бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Фитна бебкIаличирра вайти сари...

Фитна бебкIаличирра вайти сари...

Иш макьала белкIахъес ну гьуцIварира Дагъиста бусурмантачи узидешла дигили. Дебали пашманни саби хIерикIес нушала улкала исламла центртазибад цализиб суннитунала алавла декIарбирули ва фитнали хIялумцIухIели.

 

Дагъистайчил дилара чIумати бархбасуни лерти сари - бусягIятцун ахIи, нуша ДР-ла Муфтиятличил гьар шайчир сархибдешуначил дарх дузухIели. Ну МяхIячкъалализив учIули калунсира, Северо-Кавказский исламла университетлизив (бусягIят ДИУ), ва Дагъиста муфтий ГIяхIмад Афанди ГIябдуллаев нушала ректорли вирусири. ЦацабехIти Дагъиста бусурманти чула муфтийличи, накьшубандила тIарикьатла шайхличи къаршили гъайбикIнили, ну дебали пашманвирахъулра.

Исламла тарихлизир фитнабала дахъал мисалти лер. Исламлизиб умматла цадешличи жи лебси саби гьарил тяхIярли фитнабазибад верцес багьандан. Ил анцIбукьли набзи гьалар кадикибти анцIбукьуни гьандикахъиб.

Машгьурси имам ва ханафитунала мазгьабла гIялим Ибн ГIабидинни сунела манзилла накьшубандила тIарикьатла чевяхIси шайх Халид аль-Багъдади гIевуцибсири, сайра кьясти адамтала бугьтанниу ва гIярзабау викибси. Ил гIевуцили "Сакк аль-хусам аль-хинди ли нусрати аш-шайх Халид ан-Накьшбанди" белкIунсири. Заманали гьар секIал мераначи кадатур: бугьтанчибала уми чисалра гьандиркули ахIен, шайхла ва илала мурид Ибн ГIабидинна уми диалли даим исламла динна заклизир рурхIути урмиван лямцIардикIули кавлан. Амма ил фитна лебалли шайхлис гьамадли ахIенри. ИшбархIи иличи мешути чедуркъили сари нуни гIевуцес дигуси хIурматла муфтий ГIяхIмад Афандичи. Нушани фитнабала мисалтазирад дурсри касес гIягIнити сари нушаб гьалабтала хатIаби тикрархIедарес багьандан.

Исламла гIялимтани адамти фитнабазибад мяхIкамбирутири ва цацахIели илдигъунти замунтазир бусурмантани гIялимтачи хIурматагри дакIудирули, балтIули, илди жура-журала бунагьуназиб гIяйиблабиру бикIутири.

Гьачам ца илгъуна фитнала замана ХIясан аль-Басричи адамти бакIили бикIар:

«Се бурида хIуни зулмукарличила (аль-Хаджжаджа), суненира гIяйибагарти кабуршуси, низам буи урхIла мулк сунени бурцуси, дехIибала хIедируси ва цархIилтира вайти баркьудлуми дируси?» Имамли жаваб бедиб: «Дила пикри хIясибли, хIуша иличи къаршили дурадухъес асухIебирар. Эгер илала бекIдеш – Аллагьла ﷻ танбихI биалли, хIушала тураначирли Аллагьла ﷻ танбихI тIашаэс цIакь хIебиур. Рахли ил хIушала хIялумцIни биалли, сабурбарая Аллагьли ﷻ илала шайчиб Сунела хIукму дурасайчи, Ил – бегIлара гIяхIси диванчи сай». ИлхIели илди: «Ил эмхIечи лехIхIяйхъехIе», или иличибад арбякьун. Илдани бусягIятра пайда лебхуси адамличи илкьяйдали иб. Адамти иличи лехIхIяхъили Хаджжаджачи къаршили пунтбиуб, ахирличиб бусурманти-ургаб граждан дергъ бетаур, сунезибра 100 азирличибра имцIали адам кабушибти.

Ил тарихла хабарлизиб нушаб дарс леб: имамли буриб зулмукарличи къаршили дурахIебухъахъес, гIур гьатIи сейкIуси ишбархIи Дагъиста бусурмантала бекIличи къаршили кабизуртачи?

