бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ХIулиигни ва сихIру дирни

ХIулиигни ва сихIру дирни

МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Нушазивад ахIен гьалахили се бетарарал бурутачи вашуси ва лишантачи вирхуси. ДигIянаси балусира викIуси, яра челябкьлализиб бетаруси бурахъес вашуси. СихIру дируси ва сихIрукьябачи вашуси, сихIру дирахъуси ва иличи вирхуси МухIяммадличи ﷺ бархьибсиличи вирххIерхуси сай».

 

Ил хIядислизиб Аллагьла Расулли ﷺ къадагъабарили сай кIами ва сихIру дирантачи вирхахъес. ИлиникIун лебси секIал саби къадагъабируси. Илини нушази гьанбуршули сай: «Алжанализи ахIейцIур кепирахъути секIал пайдаладируси, сихIру сари сарил Аллагьла ﷻ ахъри агарли дузули диъниличи вирхуси, тухумдешла бархбас къябиути».

ШаригIятли халаси танбихI чебаахъили саби кIами дирнилис. ИмцIатигъунти гIялимтала пикри хIясибли, илгъуна адам бебкIаличи лайикьли сай, имам аш-ШафигIли бурни хIясибли, илгъуна адамлис бебкIа лайикьли бирар, илала сихIрулизивад чи-биалра вебкIили виалли.

«Аль-Фалякь» сурализиб Аллагьли ﷻ Идбаг ﷺ бурсивирули сай, сунес жугьутI Лабидли дарибти сихIрулизивад секьяйда верцес вирусил. Илини Идбагличи ﷺ сихIру дарибсири урги-дергала гилизи 11 гIянд дарили. Аллагьли ﷻ Идбаглизи ﷺ багьахъур сихIру чинар сарил, ва «Аль-Фалякь», «Ан-Нас» сураби дучIахъес хъарбариб. Илди сурабазир 11 аят лерти сари ва гьар ца аят белчIунхIели ца гIянд ирзули, арзиб ва Идбаглис ﷺ кункдеш акIубсири.

ХIулиигни лебниличила Кьуръа «Юсуф» сурализиб бурули саби. Илаб бурили саби Якьуб Идбагли ﷺ сунела уршби Мисрилизи аркьухIели, илдази цадехI къапулизибад ахIи, декIар-декIартазибад абацIахъес хъарбарибсири, хIулиигнилизибад берцахъес багьандан.

Идбагли ﷺ бурибсири хIулиигни лебси сабину, Аллагьлизи ﷻ илизибад берцуди тиладибарая или.

Машгьурси динна гIялим ибн-ХIаджар аль-Аскьалани викIар: хIясаддешличил ва хIяйрандешличил вайти хасиятунала вегI адам хIеризалли – ил саби хIулиигни.

Аллагьли ﷻ адамтас цаличи цали асар бирнила имканти дедили сари. Нушани гьаман чебиулра адамла дяхI хIунтIендирни иличи хIурматла адам хIерикIалли. ЦацахIели адам цIакьагарвирули сай, сунечи урехи алкIахъуси чи-биалра хIеризалли.

ХIулиагиб бикIухIели, хIулбазибадцун ахIен вайдеш бируси. ХIясадси ва кьясси уркIили халаси зарал бируси саби. Ил багьандан ЧевяхIси Аллагьли ﷻ «Аль-Фалякь» сурализиб Идбаглизи ﷺ хъарбарили саби хIясаддешла вайдешлизибад Сунези берцуди тиладибарахъес.

Нуша селичи-биалра хIяйрандиубхIели, вегIла яра урхIла секIайчи биаб, дугIя белчIни гIяхIси саби, Аллагьлизи ﷻ баракат бархьахъес тиладибирули, ил дугIя бегIлара гIяхIси гьалабиз саби хIулиигнилизибад.

ХIулиигни илкьяйдали жиндразибадра биэс бируси саби. Ил багьандан берцуди биахъес, Аллагь ﷻ гьануршес гIягIниси саби палтар челгьухIели, чердалтухIели, дяхIимцIайзи хIердикIухIели, яра се-биалра бирухIели. Аллагьла Расулли ﷺ адамтала ва жиндрала шайзибад хIулиигнилизибад берцуди тиладибирусири. «Аль-Фалякь» ва «Ан-Нас» сураби дархьибхIели илди дучIусири.

ХIулиигни — ил изала саби, сабира нушала Идбагличира ﷺ бархли баибси. ХIулиигнили имцIаливан мурул адамти зягIипбиркахъути саби.

Гьачам Аллагьла Расул ﷺ ва СахIль бин Хунайф МаккализибяхI аркьухIели, ил вазес ветацIиб. Ил жагаси мурул адам сайри, кегIебти куц-кабизла ва цIубаси камла вегI. Амир ибн РабигIа иличи хIеризурли викIар: «Нуни гьачамалра чехIебаира иличил цугбуцеси, жагьилси рурсила камра балли иличил цугхIебиркур!» ИлхIели СахIль ванзаличи кайкиб. Ил Идбагличи ﷺ кили, бетаурси анцIбукьличила буриб. ИлхIели Аллагьла Расулли ﷺ Амир живарили хьарбаиб: «ХIушазивад чис-биалра дигулрав хIушала узи вебкIахъес? Се-биалра гIяхIбизеси чебаибхIели, сен хIуни илис баракат тиладихIебирусири? Бирца хIела кьаркьала илис». Амирли илкьяйдали бариб ва сай вазибти шин дучили СахIльличи картIиб. Ил чевсаргъили, илдачил сунела архIя даимбариб.

