НухI Идбаг
НухI Идбаг
Ил Аллагьли ﷻ адамтачи бархьибти шел бегIлара дурхъати идбагуназивад ва расултазивад ца сай. Адам Идбаг вебкIили азир дус дикили гIергъи ЧевяхIси Аллагьли ﷻ сунела халкьличи идбаг варили НухI вархьиб.
Ил сайри ЧевяхIсини бегIлара гьалав Расул варили халкьличи дин тIинтIбарахъес вархьибси. ИтхIели адамти къанчанас булгутири. НухI Идбагли адамти ислам динничи 950 дус жибирутири. Амма халкь илала жиличи къаршили кабизурлири, ва гьар илини жибирухIели лихIбачи тIулби чедурцулри, илини бурусила хIебакьес багьандан. НухI кьалли умутагарвирули ахIенри ва адамтази жиикIулри, дугели ва хIерели, дакIули ва дигIянни. Халкь биалли бирхули ахIенри ва къанчанас булгулри.
Дудешунани ва хала дудешунани уршбас къадагъабирулри НухIличил къаршибиркахъес ва илала мякьлаб бирахъес. НухIла халкь илала жилис жавабли биахъубли иличиб чебдукаркIулри ва къугънабиркьулри. Идбагли илдани чула гIямру дарсхIедаралли ва цаси Аллагьличи ﷻ хIебирхалли, чараагарли танбихI гIеббиахъниличила бурули хьалли илди бирххIерулри. ИлхIели ЧевяхIси Аллагьли ﷻ илдачи дегъдеш бархьиб. Чумал дус забла кIантIалра агарли, ванза дегъдешли пIякьбикахъилри, гаши тIинтIдиублири. НухI Идбаг адамтачи дугьайзурли илди булгахъес тиладиикIулри. ЧевяхIси Аллагь ﷻ Сунела уркIецIиличивли илдачивад чевверхурли баракатла заб дирниличила, гIинзурби ва хIуркIби шинни дирцIниличила, авлахъуни ризкьили ва унхъри цIедешли дирцIниличила бурулри, амма гьеч гIяхIдеш аги. Илди бирххIебирхни ва барсбяхъни багьандан НухIла илдачи умут тамай бердибхIели, илини ЧевяхIсилизи тиладибариб сунела халкь къирбарахъес.
Аллагьли ﷻ НухIличи халаси гами тIашбатахъес хъарбариб, ЖабрагIил малаикли биалли ил секьяйда бирусил гIеббуриб.
НухIли уркьли ва гIягIниахълуми хIядурдарили, хIянчи бехIбихьиб. НухI Идбагли ил гами 100 дусцадхIи тIашбалтули калун. Илис галгуби удалтес ва халадиахъесра балли чебуркъубсири, гамилис урцул ва гIягIниахъала хIедиъни багьандан.
ИлхIели хIебирханти иличиб ва илала гамиличиб дукаркIутири. Ил гами дунъяличиб бегI гьалаб тIашбатурси гами сабри, ва илгъуна барес вирниличи чилра вирхуси ахIенри. НухIли хIянчи тамандарибхIели, ЧевяхIсини зубрачи заб дарахъес хъарбариб, ванзаличи биалли - пIякьбикахъили шин дурартIахъес.
НухI Идбагличи лебилра сунечи бирхути адамти ва ванзаличир лерти кIелра жинсла лерилра журала жаниварти, арцанти ва дибгIян мицIираг дучахъес хъарбариб.
Багьла - багьлали ванза шинни бирцIес бехIбихьиб. Халкь бачабархили, шиннизибад берцес тяхIяр баргес кьасбариб.
НухI Идбагли шин чедидулхъули хIисабдарибхIели, бирхутачил варх гамиличи кайэс къалабаикиб. Илини сунечил дарх ЧевяхIси Аллагьли ﷻ ардукахъес хъарбарибти мицIираг, жаниварти ва арцанти ардукиб. Гамиличир хIябал дерхI лерри: цаибилличир мицIираг, кIиибилличиб адамти, хIябъибилличир биалли арцанти. Гами шинничиб куртIбикIули батбихьибхIели НухI Идбагли хIебирхути секьяйда шиннизиб кайгIулил чебиулри. Илди-ургав илала уршира леври. Ил рамчаназивад верцес къайгъилизиври. НухIли илизи вявъиб: "Ва дила урши, айи гамиличи!" Илала урши биалли кьабулхIейкили, ахъси дубураличи чевяхIяхъиб ила шин ахъхIедиру или гьанбикили. Амма шин илара даили дубура кIапIбариб, урши кагIиб сунела хIерирхуси нешличил варх. Лебилра илабти хIебирхути адамтира кагIиб. 40 бархIи зубразирад ва ванзализирад дашути шин тIашхIедизур.
Гами лебил ванзаличибад куртIбикIули калун, гьунчиб цалра шинни кIапIхIебарибси дубура, авлахъ яра цархIил ванзала кесекалра аги. Дурхъаси КягIба лебси мерличи баили гами илаб ласбикIесбииб.
6 баз дикили гIергъи ЧевяхIси Аллагьли ﷻ ванзаличи шин супIдарахъес хъарбариб. Шин багьлали ардашесдиибхIели, НухIла гами Джуди дубураличиб тIашбизур ва илабти лебилра адамтира мицIирагра дерциб. Ил МухIяррам базла ГIяшурала бархIи сабри.
Лебил дунъяличиб цалра мицIирси жан калунси ахIенри: я адам, я мицIираг, я галга.
Гамиличиб берцибтири 83 адам, илди-ургаб НухI Идбагла хъалибарг: уршби, хьунри, илдала дурхIни ва цархIилтира ЧевяхIси Аллагьличи ﷻ бирханти. Шин чедидухъи гIергъи инсаниятлис бехIбихьуд НухI Идбагла дурхIнани кабихьибсири.
НухI Идбаг Кьуръа «Юнус», «ХIуд» сурабазив ва цархIилти аятуназив гьанушили лев. Илис хасбарибси саби 71 ибил сура «НухI», ил 28 аятлизибад цалабикибси ва Маккализиб бархьибси саби.
Сунела гIямру кадикайчи НухI Идбагли сунела халкьлизибадти Аллагьличи ﷻ бирханти динничи руркъусири, шайтIайзибад мяхIкамдеш барили сахъли биахъес, ца Аллагьлисцун ﷻ булгахъес ва мутIигIли биахъес жибирусири.
МяхIяммад Идбагли ﷺ бурни хIясибли, НухIли вебкIес гьалаб сунела дурхIнас васият барибсири: 2 секIал хъардарибтири ва 2 секIал къадагъадарибтири. Хъарбариб: «Ля илягьа илляЛлагь» - «Ца Аллагь ﷻ ахIенси цархIил агара», ва «СубхIянаЛлагьи ва бихIамдигьи» - «Аллагь ﷻ умуси сай гьарил нукьсандешлизивад, лерил дезни – Аллагьлис ﷻ» бикIахъес. Сунела уршбас къадагъабариб халахардеш ва ширк, цархIилван буралли, Аллагьлис ﷻ балликьянаби бургни.
НухI Маккализив хIяриихьибси сай, цархIилти баянти хIясибли биалли, Ливанничивад гьарахъли ахIи.
Шурбатурси Наида Гъуруева