ДехIиба шуртIри
ДехIиба шуртIри
ДехIибала гьарил бусурмайчи, балугълаваибси (14 дусличирад), гIякьлучевси адамличи хъарти сари. БегIтачи 7 дус виубси виштIасилизи дехIибала дирахъес бурсиварес чебси саби. БегIтани хъарбарили гIергъи 10 дус виубхIели виштIасини дехIибала дирули хIейъалли, ил вявварес хIяжатбиркур, цакамли бяхъесра асубирар.
ДехIиба шуртIри 5 лерти сари:
- ДехIиба замана баили биъни багьес.
- Кьиблала шайчи шурухъни.
- ГIяврат кIапIбарни.
Суненицун дирули виаб, адамтала ургав виаб бехIсурдеш агарли.
- Умули виъни.
Халалра биштIалра гъуслулизивад умувиэс чебли бирар.
- ДехIибала дируси мерличиб, я сунела кьайркьайчиб, палтарличиб нажас агарли биъни.
Илдазибадли ца шартIалра камбиалли, дехIибала детхIерар.
Нушани гьар бархIи дирути дехIибала сари, сарира Кьиямала бархIи бегIла гьалар хьардиути. Идбагла ﷺ хIядислизиб бурули кьяйда, илди гIяхIил диалли, гIур калунти гIямалтас жаваб гьамадли бедес вирар, дехIибала вайтIа диалли, калунти гIямалтала хIисаб-суал къиянси бетарар. Илбагьандан дехIибала жагадарес, дахъал сунатуни имцIадирули, азкарти дучIули, «АльхIям (аль-ФатихIа) аттахIийят жагали, хатIа агарли бучIес чебли бирар. ДехIиба 14 арканра лерти сари, илдазибадлира цалра аркан бархьбатурли, хIебарили биалли, дехIибала детхIерар.
ДехIиба арканти:
1.Нигет. Сабира уркIили баралли биуси саби, мухIлили баралли дурхъали бирар.
- Такбиратул ихIрам. ДехIибайзи ухIнаулхъуси «Аллагьу акбар». Такбиратул ихIрам уркIили буруси нигетличил барх биэс чебли бирар.
- ТIашкайзурли уэс ахъри лебси тIайшкайзни.
ТIашкайзес имкан агара биалли, дехIибала кайъили дарес асубирар. Кайэс имкан агарсилис кайхьи дарес ихтияр леб, амма кайъили дехIибала дирусилис тIашкайзурсилис бедлугусила байхъала ужра (кири) саби бедлугуси. ДехIибала кайхьи дирусилис кайъибсилис бедлугусила байхъала ужра саби бедлугуси.
- АльхIям (аль-ФатихIя) белчIни.
АльхIямлизиб мягIна бехIсур-бируси ца хатIа баралра дехIибала детхIерар. Илала дурабад, АльхIямлизир декIар-декIарти гъай хер, чузиб хатIа баралли, мягIна къаршисиличи барскабируси.
МягIна барсбиалли, адам куфрулизи викес асубируси, илбагьандан АльхIям жагали, хатIаагарли багьес чебла саби.
- РукугI (ГIяшиэс).
РукугIлизив левалли дебали дурхъали бирар: «СубхIяна Раббиял гIязим ва бихIямдигьи» ибси балга 3-йна белчIалли. ВегIлицун дехIибала дирухIели ил балга 5-на, 7-на, 10-на бучIалли дурхъали бирар. РукугIлизив «СубхIянаЛлагь» ибси гъайла кьадар кахIели чариалли, рукугI бетхIерар.
- ИгIтидал (рукугIличивад чариубли гьарвиъни).
- Сужда.
ДехIибайзив Аллагьличи ﷻ бегIла гъамируси мер саби сужда. Илбагьандан сужда бухъянбитIахъи, балга-дугIя дарни дебали дурхъаси саби. «СубхIяна Раббиял агIла ва бихIямдигьи» ибси балга 3-йна белчIнира дурхъаси саби. ВегIлицун дехIибала дирухIели ил балга 5-йна, 7-на, 10-цIна, бучIалли, дурхъаси саби.
- КIелра суждала ургав кайъни.
- ТIумаънина (багьлавиъни) рукугIлизивра, суждаличивра, кIелра суждала ургав кайъибхIелира.
- БегIла гIергъиси «АттахIийят».
- Идбагличи ﷺ салаватра.
- АттахIийятлисра, салаватлисра кайъни.
- Цаэсил салам.
- Тартиб. (Лерил арканти нушани делкIунти тяхIярличил цалис ца гIергъили дарни).
Илди дехIиба шуртIрира, аркантира гьар бусурман адамли дагьес черти сари. ХIедагьурли калалли, Аллагьла ﷻ гьалаб жаваб бедесра чебси саби.
Рамазан-хIяжи МяхIяммадов