бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ХIяббузрачила баянти

ХIяббузрачила баянти

ХIера, гьачам-гьатIи нушачи дурхъати бузри садаиб. АхIерти динна узби-рузби, дурхъати хIяббузри – Ражаб, ШягIбан ва Рамазан дехIдирхьниличил хIуша мубаракдирулрая!

 

Илди бузразиб Аллагьли ﷻ гIяхIти баркьудлумас ва гIибадатлис лугуси кири чуйнара имцIабарили лугуси саби ва уркIи-уркIилабад пашманбиубтала бунагьуначивад чеввурхуси сай. Илди хIябалра баз ЧевяхIсини гIяхIдешлис, гIяхIти баркьудлуми дирахъес, дарибти бунагьуни черахъахъес гибси имкан саби.

 

Ражаб баз

Идбагли ﷺ бурибсири: «ЦархIилти бузрачил цугбуцибхIели Ражаб базла дурхъадеш Кьуръара адамтала гъайлара ургабси декIардешгъуна саби. ШягIбан базла дурхъадеш биалли, цархилти идбагуначил цугуцибхIели дилагъуна декIардеш саби. Ражаб баз чебкабурхнила ва малхIямдешла базлизира халбируси саби.

ЦацабехIти гIялимтала пикри хIясибли: «Ражаб – Аллагьла ﷻ баз саби, ШягIбан - дила баз саби, Рабазан биалли - дила умматла баз саби». Ил хIядислира бурули саби илди бузрала дурхъадеш селизиб сабил.

Ражаб базла дурхъадеш саби - ил базлизиб барибси гIяхIси баркьудилис кирира, вайсилис гIязабра гIяхIцадла имцIадирни. Ражаб баз дургъби къадагъадарибси баз саби. Ил базла у бетаурси саби «зулмурти дирнилизиб тIашбилзес – сабурбирес» ибти дугьбазибад.

Ражаб баз дубурцнира гIяхIси саби. Лебил баз дубуцес хIейрусини базла цаибил, вецIну шураибил ва гIергъити бурхIназивалра дубдуцес къайгъибаралли, илис дебали халаси шабагъат бирар. ХIядислизиб бурули саби: «Хъуммартидая, Ражаб – Аллагьла ﷻ баз саби, Ражаб базлизив чи ца бархIи дубуцалра, Дурхъаси Кьудратла ВегI иличи разили вирар.

Илди дурхъати бузразир чучила гьарил бусурман адамли багьес черти, дурхъати бурхIнира дугурбира лерти сари, илдала халаси хIурматра бирес чебси саби гьарил бусурман адамличи.

Ражаб базла цаибил хамис бархIи дубуцни ва цаибил жумягI дугира гIибадатлизиб беркIни дебали дурхъаси саби».

Ил дугилис Лайлатуль-Рагъаиб или бикIар. Ил бархIи, Ражабла 27- личив сайри нушала дурхъаси МухIяммад Идбаг ﷺ Аллагьли ﷻ ГIяршличи ахъуцибси ва илизи Алжана, Жагьаннаб, СиратIла гуми ва цархIилтира лигIматуни чедаахъибти, ва нушала умматлис дахъал гIяхIдешуни дархьибти.

Ражаб базла цаибил жумягI дуги МухIяммад Идбагла ﷺ бегIти хъайчикабиибтири, ил дугилис Рагъаибла дуги или бикIар. «Рагъаиб» ибси девла мягIна гIяраб мезличибад шурбаталли – Аллагь ﷻ чевверхни, Сунела лугърачи Аллагьли ﷻ халаси уркIецIибарни, балга-дугIя кьабулдирни ибси саби. Ил дугилизир дигIянти дахъал гIяхIдешуни лерти сари. Ил дуги ЧевяхIсилизи улгули беркIни – дебали дурхъаси ва пайдалачебси саби. Рагъаибла дуги ЧевяхIсилизи вегIли дарибти бунагьуначивад чевверхахъес тиладивикIули, калунти дехIбулти черихъули, садакьа бирули, балга-дугIялизиб беркIни дурхъасилизи халбируси саби. Рагъаибла дуги уркIила мурад бетархахъес дирути дехIбалара лерти сари. Илди маркIачIила ва хъатила дехIиба ургабси замана дирути сари.