ЧевяхIси Аллагьли ﷻ Кьуръайзиб буриб (мягIна): "Марлира, Нушани хIед дакIуси чедибдеш гира". Ил "Аль-ФатхI" сурализибси аят Идбаг ﷺ Худайбила даршуси вягIда къулбасбарили чарулхъухIели бархьибси саби. Бусурманти дебали уркIиагарбиубтири Аллагьла Расулла ﷺ хIукмуличи ва дебали гIясибиубтири, хIятта илала хъарбаркь таманбаресра хIейгули, сенкIун ил вягIда исламличи къаршиси саби или гьанбикибхIели. Амма Идбагла ﷺ гьала хили секIал балниличибли ва гъабзадешли ил вягIдала шайчибси жавабкардеш сунечи чекасибсири, иличибли ислам дин тамашалисван хъярхъли тIинтIбиубсири.

Ил анцIбукьла пасихIдеш нушала дин даршуси тяхIяр-кьяйдализибцун гьалабяхI башнилизиб саби. Ислам вавалибирхъуси саби чIянкIли гIяхIти унрадешла ва балгундешла шуртIразиб. Ва иличи ургIебли дявти ва фитнаби лерси мерличи даим душмандеш ва динничи къаршидеш алкIути сари. ХIера, ишбархIира ГIяхIмад Афанди ахIерси республикализиб ислам ва даршудеш багьанданси дявилизив бяхъяни чекайсули сай гьир-кусбикIутачирад, Дагъистан фитнализи бикахъес ва бусурманти декIарбарес бузути. Вирхулра замана дикибхIели узбани иргъу, ГIяхIмад Афандила къиянти хIукмуртазиб пасихIдеш лебли биъни. Илини сунечи чеасиб ва гъабзадешличил Аллагьла ﷻ гьалар жавабкардеш дихули сай Дагъиста бусурманти багьандан. ЧевяхIсини илис сабур ва цIакь бедаб сунела уркIила умути нигетуни детерхахъес ва дархьти баркьудлумала хIясилти чедаэс.

Аллагьла ﷻ разидеш нафсличиб ва адамтала гапъалаличиб дурхъаси саби. Татарстаннизив дахъал дусмазив узули сай бекIливиубси кьадила къуллукъличив машгьурси ва хIурматла динна гIялим Жалил-хIязрат Фазлыев. Татартала имамтас илини гьачам ишгъуна насихIят бедиб: "Адамтани чула нафс цаибил мерличи кабалтни багьандан хъалибарглизиб ва бузерилизиб ишбархIи бахъал адамти чула нафслис гIелабад башули саби. Се-биалра гьалабяхI арбукес багьандан адамти гIягIнити саби, жамигIятла хIяжатуни вегIлаван ахIи, гьалар чедиути". Нуша, имамтани динна хIяжатуни вегIла хIяжатуначир гьалар чедиэс гIягIнити сари.

МяхIячкъалала аэропортлизирти анцIбукьунала гIергъи ГIяхIмад Афандини жамигIятла хIяжатуни сунелайчир ахъли кадатур: ил пикрихIебухъи дирути хатIабазибад жагьилти мяхIкамбарес къайгъилизив сай, амма сай бархьдешагар шайчив ватIун.

Иличила се бикIули Кьуръайзиб? МягIна: "Ва дирхути! ХIушазибад цацабехIти мурул адамти цархIилтачиб чеб-дукармабирхIяб, асубирар итди ишдачиб гIяхIтили биэс. Хьунул адамтира цархIилти хьунул адамтачиб чебдукармабирхIяб илди чучибра гIяхIтили биэс асубирар. Цали цализир нукьсандешуни мадургидая, увяхIирути чеуми малугадая. ЦIахли саби бунагькарли виэс вирхаурли гIергъи. ПашманхIебиубти - вайнукьаби саби (чус Жагьаннабла гIязабти дургути). Ва дирхути! Дахъал ташмишъала мадиридая, илдазирад имцIати бунагьлати сари. Цалис цали гIеларад вайти гъай мадуридая. Чис дигахъу сунела вебкIибси узила диъ беркес? Аллагьлизирад ﷻ урухкIеная! Марлира, Аллагь ﷻ - тавба кьабулбируси, УркIецIичевси сай" (сура "Аль-Худжурат").

Илди кIелра аятлизир Аллагьли ﷻ вайти гъайли угьни ва шутIни-къунби дурни, жяргаси секIайчил, вебкIибси адамла диъ букниличил цугбурцули сай.

