ХIяббузричила баян

АхIерти динна узби-рузби, дурхъати хIяббузри – Ражаб, ШягIбан ва Рамазан дехIдирхьниличил хIуша мубаракдирулрая!
Илдазибад цаибил саби Ражаб гIур ШягIбан ва Рабазан. Илди бузразиб Аллагьли ﷻ гIяхIти баркьудлумас ва гIибадатлис лугуси кири чуйнара имцIабарили лугуси саби ва уркIи-уркIилабад пашманбиубтала бунагьуначивад чеввурхуси сай. Илди хIябалра баз ЧевяхIсини гIяхIдешлис, гIяхIти баркьудлуми дирахъес, дарибти бунагьуни черахъахъес гибси имкан саби. Иличибли бусурмантас Кьиямала бархIи чула баркьудлумала умцанти гIяхIдешунала шайчи декIдиахъес, дитIакIахъес имкан лябкьуси саби. Илцад халаси, ЧевяхIсини нушаб лугуси уркIецIи пайдалахIебарни, хIисаблизи кахIесни, бусурман адамличи дебали балхIебикибси баркьуди саби.
Идбагли ﷺ бурибсири: "ЦархIилти бузрачил цугбуцибхIели Ражаб базла дурхъадеш Кьуръара адамтала гъайлара ургабси декIардешгъуна саби. ШягIбан базла дурхъадеш биалли, цархилти идбагуначил цугуцибхIели дилагъуна декIардеш саби. Рабазан базла – Аллагьлара ﷻ илини акIахъубталара декIардешгъуна саби". Ражаб баз чебкабурхнила ва малхIямдешла базлизира халбируси саби. ШягIбан - умувируси ва рухI шалахъдируси баз саби. Рамазан баз – гIяхIдешуни тIалабдируси баз саби.
Ибн ГIяббасли Идбагла ﷺ гъай нушачи даахъиб: "Ражаб – Аллагьла ﷻ баз саби, ШягIбан - дила баз саби, Рабазан биалли - дила умматла баз саби". Ил хIядислира бурули саби илди бузрала дурхъадеш селизиб сабил. Илди бузрала хIурматличила бурути гIурра гIяхIцад хIядисуни лерти сари. Идбагла ﷺ цархIил хIядислизиб бурили саби: "ДебкIес гьалар уркIиличи ряхIятдеш, имайчилси бебкIа (талихIчебси ахир), шайтIайзирад мяхIкамдиэс дигули диадалли - илди бузрала хIурматбиреная, дубдурцули, балга-дугIялизир илди бузри дуркIеная, хIушазирад кадикибти бунагьуначи пашмандиирая".
Ражаб базла дурхъадеш саби - ил базлизиб барибси гIяхIси баркьудилис кирира, вайсилис гIязабра гIяхIцадла имцIадирни. Ражаб баз дургъби къадагъадарибси баз саби. Ил базла у бетаурси саби «зулмурти дирнилизиб тIашбилзес – сабурбирес» ибти дугьбазибад. Ишди авалра баз къадагъадарибти сари: Ражаб, Зуль-кьаада, Зуль-хIижжа, МухIяррам, сенахIенну илди бузразир Аллагьли ﷻ дургъби, къалмакъар ва илдигъунти цархIилти секIал къадагъадарибти сари.
Ражаб баз дубурцнира гIяхIси саби. Лебил баз дубуцес хIейрусини базла цаибил, вецIну шураибил ва гIергъити бурхIназивалра дубдуцес къайгъибаралли, илис дебали халаси шабагъат бирар. ХIядислизиб бурули саби: «Хъуммартидая, Ражаб – Аллагьла ﷻ баз саби, Ражаб базлизив чи ца бархIи дубуцалра, Дурхъаси Кьудратла ВегI иличи разили вирар.
Илди дурхъати бузразир чучила гьарил бусурман адамли багьес черти, дурхъати бурхIнира дугурбира лерти сари, илдала халаси хIурматра бирес чебси саби гьарил бусурман адамличи. Илди дурхъати бархIи-дугиличила ва илдала кьиматчебдешличилара бурехIе.
Ражаб базла цаибил хамис бархIи дубуцни ва цаибил жумягI дугира гIибадатлизиб беркIни дебали дурхъаси саби».
Ил дугилис Ляйляту-Ррагъаиб или бикIар. Ил бархIи, Ражабла 27- личив сайри нушала дурхъаси МухIяммад Идбаг ﷺ Аллагьли ﷻ ГIяршличи ахъуцибси ва илизи Алжана, Жагьаннаб, СиратIла гуми ва цархIилтира лигIматуни чедаахъибти, ва нушала умматлис дахъал гIяхIдешуни дархьибти.