Бурибсилизибад багьесли саби, хIулиигнили адам зягIипикахъес ва вебкIахъес асубирни. Эгер адамли се-биалра гIяхIбизурхIели, «МашааЛлагьу ля Кьувата илля биЛлягь» или буралли — «Аллагьлис ﷻ илкьяйда дигули сай, Аллагьла ﷻ ахIи, чилалра цIакь, я кьуват агара», илис селра вайси бетхIерар.

ХIулиигнили хьунул адамтира биштIатира зараллизи биркахъу. Аллагьла Расулли ﷺ ГIяйшази бурибсири берцудилис сураби дучIахъес. Идбагли ﷺ ХIясан ва ХIусейн мяхIкамбарес багьандан гьаман бучIусири: «АгIузу би-калимати Ллягьи т-таммати мин кулли шайтIанин ва гьамматин ва мин кулли гIайнин лямматин», мягIна: «Аллагьла ﷻ хIекьти дугьбачи чарулхъулра гьарил шайтIайзибад, агъула мицIираглизибад ва гьарил хIулиигнилизибад берцуди барахъес».

ХIулиигнили мицIирагличи ва арцантачира вайси асар бируси саби. Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби: «ХIулиигнили адам - хIяблизи, валри шанглизи биркахъу».

Адамлис се-биалра гIяхIби-зурхIели, хIули хIегахъес багьандан бурес чебиркур: «Аллагьли ﷻ сунес баракат бараб!»

Илкьяйдали хIулиигнилизибад мяхIкамдеш бирути дугьби сари: «Табарака Ллагьу ахIсанул халикьин», «Аллагьумма барик фигьи», «Аллагьумма барик гIалайгьи», хаслира сунезибад илгъуна бетарни балусини дучIути.

ХIера, хIулиагибсини яра илгъуна урехи лебли биалли, дарес гIягIнити:

1.Идбагличирад ﷺ даибти азкарти ва балгни дучIес гьар бархIи савли ва бархIехъ.

2.«Аятуль-Курси», сураби «Аль-ФатихIа», «Аль-Фалякь», «Ан-Нас» дучIес.

3.Балга-дугIя дучIес Идбагличирад ﷺ даибти ва чедирти хIядисуназир гьандушибти.

4.ВегIла кьаркьала хIулиагеси мерличиб чехIебиахъес. Хьунул адам шаригIят хIясибли регIриубли хIериалли, цаибилгъуна, ил багьандан бунагьлизи риркур, кIиибилгъуна, хIулиигнила урехи алкIан.

5.Сунечи хIулиигу или гьанбиркуси адамли, сунела жагадеш дигIянбарес чебиркур.

6.ХIулиагеси мерлаб биштIатас, хьунрас, узбас ва цархIилти тухумтас цахIнахIебиркес.

Ишди чедир дурибти адамлис хIулиагайчи дирес хIяжатбиркур. ХIулиагили гIергъи барес чебиркур:

1.ХIулиагахъибси адамлизи вазахъес, яра дазала дарахъес тиладибарес.

2.ХIулиагахъибси адам валули хIейалли, Идбагличирад ﷺ дакIибти балга-дугIяличил, сурабачил сагъвиэс чебиркур.

«ХIулиигни — ил хIекьдеш саби, ва эгер сели-биалра кьадар чебарбукес биралри, ил хIулиигни бири, ил багьандан хIушази дазала дарахъес тиладибаралли, илкьяйда биреная».

3.«Аль-Фалякь», «Ан-Нас», илкьяйдали цархIилти аятуни дучIес.

Даим ва уркIи-уркIиларад чедир гьандушибти аятуни ва сураби Аллагьличи ﷻ таваккалбирули дучIни адамлис хIулиигнилизибад, кIами дирнилизибад, сихIрулизибад ва цархIил журала вайдешуназибад бегIлара гIяхIси мяхIкамдеш саби.

Аллагьла Расулли ﷺ буриб: «Аллагьла ﷻ лагълис сегъуналра зарал хIебирар, гьар савли ва бархIехъ 3-йна гIергъиси балга бучIалли:

«Бисми Ллягьи ллязи ля йазурру магIа исми-гьи шайъун фи-ль-арзи ва ля фи-с-самаи, ва гьува с-СамигIуль-ГIалим».

МягIна: «Аллагьла ﷻ уличил, Сунечилра селилра вайдеш барес хIебируси я ванзаличиб, я закличиб, ИлкIун Бикьуси, Балуси сай».

 

Наида Гъуруева

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Редакциялизи суал

- Нушани 90-ли ибти дусмазир сарри дехIдихьибти дазала-дехIибала дирули ва нушала дахъал чеблуми учидикили сари дуббуцарира дархли. Кьабулбарибси хIяжли илди хIедарибти дехIибала ва уркалунти дуббуцарла бунагьуни ицутив? - Чараагарли уркIи-уркIилавад тавба дарес чебиркур калунти дехIибала ва...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


Бархьдеш

ЦархIил тяхIярли биэсра хIебирар…   Гьалабван нуни Интернетлизиб ца ролик чебаира. Илав профессорли гьалабси парталичи кариибси студенткази «дурарухъен аудиториялизирад ва гьаннала гIергъи хIу чераэс хIейги дила лекциябачир» или дуракаиб. Рурси дебали уркIрухъун, селра эс...


Низигъарила чяй

Дерубти яра зярхIти низигъарила 1 халаси кьулса; Шин – 500-700 мл; Варъа – 3 чяйла кьулса; Лимон – 3 кесек. Ружери бакIахъибти шин низигъариличи кертIили, чяй 10 минутцадхIи кIапIдарили датирая. КертIили гIергъи ванати чяйлизи, бизидеш хIясибли, варъа ва лимон бархаая....