ЦацахIели Дагъиста муфтий ГIяхIмад Афандини къиянти, амма дархьти хIукмурти кьабулдирутири, нушала дин исламличи къаршитазибад, республика - низамагардешлизибад мяхIкамбарибси. ИншааЛлагь замана арбякьунхIели дамкьурти шин умудирар, ва лебтанилра ГIяхIмад Афандила хIекьдеш ва бархьдеш чедиу. ИлиникIун адамтала гапъалалис ва нафслис гьалаб Аллагьла ﷻ разидеш декIарбариб.

ЧевяхIси имам аш-ШафигIили иб: "Гьарли-марли хIуни адамтала разидеш сархес хIейруд. Ил багьандан хIелара Аллагьлара ﷻ ургала балбикахъес узен. ХIелара Аллагьлара ﷻ ургала бархьбарибхIели, адамтани хIечила дурутачи пикри бяхIчимайид".

Абу Гьурайрачибад баахъиб, Аллагьла Расулли ﷺ бурибси: "Марлира ЧевяхIси Аллагьли буриб: "Нуни дяв балахъулра Набчи гъамсиличил дявлизи керхурсилис!... Нуни илис кумекбирис ил Набчи дугьаизалли, Нуни ил гIеввурцис".

ГIяхIмад Афандини лерил сунела гIямру харждарибти сари исламлис къуллукъбирули. Юлдашунани ва душмантани иличила балуси саби. ГIур секьяйда биубти гъамти бархкьябани къияндикибхIели ил ватес, гьир-кусбикIутани - илис дяви багьахъес, валхIелутани - гIяйиббарес? АллагьликIун ﷻ чеасили сай ГIяхIмад Афандигъунти батахъес!

Нафс сабабли, имцIаливан адамтани чула пикруми-кьасаначи мешули ахIенси се-биалра биалли фитналичи шурбалтули саби.

ИшбархIи Гъазализиб детурхути низамагардеш гьарахъли диаллира, ил багьанданси нушала децI мякьлаб саби. Нуни Россиялизиб цархIил Муфтият балхIебалас Гъазализи гIяхIбаркьла кумек гIеббиахъути Дагъиста ахIенси. ГIяхIбаркьла "Инсан" фондла чебетаибси бузерили кIел дус илдас кумек гIеббиахъули саби. Арц дучни баибси ахIен, илди хIяжатси мерличи даахъесра гIягIнити сари, илизибра гьайгьайрагу, Дагъиста муфтийла сипта ва белгиси пай гьанхIебушес хIейрар. Илала сипталичил илкьяйдали республикализир динна ва багьудила ГIиса Идбагла Центргъунти цархIилтира тIашдалтули сари. Илди лерилра баркьудлуми заманала бухъяндешли кьиматладарили дирар.

Дила белкI таманбарес дигулра имам Раббанили Аллагьла ﷻ адамтачи къаршили гъайбикIутачила "Мактубат" сборниклизиб белкIун-силичил (мягIна): "Чили бархьдеш бараллира, ил сунес гIяхIдешлис саби. Вайдеш бирусили виалли, сунес саби вайдеш бируси…"

Ходжа ГIябдуллагь аль-Ансари викIусири: "Я Аллагь! ХIед чи-биалра агарварес дигадли, ил нушачи къаршили кайзахъа".

Ну урухкIулра цархIилти адамтачиб дукаркIути адамтала кьисмат багьандан. Илди бирхаудилизибад бухъи, дугIаили бирар. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ нуша ва лебилра бусурманти мяхIкамбараб тасаввуфла адамтачи гIяйибти дирнилизибад ва балтIнилизибад, лебилра адамтала Пачачи ﷺ хIурмат багьандан!

 

Камил-хIязрат Самигулин

Татарстан Республикала муфтий

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


Жагьти бургъанти

Аллагьла Расулли ﷺ бегI гьалаб Маккала халкь ислам динничи жибарибхIели ва къанчанас суждабирахъес къадагъабарибхIели, илис илала гъамтира бархли душманти бетаур. Илдани илис ва илала асхIябтас къияндешуни алкIахъес бехIбихьиб.   Идбагдешла 13 – эсил дуслизиб сунела асхIябтачил варх ил...


Табализиб пирог

ГIягIнидиркур: Белкьунси диъ – 500 гр; картошка – 3 – 4; жерши – 2 бекI; набадари – 2; ниъ – ¼ стакан; кIема – 70 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; диъ белхьунти нергъ – ½ стакан; зе, исиут – бизидеш...


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...