Ражаб базла цаибил жумягI дуги МухIяммад Идбагла ﷺ бегIти хъайчикабиибтири, ил дугилис Рагъаибла дуги или бикIар. «Рагъаиб» ибси девла мягIна гIяраб мезличибад шурбаталли – Аллагь ﷻ чевверхни, Сунела лугърачи Аллагьли ﷻ халаси уркIецIибарни, балга-дугIя кьабулдирни ибси саби. Ил дугилизир дигIянти дахъал гIяхIдешуни лерти сари. Ил дуги ЧевяхIсилизи улгули беркIни – дебали дурхъаси ва пайдалачебси саби. Рагъаибла дуги ЧевяхIсилизи вегIли дарибти бунагьуначивад чевверхахъес тиладивикIули, калунти дехIбулти черихъули, садакьа бирули, балга-дугIялизиб беркIни дурхъасилизи халбируси саби. Рагъаибла дуги уркIила мурад бетархахъес дирути дехIбалара лерти сари. Илди маркIачIила ва хъатила дехIиба ургабси замана дирути сари.
Ибн ГIяббасли Идбагла ﷺ гъай нушачи даахъиб: "Ражаб – Аллагьла ﷻ баз саби, ШягIбан - дила баз саби, Рамазан биалли - дила умматла баз саби". Ил хIядислира бурули саби илди бузрала дурхъадеш селизиб сабил.
- МухIяммад Идбаглис ﷺ бегIлара дигахъуси илала рурсила урши ХIясай нушачи баахъибси хIядислизиб ишкьяйда бурили саби: "Дуслизир авал дуги лерти сари, чузирра РяхIмура, Чевурхнира, Сахаватдешра, ГIяхIдешра ва Аллагьла ﷻ Савгъатунира забван (цархIилван буралли, лергIер халати кьадуртазир) ванзаличи кадиркути. Игъбарла бегIти саби илдигъунти дугурбала кьимат багьурти адамти. Гъай Ражаб базла цаибил дугиличила. ШягIбан базла 15 ибил дугиличила, Хала БархIила (дуббуцари тамандиънила) ва Кьурбан-Байрамла дугиличила сари.
Исламлизир диннизир нуша базла календарь хIясибли дузути диъни багьандан, гьарил бархIи бехIбирхьуси саби берхIи гIелабикибмад (цархIилван буралли бархIехъличибад). Илкьяйдали, Ражаб базла цаибил дуги - Ражаб баз бехIбирхьуси, илис гIергъиси бархIи Ражаб базла цаибил бархIили бируси дуги саби. ШягIбан базла 15 ибил дугили иргъахъуси саби ил базла 14 -ла дугиличибад бехIбихьили базла 15 ибил бархIи. Рамазан базлизибси байрамла дугили иргъахъуси саби Хала БархIила байрам дурабуркIуси бархIилис гьалабси дуги, Къурбан-Байрамла дуги биалли, байрамлис кьурбан лугьуси дугиличибадли 10-ибил дуги саби (Зуль-хIижжа базла).
ГIуррара хIядислизиб белкIи леб, ил базлизив ца бархIилра дубуцибси Фирдавс бикIуси Алжайзи айцIуси сай или. КIел бархIи дубуцибсилис бируси гIяхIдеш кIинали имцIали бирар. Ил базлизив хIябал бархIи дубуцибсилис ил жагьаннаблизивад декIарируси мурхьси татаул буркъили бирар. Татаул илцадра бягIуси бирар, ил ахъес абзур дус вашес хIяжатбиркур. Ил базлизив чи авал бархIи дубуцаллира, ил дагьрилизивад улхънилизивад, кьявгализивад ва цархIилти вайти излумазивад мяхIкамварили вирар. Шел бархIи дубуцибси биалли, хIябла гIязабтазивад верцахъили вирар. Урегал бархIи дубуцибси - Кьиямала бархIи вецIну шурала бацван шалати дяхIличил мицIирварили вирар. ВерхIел бархIи дубуцибсилис Къудратла ВегIли жагьаннабла унза кьяпIдиру, ил адам илав хIейахъес багьандан.
ГехIел бархIи дубуцибсилис – Аллагьли ﷻ Алжанала унза ибхьу. ВецIну авра бархIи дубуцибсилис цалра мицIирси рухIли хIергъибси савгъатличил шабагъатлавиру. Ражаб базлизив вецIну шура бархIи дубуцибси адамла мякьлавад илизи "Верцахъибсиван хIу мубаракирулри ва хIед сегъуналра урехи агара" хIеили илала мякьлавад цалра малаик шалгIевхIелхъан. Лебилра Ражаб базлизив дубурцули калунсилисра халаси савгъат хIядурбарили бирар. Анас ибн Маликли нушачи баахъибси хIядислизиб бурили саби: "Ражаб базлизир дубдурценая, сенкIун Аллагьли ﷻ ил базлизир дуцибти дуббуцари тавбадарнила хасси журализи халдирути сарину".
