай вирхуси адамла гIяхIялла хIурматбирнила къиликъличила лукIули сай. Гьайгьарагу, гIяхIялла хIурмат хIебирулихьар ил вирхусили кавлули сай ва хIядислизиб чебаахъили саби вирхуси адамлис унрала хIурмат хIебирес асухIебирар или.
ЧевяхIси гIялим Абу ХIянифала унра жугьутI левсири. Илала хIяжатханала ца бяхI гIялимла азбарла бяхIлизи чесабаилри ва иларти жярга-зекъ имамла унабурхIла гьаларад дашутири ва илаб мурталра гягI бири. Илкьяйдали кIел дус калун. КIел абзур дус чевяхIси гIялимли ва миллионти бусурмантани хIурматбируси адамли цархIил адамла, илхIелира бусурман ахIенси адамла жярга-зекъла вайси гягI чекасиб, унрубачилти бархбасуни дуъхIедуахъи. Гьачам илди жярга-зекъ хIедашандиуб ва гягI бетахъиб. Абу ХIянифани пикрибариб унрачи ухIнаухъес. Марлира, ил жугьутI бебкIала изай уцили бурушличи кайхьири. Шадив вакIибси имам чеили тамашавиубли, илини хьарбаиб: «Се мурадличил вакIилри хIу набчи?» Имамли жаваб бедиб: «КIел дус хIела хIяжатханализирадти жярга-зекъ дила унабурхIлиурад дашули калун, ва илди хIедашандиубхIели, белики хIечил се-биалра биубли бургар или, гьаввакIира». ИлхIели жугьутI пикриухъун: эгер иш бусурман адамли кIел дус сабур бирули, иличила гьанхIебушиб виалли, сецад бархьдешгIебси биэс гIягIнили илала дин! ИлхIели илини иб Аллагь ﷻ ца сай ва МухIяммад илала лагъ ва Расул ﷺ сай. ЖугьутI, Исламла дин кьабулбарили вебкIиб.
Идбагли ﷺ иб: «Сунечилти бархбасуни хIясибли унра хIябал даражала левси сай: ца даража хIясибли илала хIябал чебла лер. КIиибил хIясибли – кIел чебла, хIябъибил – ца.
1) Гъамси тухумли ва бусурманни сайси унра: илала гьалар хIябал чебла лерти сари (гъамси тухумличигъунти, вирхусиличигъунти, унраличигъунти).
2) Унра – бусурман адам. Илала хIекьлизир кIел чебла лерти сари (унраличигъунти ва вирхусиличигъунти).
3) Унра – вирххIерхуси, зимми (бусурмантачи къаршили ургъхIергъуси ва илди ургав хIерируси)».
Идбагли ﷺ аргъесли буриб: унра хIятта вирхуси хIейалра, илала унрала тяхIярли хIурматбирес чебси саби.
Абу Ляйс ас-Самарканди викIусири: «Гьар шайчирад дархьти ва жагати унрадеш детарути сари, эгер авал секIал дузахъалли:
1) Унралис кумекбирни ва илала зугIлуми дарх дуртIни.
2) Унрала лебдешличи мяштIхIерни.
3) Иличирад балагьуни гьарахъдарни.
4) Илала балагьуни багьандан сабур барни».
Буруливан, ца адам Расулуллагьличи ﷺ сунела унрачила гIярзли вакIили сай. ИлхIели Идбагли ﷺ иб: «Илис (унралис) зарулта маркьуд, илала зугIлуми багьандан сабур бирен…».
Даширая, нушазивад гьарил пикридулхъехIе унрубачилси ургалаличила: Идбагли ﷺ нушаб аманатбарибси кьяйда сарив нушани унрубачил кадизахъурти бархбасуни? ХIейгеси биалра, бусягIят нушала унрубачилси ургала гIибратли буреси ахIен: нушала унабурхIла гьала унрани нясличилси тавра кабихьалликIун иличил къалмакъар даресцунра ахIи, иличи лягIнатбушес булан хIядурлира! Амма вегIла хъалибарглизиб се-биалра бетаалли, кумекбарахъес нуша унрубачи дугьадилзулра.
Я Аллагь ﷻ, унрубачил ХIу разили калести бархбасуни кадизахъес икьалабара. Амин!