СалихI Идбаг
ГIярабияла байхъуостровличиб Аль-ХIиджр мер-мусаличиб Самуд кьам хIербирулри.
ГIад кьам агарбарили гIергъи дацIдухъунти ванзурби мицIирдарес багьандан, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ Самуд кьамлис даарила кьадар давлуми дедиб, дубурти ва авлахъуни хIяйвантала хIункьрани ва маза-масла дурзамтани дицIиб. Балагьуназибад берцес багьандан илдани шурмазир гIинкъурби дариб ва ГIад кьам къирбарибси бурямлизибад берцес чIумати унзурбира дариб. Илдас гьанбиркулри ил дягIли хибси мусибат саби или.
Давлачеббиубли Самудла халкь ГIадла гьунчибад арбякьун - илдани Аллагь ﷻ хъумартур, Илала къадагълуми ва хъарбаркьуни датурли къанчанас булгесбииб. Самудунала кьамли дунъяличиб фитна бехIбихьиб, лайикьагарти баркьудлуми дурадуркIули. ИлхIели ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илдачи хIурмат-кьимат сархибси, ил халкьлизивадси ГIабдла урши СалихI Идбаг варили вархьиб, илди бархьси гьунчи чарбарес багьандан. СалихIли сунела халкьличи дугьаизурли Кьуръайзибси вягIза барибсири:
«Ца Аллагьлисцун ﷻ дулгеная, Ил ахIенси цархIил Аллагь ﷻ агара. ХIуша Илини ванзализирад акIахъубтира ва ванзаличи хьурадарибтира илала давлумани пайдаладикIахъес бангьандан.
ХIушала гьаларла бунагьунала черкад тавба дарая ва чевверхни тиладибарая. Гьар бунагь барили гIергъи гIяхIти баркьудлуми диреная, мутIигIдакIая Илис, Аллагьла ﷻ уркIецIи гъамси саби! Ил чевверхни тиладибарибтачивад чеввурхуси сай ва Сунечи дугьабизуртачи уркIецIичевси сай».
Илди халкь бикIар:
«ХIуни, нушала хIурматла СалихI, нушала хала бегIтала дин бархьбатахъес тIалаббирулрив?!»
Камти адамтани сабри илала дин кьабулбарибси.
- ХIуша дирхулрав Аллагь ﷻ левниличи, Кьиямала бархIи нуша хIябразирад ахъдуцили нушала баркьудлумас диван бирниличи? - дукаркIулри цархIилти.
Илдазибад цабехIти васвасбикIулри ва гьачам СалихIличи цахIнабиркулри, гьачам къанчанас булгутачи чарбулхъулри.
Илди-ургав хIерирули СалихIли илди 70 дусра-сера Аллагьла ﷻ гьунчи жибирулри. Амма бирхес дигути камлири. ИлхIели Аллагьли ﷻ ил кьамла лебилра хьунул жинсла дурхIя ахIелкIанбариб. Галгуби дулан дурэс дехIдихьиб. ИлхIели Самудла халкьли СалихI кавшес кьасбариб, амма ил гIиникълизи дигIяникиб ва илав ускаи 40 дус калун.
ЧеваргъибхIели СалихI Самуд кьамличи чарухъун ва гьар бархIи илди жибирес вехIихьиб. Гьар илала жиличил къанчани чула тахличирад кадиркулри.
Ил чебаили гIергъира илди чула уркIила кьяркьдешли иличи лехIхIебизур. Ахирра-ахир илдани СалихIлис саби бирхарнила тIалаб гьалабихьиб. Илди бикIар:
- ХIура нушагъунси адам сайри. Эгер хIед нуша дирхаурли дигадли, чебаахъа нушаб сегъуна-биалра мугIжизат, лебил идбагунани адамтас илди бирхаахъес багьандан се-биалра тамашаласи чебиахъуси сабину.
ИлхIели СалихI кIел ракагIятла дехIибала дариб ва някъби ахъдуцили Аллагьличи ﷻ дугьаизур. ГIур Адам Идбагла гIяйса касили шурличи гъамиуб ва гIяйса бяхъиб. Шурили тIама дураиб ва илизибад валри ва илала дурхIя дурабухъун. Лебтанилра бикьахъули «Ла илагьа илла-Ллагь, СалихI – РасулуЛлагь» или буриб. Самудунала пача айзурли СалихI хъябруцуциб ва бекIличи байикун, ва иличил барх имцIтигъунти СалихIличи бирхаурли Аллагьла ﷻ дин кьабулбариб.
