бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

БегIлара гIяхIси гIибрат

БегIлара гIяхIси гIибрат

БегIлара гIяхIси гIибрат

ГIергъиси замана адамти-ургарти зиддешуни имцIадиубли сари. БегIлара гъамти узи-уршила ургарра жалани камдирули ахIен ва пайдаагарси секIалра багьанализи буцили, цализи ца дусмадли гъайхIебикIули кавлули саби. Марлира, нушала МяхIяммад Идбагли ﷺ ил шайчиб бусурмантас бегIлара жагаси гIибрат чебаахъибсири.

Илала гIибрат - нушаб берцуди саби. Илини жазаълис гьалаб чевверхни чебиусири ва танбихIла мерлаб балга-дугIя дирутири. Сунела баркьудлумани, илини ислам динничи къаршити душмантала уркIбира Аллагьличи ﷻ шурдалтутири. Ил мурталраван ишбархIира нушаб лебтасалра адаб-хIяяла гIибрат сай.

Секьяйда вирусири Идбаг ﷺ сай гьимукIахъибтачил?

1)Икрима ибну Абу-Жагьлячивад чевверхни.

Икрима Идбагла ﷺ душман Абу-Жагьляла урши сайри. Ил ислам динничи гьими-кьясдешлизив халаваибсири. Сунела дудешличил варх бусурманти балтIули ва убяхIбирули хIерирулри. Макка буцили, илизи бусурманти бухIнабухъунхIели, маккаланти дяви агарли гIелабяхIбиубтири, ва илди абацIахъибтири. Икримани биалли, сайгъунтала кьукьяра бучили, къаршидеш дарибтири. Илди бячIунхIели, ил Йеменнизи вебшибсири. Илала хьунул Умм ХIякима илис гIеларад аррякьи, ил Маккализи чарухъахъес тиладирухъунсири, чус Идбаглизибад ﷺ урехи агниличила бурили.

Ил ва илала хьунул Маккализи чархIебухъи лебалли, Идбагли ﷺ адамтази бурибсири: «Камси манзил дикили гIергъи, гьижра барили, хIушачи Икрима лявкьян ва вирхес вехIирхьур. Илала дудеш увяхIмайридая, бебкIибтачи бетхIебиули биаллира, ил секIай мицIиртас децIигахъуси саби».

Икрима чарухъунхIели, Идбаг ﷺ илис гьуниваиб: «Саламти диаб гьижра барибсилис!» Ил гьунабаънили хIяйранвиахъубси Икримани аргъиб, гьарли-марси идбаглацун илдигъунти гIяхIти хIял-тIабигIят дирниличи ва ислам дин кьабулбариб. Илис гIергъи, Идбагли ﷺ закличидяхI някъби ахъдуцили балга бариб: «ЧевяхIси, чевверхи Икрима набчи ва исламличи гьимичевли виъни багьандан, ХIела шала бишахъес или ахъибти гьундури багьанданра. Чевверхи илини дурибти децIагести дугьбачивадра!»

Ил аргъили Икрима висивиили викIар: «Ва Аллагьла Расул, ЧевяхIсила уличил хъя бирулра, исламлис вайбарес нуни халаси мас харжбарира, амма гьанна кIинали халаси лебдеш харжбирис ил тIинтIбарес багьандан!». Марлира, илини бурибси бетерхахъур, калунти гIямрулизив Аллагьла ﷻ дев ва дин тIинтIбирули деркIиб.

2)Дудешла узи ХIямза кавшибсиличивад чевверхни.

ХIямза илцадра цIакьси, зантси, кьуватчевси ва халаси арила вегI адам вирусири, хIятта илини ислам дин кьабулбарниличила багьурхIели, Маккала бахъал аллагьунарти ва къанчанас булгантала уркIбази урехи хьурабиубсири. ХIямзачи къаршити ил кавшес алавбакIибтири. УхIудлизибcи дергъла манзил маккалан Хиндла буйрухъ хIясибли, илала лагъли кавшибсири. Амма Хиндлис ХIямзала бебкIа баъхIебаили, илала жаназа гъина-гъинабарили, дарг-мах гъяраибтири. Ил анцIбукьли Идбаглис ﷺ дебали децIагахъибсири. Амма иличи хIерхIеили, Макка буцили гIергъи Хинд, илала мурул ва баягъи ит лагъ сунела някъбази бикибхIели, ил илдачивад чевверхурсири. Чучи уркIецIи барниличи хIяйранбиубти илди, ислам дин кьабулбарили, бархьси гьунчи кабизуртири.