- МухIяммад Идбаглис ﷺ бегIлара дигахъуси рурсила урши ХIясай нушачи баахъибси хIядислизиб ишкьяйда бурили саби: «Дуслизир авал дуги лерти сари, чузирра РяхIмура, Чевурхнира, Сахаватдешра, ГIяхIдешра ва Аллагьла ﷻ Савгъатунира забван (цархIилван буралли, лергIер халати кьадуртазир) ванзаличи кадиркути. Игъбарла бегIти саби илдигъунти дугурбала кьимат багьурти адамти. Гъай Ражаб базла цаибил дугиличила. ШягIбан базла 15 ибил дугиличила, Хала БархIила (дуббуцари тамандиънила) ва Кьурбан-Байрамла дугиличила сари.

 Ражаб базла цаибил дуги - Ражаб баз бехIбирхьуси, илис гIергъиси бархIи Ражаб базла цаибил бархIили бируси дуги саби. ШягIбан базла 15 ибил дугили иргъахъуси саби ил базла 14 -ла дугиличибад бехIбихьили базла 15 ибил бархIи. Рамазан базлизибси байрамла дугили иргъахъуси саби Хала БархIила байрам дурабуркIуси бархIилис гьалабси дуги, Къурбан-Байрамла дуги биалли, байрамлис кьурбан лугьуси дугиличибадли 10-ибил дуги саби (Зуль-ХIижжа базла).

ГIуррара хIядислизиб белкIи леб, ил базлизив ца бархIилра дубуцибси Фирдавс бикIуси Алжайзи айцIуси сай или.

Лебилра Ражаб базлизив дубурцули калунсилисра халаси савгъат хIядурбарили бирар. Анас ибн Маликли нушачи баахъибси хIядислизиб бурили саби: «Ражаб базлизир дубдурценая, сенкIун Аллагьли ﷻ ил базлизир дуцибти дуббуцари тавбадарнила хасси журализи халдирути сарину».

Илди бузразив бусурман адам сунезирад кадикибти вайти баркьудлумачи пашманируси сай ва илди тавбадирути сари, вегIла рухI умудирахъути сари ва вайти пикрумазивад гIелумилзуси сай.

Илди дугурбала дурхъадеш иргъути ва кьиматбирути адамти, гьайгьайрагу, булгули ва суждабирули, гIяхIти баркьудлуми дурадуркIули, зикрумазиб бирар. Илди дугурбазиб духути адамти хаслира къайгъилизиб бирар Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ чучи разили калахъес. Илди дугурбани саби Аллагьличи ﷻ биубцад гъамбиахъес бусурмантас имкан лугуси. Идбагли ﷺ бурибсири: «Хала БархIила ва Кьурбан-Байрамла цаибил дуги чили балга-дугIялизиб, Аллагьлис ﷻ суждабирули деркIалра, илала уркIи цархIилтала уркIби дебкIибхIелира хIебубкIар».

Ражаб базла гьаларти 10 бархIилизир бучIес гIяхIси зикру: «СубхIана-Ллагьи-л-хIаййюл кьаййум».

ГIергъити 10 бархIи: «СубхIана-Ллагьи-л-АхIади-с-самад»; ва гIергъити 10 бархIи: «СубхIана-Ллагьи-л-гъафурур-р-рахIим» бар-хIилис 100-на.

Ражаб баз сабаибхIели, нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ ишгъуна балга бирусири: «Я Аллагь ﷻ! Ражабла ва ШягIба баракат га нушаб ва Рамазайчи даахъес кьадарбара».