СалихIли илдази илис вайдеш барес асухIебирниличила, сенкIун ил Аллагьла ﷻ сабхIели ва илис зарал барибсиличи халаси жазаъ хIерли биъниличила буриб. Илди мер-муса камти шинничилти диъни багьандан валри ва адамти ярга хIясибли шинна къуюличил пайдалабикIесли вягIда бариб.
Ил вягIда хIясибли къуюлизирти шин ярга хIясибли - ца бархIи валрили, ца бархIи калунтани дужесли. Валри бархIи ахъайчи дуки башулри, бархIехъ чарбухъи халкь ниъли балхулри. Илини адамтас даарила кьадар ниъ лугулри. Хьунул адамтани илала ниъ изулри, дурхIни биалли валрила биштIаси дурхIяличил хIязтани биркьулри ва СалихIла мижитла мякьлабси мерличи дуги беркIес башулри. СалихI разилири.
Амма самуд кьамли камси заманалис гIергъи лерилра нигIматуни Аллагьличирад ﷻ диъниличила хъумартур. Илдани шурмазирад къанчани дариб ва илдас булгес бехIбихьиб. Бахъалгъунтас гьанбиркулри дунъяла гIямруцун сари лерти ва бебкIили гIергъи гьар секIал тамандирути cари или. Илдани хъумартурлири рухI даимти диъни ва Кьиямала бархIи гьарилличи чесабиъни.
Илабти кIибяхIянтас дигули ахIенри валри илабад шинни бужули. Илди-ургар дахъал хIяйвантала регI Кутам бикIуси хьунул адам лерри. ХIясаддешли илини сунес валликьяна мунапикь Мусди варгили, валри белгьес кьасбариб. Илдани чучи мешути цархIилти вайнукьабачил вягIдалабиубли валри белгьун, илала дурхIя биалли шурла бухIна бебшес балкьааур.
Илкьяйдали илдани Аллагьличил ﷻ барибси вягIда буун ва чус бебкIа баргайчи паргъатхIебиуб.
Ил анцIбукьличила хабар лебил халкьличи тIинтIбиуб. Самудлантани разибиубли валри хъям-кIацIбарили, бутIнадбарили белхьи ва берцIили беркун. Илди бикIар:
- ХIу гьарли-марси Аллагьла Расул виадли чебаахъа нушаб ЧевяхIсила цIакь!
СалихI Идбаг кьакьавакIили ил кьамличи дугьаизурли викIар: «ХIябал бархIи лазат касая...» ГIур илини илдази челябкьуси балагьла лишантачила буриб ва ил чараагарли бетурху или урухбариб.
Савли валрила дигI беркунтала дяхI хIунтIендиуб дагъала бекI кьяйдали. ГIергъила бархIи биалли илдала дяхI духъуIтдиуб ва бунагькарти гьатIира дебали урухбиуб. ХIябъибил бархIи биалли цIудардиуб ва цаличи ца илди цIудара къянби кьяйдали хIербикIулри. Илди сарри СалихIли чучила бурути лишанти.
Саби жазаълизибад берцес хIебирни аргъибхIели, илдани СалихI кавшес кьасбариб. Амма СалихI Идбаг сунечи бирхутала халали ахIенси кьукьяличил Аллагьла ﷻ хъарбаркь хIясибли Палестинализи арякьун.
Авъибил бархIи Самуд кьам дадкабизурли, урехили бицIили, капантази бергурли, чула бебкIа бакIахъес хIербикIесбииб. Илдани чидил шайчибад бебкIа лябкьусил хIебалулри, чедибси закличибад, яра удибси ванзаличибад. Хапли закличибад кахси къукъу-рямкьярла тIама чехиб, ва илди лебилра лебси мерличиб уркIи пIякьбикили бебкIиб. Илдазивад цалра Аллагьличи ﷻ лехIхIехъили вягIда буунтазивад мицIирли кахIелун.
Давлали, баракатли ва лебдешли илди халкьлис пайда хIехиб. Илдани чус илди нигIматуни дедибси Аллагь ﷻ хъумартурли къанчанас булгесбииб. Давлачебтани мискинтачила хъумартур, илди мучлаагарбиранбиуб. Уктемдешли, халадешли ва пахрули дицIиб илдала уркIби. ГIад кьамличи ЧевяхIсини бархьибси жазаъличила балулри самудлантас, амма илини илди тIашхIеиб ва чусра лайикьси танбихI гIеббаиб.
ГIурхIели СалихI Маккализи арякьун ва 180 дусла гIямруличив вебкIиб.