3)Къаркъуби иртутачивад Идбаг ﷺ чевверхни. Идбагдешла бехIбихьудлизиб ил шагьарланти бусурмандешличи жибарес или ТIаифлизи ваибсири. Адамтала кьукья къаркъубани иртули, децIагести гъайли бугьули, илис гIелабадбикибтири. Идбаг ﷺ илдазивад анхълизи дигIяникибхIели, иличи дубуртала малаик вакIили викIар: «ХIед дигалли, нуни бусягIятал ил шагьарличи шурми чедуршис». «Вари, наб илдала бебкIа хIейги! Ну Аллагьличи ﷻ балгаличил дугьавилзас, илдала насаблизибти ЧевяхIсиличи бирхутили бетаахъес», - викIар Идбаг **.

Илала имкан лебсири сунес децIагахъибтас чеббицIес ва бегIлара цIакьси танбихI барес, амма илини чевверхурли, илдас ва илдала насаблис балга-дугIя дариб.

4) Маккалантачивад чевверхни.

Идбагдеш дехIдихьибхIели, маккалантани илис дахъал вайдешуни дарибтири. Ил къунбарлизи, мехIурлизи халварибсири, иличи чебухъес укабиръутири, кавшес балбизуртири. Илис ва асхIябтас чула мер-муса дархьдатурли, Мадинализи гечбиэс чебуркъубсири. Амма илавра ил паргъатли хIелтусири. Бахъал аллагьунарти маккаланти бусурмантачи чуйнара къаршили дурабухъун. Илдачилси дергълизиб Идбагла ﷺ бахъал гъамти алхунтири. Амма иличи хIерхIеили, Макка буцили бусурманти 10 азирла гIярмияличил шагьарлизи бухIнабухъунхIели, Идбаг ﷺ илдачи дугьавизурсири: «Ва кьурайшитуни! Нуни хIушаб се бирис или гьанбиркули?» Илала уркIецIиличи хьулли илди бикIар: «Нуша дикIулра хIу нушала узила ва дудешла узила урши сайри, хIу гIяхIси ва уркIецIичевси адам сайри».

ИлхIели ил викIар: «Нунира Юсуф Идбагли *** сунела узбази бурибси кьяйда бурис: ХIушаб уркъбякъуни агара ишбархIи! Аллагь ﷻ чевверхаб хIушачивад, ИлкIун уркIецIичевтазивадра уркIецIи-ряхIмучевси сай!»

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Ванза нушала хъали саби

«Умудеш - Аллагьличи вирхнила байхъала саби», - дурхъаси хIядис Акьути бурхIназир шагьар батурли шилизи рашес дигахъулра, имцIаливан жагати хIебла бурхIназир. Бамсриахъили Уркарахъирад чаррирухIели гьунила дублар мер-мерличир лайкадакIили дицIибти гавлагуни чедиулри. Илди цара кIелра...


МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни сегъунти сари?

ХIядислизиб бурули саби: «Чили мицIирбаралра дила сегъуна-биалра суннат, илини шабагъат кайсу, сабира ЧевяхIсила гьунчиб алхунти даршал адамлис бедлугусигъуна».   Ишар нушани цацадехIти суннатуни хIушаб гьаладирхьехIе, сарира гьар бархIи дирес гьамадти.  ЖамигIятла дехIибайчи...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5 – ибил номерлизиб)   Урег-ибил. Къадагъаласи сари хьунул муруйс, эгер илини хIябал тIалакь дедили виалли, декIардеш агара муруй илди цагьакIли хIябал дедибал яра илди баз ургарли цацали дедибал, яра гьачамли илди дугьби дурибал тамай декIарикес пикриличил. Ил анцIбукьлизир хьунул...


Мура гьаларти хьуна чеблуми

Хьунуй мура гьалар халати жавабкардеш дихути сари ва иличир дахъал чеблуми лерти сари:   Хьунул хъали-цIализир муруйс тамай мутIигIли рирес чебиркур. Илис мурул вигахъес чебиркур ва иличил мурталра малхIямли рирес гIягIнибиркур, ил кьабулли калахъес риубси бирес илала чебла саби. Эгер илини...


Сегъунти дирара бунагьуни

Бунагьуни агарти идбагуницун саби бирути, адамти биалли бунагькарти саби. Адамла гIямрулизир дигу-хIейгули кадиркути дахъал бунагьуни дирули сари, амма Аллагьла ﷻ уркIецIиличи дирхули, илдала черкад тавбара дарили илдачи гIур чархIедулхъес кьасбарес чебиркур.   ХIулбала бунагьуни УрхIла...