Илди бузразив бусурман адам сунезирад кадикибти вайти баркьудлумачи пашманируси сай ва илди тавбадирути сари, вегIла рухI умудирахъути сари ва вайти пикрумазивад гIелумилзуси сай.
Илди дугурбала дурхъадеш иргъути ва кьиматбирути адамти, гьайгьайрагу, булгули ва суждабирули, гIяхIти баркьудлуми дурадуркIули, зикрумазиб бирар. Илди дугурбазиб духути адамти хаслира къайгъилизиб бирар Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ чучи разили калахъес. Илди дугурбани саби Аллагьличи ﷻ биубцад гъамбиахъес бусурмантас имкан лугуси. Идбагли ﷺ бурибсири: "Хала БархIила ва Кьурбан-Байрамла цаибил дуги чили балга-дугIялизиб, Аллагьлис ﷻ суждабирули деркIалра, илала уркIи цархIилтала уркIби дебкIибхIелира хIебубкIар".
Ражаб базла гьаларти 10 бархIилизир бучIес гIяхIси зикру: «СубхIана-Ллагьи-л-хIаййюл кьаййум».
ГIергъити 10 бархIи: «СубхIана-Ллагьи-л-гIахIади-с-самад»; ва гIергъити 10 бархIи: «СубхIана-Ллагьи-л-гъафурур-р-рахIим» бархIилис 100-на.
Ражаб баз сабаибхIели, нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ ишгъуна балга бирусири: «Я Аллагь ﷻ! Ражабла ва ШягIба баракат га нушаб ва Рамазайчи даахъес кьадарбара».
ХIера, илкьяйда гьарил бархIилизир нушаб ЧевяхIси Аллагьли ﷻ лигIматуни лугули сай.
Гьайгьай, мухIлили, хIулбани, някъбани, кьяшмани, лихIбани бунагьуни хIедирес нушабра багьес чебиркур.
Ражаб базла бурхIназирад бегIлара дурхъатази халдирути сари базла 1 - ибил бархIи, 1 – ибил хамис бархIи, 15 ибил бархIи ва 27 ибил бархIи.
Дахъал хIядисуназиб хасси кьадри бедлугули саби Ражаб базла дугурбазиб Аллагьлис ﷻ суждабирнилис, балга-дугIялис ва зикрулис. Амма Ражаб базлизиб дурабуркIахъес маслигIятбируси бегIлара гIяхIси баркьудилизи халбируси саби тавбадирни. Ражаб базлизир гье ванзализи иргьути сари или бурули бирар, цархIилван буралли, адамли тавбадирули сай.
Рагъаибла дугиличила буралли, ил сабиуси саби базла цаибил жумягI дугилизиб. Ражаб базла гьарил дуги кьиматчебси саби, дурхъаси саби гьарил жумягI дугира. Амма кIел кьиматчерти дуги дархдикибхIели, илдала дурхъадеш гьатIира имцIабируси саби. Ражаб базла цаибил хамис бархIира дубурцахъес маслигIятбируси саби. Хамис бархIиличибад жумягI бархIиличи аркьуси дугира балга-дугIялизиб беркIни гIяхIси саби. Ил дугилис Лайлат-ул-Рагъаиб бикIар. Ил дуги саби МяхIяммад Идбагла ﷺ неш-дудеш хъаллабиубти. Ил дуги Аллагьли ﷻ сунела лугърас гIяхIдешуни дируси дугира саби. Илис гIяхIдешуни дуртIуси дугира бикIар. Ил дуги дарибти балга - дугIялизивад Кьудратла ВегI гIелумилзуси ахIен. Ил дуги балга-дугIя дарнилис бируси гIяхIдеш халаси кьадарлизиб имцIабируси саби. Дубуцни багьандан, садакьа бутIни багьандан бируси гIяхIдешра имцIабируси саби. "Рагъаиб" ибси девла мягIна гIяраб мезличибад шурбаталли - "Аллагь чевурхниличи умут" ибси саби. Илкьяйдали илини иргъахъуси саби Аллагьли ﷻ сунела лугърачи ряхIму бирни ва илдала бунагьуначивад чевурхни, илдала балга-дугIя кьабулдирни.
Ил дугила илцадра халаси кьадри лебси саби, цацахIели нушани иличила тамай аргъесра дирули ахIенра. Ил багьандан гьарилли сунела багьудлумала даражаличи хIеръили балга-дугIя дирути сари, дарибти бунагьуначивад Аллагь ﷻ чевверхахъес тиладиикIуси сай. Гьарил бусурман адамличи уркалахъунти дехIибулти черихъес, садакьа буртIес, мискинтас кумекбирес, дурхIни разибирахъес, лявбирес, бегIтачи, узи-уршиличи гьаввикIес, илдас савгъатуни дедлугес чебси саби. Илди багьандан балга-дугIя дирути сари.
Кьудратла ВегIли гьарил инса балга-дугIя ва гIяхIти баркьудлуми кьабулдараб. Амин!