ХIера, илкьяйда гьарил бархIилизир нушаб ЧевяхIси Аллагьли ﷻ лигIматуни лугули сай.

Гьайгьай, мухIлили, хIулбани, някъбани, кьяшмани, лихIбани бунагьуни хIедирес нушабра багьес чебиркур.

Ражаб базла бурхIназирад бегIлара дурхъатази халдирути сари базла 1 - ибил бархIи, 1 – ибил хамис бархIи, 15 ибил бархIи ва 27 ибил бархIи.

Дахъал хIядисуназиб хасси кьадри бедлугули саби Ражаб базла дугурбазиб Аллагьлис ﷻ суждабирнилис, балга-дугIялис ва зикрулис. Амма Ражаб базлизиб дурабуркIахъес маслигIятбируси бегIлара гIяхIси баркьудилизи халбируси саби тавбадирни. Ражаб базлизир гье ванзализи иргьути сари или бурули бирар, цархIилван буралли, адамли тавбадирули сай.

Рагъаибла дугиличила буралли, ил сабиуси саби базла цаибил жумягI дугилизиб. Ражаб базла гьарил дуги кьиматчебси саби, дурхъаси саби гьарил жумягI дугира. Амма кIел кьиматчерти дуги дархдикибхIели, илдала дурхъадеш гьатIира имцIабируси саби. Ражаб базла цаибил хамис бархIира дубурцахъес маслигIятбируси саби. Хамис бархIиличибад жумягI бархIиличи аркьуси дугира балга-дугIялизиб беркIни гIяхIси саби. Ил дугилис Лайлат-ул-Рагъаиб бикIар. Ил дуги саби МяхIяммад Идбагла ﷺ неш-дудеш хъаллабиубти. Ил дуги Аллагьли ﷻ сунела лугърас гIяхIдешуни дируси дугира саби. Илис гIяхIдешуни дуртIуси дугира бикIар. Ил дуги дарибти балга - дугIялизивад Кьудратла ВегI гIелумилзуси ахIен. Ил дуги балга-дугIя дарнилис бируси гIяхIдеш халаси кьадарлизиб имцIабируси саби. Дубуцни багьандан, садакьа бутIни багьандан бируси гIяхIдешра имцIабируси саби. «Рагъаиб» ибси девла мягIна гIяраб мезличибад шурбаталли - «Аллагь чевурхниличи умут» ибси саби. Илкьяйдали илини иргъахъуси саби Аллагьли ﷻ сунела лугърачи ряхIму бирни ва илдала бунагьуначивад чевурхни, илдала балга-дугIя кьабулдирни.

Ил дугила илцадра халаси кьадри лебси саби, цацахIели нушани иличила тамай аргъесра дирули ахIенра. Ил багьандан гьарилли сунела багьудлумала даражаличи хIеръили балга-дугIя дирути сари, дарибти бунагьуначивад Аллагь ﷻ чевверхахъес тиладиикIуси сай. Гьарил бусурман адамличи уркалахъунти дехIибулти черихъес, садакьа буртIес, мискинтас кумекбирес, дурхIни разибирахъес, лявбирес, бегIтачи, узи-уршиличи гьаввикIес, илдас савгъатуни дедлугес чебси саби. Илди багьандан балга-дугIя дирути сари.

Кьудратла ВегIли гьарил инса балга-дугIя ва гIяхIти баркьудлуми кьабулдараб. Амин!

 

МухIяммад МяхIяммадов

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


Жагьти бургъанти

Аллагьла Расулли ﷺ бегI гьалаб Маккала халкь ислам динничи жибарибхIели ва къанчанас суждабирахъес къадагъабарибхIели, илис илала гъамтира бархли душманти бетаур. Илдани илис ва илала асхIябтас къияндешуни алкIахъес бехIбихьиб.   Идбагдешла 13 – эсил дуслизиб сунела асхIябтачил варх ил...