бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ФиргIявайра бикьридеш дирули

ФиргIявайра бикьридеш дирули

ФиргIявайра бикьридеш дирули

Англиялизибси машгьурси Бритиш бикIуси музейлизиб бихIули лебгIеб тамашала экспонат. Ил саби ванзала икрам бируси чIянкIуси жаназа (мумия). Ил Египетла пирамидабала цала бухIнаб ахIенри баргибси, ХIунтIена урхьула дубларти берхIилиур думжути, заб даралли думхIути къумлизиб сабри, амма заяхIебиубли нушачи баили саби. Амма ил мумия цархIилти мумиябазибад иличиблицун ахIен декIарбулхъуси, музейлизиркIун дихIули гIурра мумияби лер.

 

Ил мумия цархIилтиванра заябиубли ахIен, вайти шуртIразиб бахъхIи калун биаллира. Илала муцIурлизирти гъез булан кали сари. ЦархIилти мумиябала кумбазир дарг хIедирар, амма ил мумияла духIнар даргра кали сари. ГIялимтани кабизахъур ил мумия хIябал азир дус биубли биъни. Илцад заманала духIнар хIяжатти шуртIрачил гIердуцибти мумияби булан тIутIукадирути сари.

Селизиба гьатIи ил заяхIебиънила дигIяндеш?

Илис жаваб баргес вирули сай дурхъаси Кьуръайзиб. Илизиб ФиргIяваннара Муса Идбаглара ургабси дявиличила бурили саби.

Муса Идбаг нушала манзиллис I200 дус гьалав хIерирули калунсири, цархIилван буралли, гьанналис хIябал азир дусличивра имцIали гьалав. ИтхIели левси ФиргIяван сай аллагь сайра викIулри. ХIу адам сайри, хIура нушаван убкIусири, викIусири илизи Муса Идбаг (Моисей), амма ФиргIяван вирхаурси ахIенри. Ил Муса Идбаглис ва илала шайчи кабизурти адамтас гIелавадкаркусири ва илдачи дахъал къиян-жапа дяхIчииусири. Сунела адамтачил Муса Идбаг Египетлизивад цархIил мерличи аркьухIели, ФиргIяван илдас халаси гIяскарличил гIергъиухъунсири ва илдас ХIунтIена урхьула дубла бетаибхIели гIевваибсири. Илаб аги лебгIеб нукьсанбикибхIели, Муса Идбаг Кьудратла ВегIличи дугьайзурсири. Аллагьли ﷻ Идбаглизи гIяйсаличил урхьулис бяхъяхъес хъарбариб. Мусани ил бариб. ИлхIели урхьу кIел бутIаличи декIарбикиб ва урхьула лутIи гьаргбиуб ва Муса Идбагра илала адамтира ил мерличибад башули ХIунтIена урхьулизибад бетахъбикиб.

Илдас гIергъибихьунси ФиргIяванна гIяскар биалли ХIунтIена урхьули цахIнабли сай ФиргIяванничил барх кьяраиб. ВебкIес гьалав ФиргIяван ца Аллагьцун ﷻ левниличи вирхаур, амма ил кьанни чевсаргъниличи Кьудратла ВегI кьабулхIейкиб. Дурхъаси Кьуръанна аятунала цализив Кьудратла ВегI ФиргIяванничи ишкьяйда дугьаилзули сай (мягIна): "ИшбархIи нушани хIечи хъарбирулра шиннизивад дуравхъахъес-хIела кьаркьайс, хIед гIелабад бакIибтази аргъахъес багьандан, Нушани далахъутачи адамтазибад бахъалгъунтани пикри бяхIчииули хIебиаллира".

Марлирагу, адамта пикрира бяхIчииули ахIен, хIулба чебиусиличира уркIби сукъуртили кавлули сари. Бахъалгъунти адамти Аллагьли ﷻ гьар секIал чузи чедиахъули хьаллира, чула васвасъайзиб ибкьтили ва барскъатили кавлули саби.

Гьанналис урчIемдарш дус гьалав хIерирули калунси динна шайчивси гIялим аз-Замахшарини дурхъаси Кьуръайзибси "Юнус" бикIуси сурализибси 92 ибил аятла мягIна ишкьяйда баянбирули сай: "ХIу урхьула дублабси чинилра хIясибхIебируси мерличи дурайсури. ХIела кьаркьала заябиахъес хIебатурли, мяхIкамбирехIе ва цахIнабли кавлахъехIе, чIянкIули, палтар агарли, чумал даршдусла гIергъи лябкьутази чебаахъес ва хIу илдас мисалли виахъес".

Нуша сарра "чумал даршдусла гIергъи дакIибти". ФиргIяванна заяхIебиубли калунси кьаркьала баргилра, амма илис бетаурсилизибад гIяшир касес дирули ахIенра.

 

Амина Аюбова

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Бакиличила

Ибн аль-Джаузила уршила урши Абуль Музафарли лукIули сай, Ибн Акильли сунечила буруси: «Гьачам, КягIбалис алав тIаваф барили гIергъи, нуни ванзаличиб жавгьар духрала баки чебаира. Иличиб хIунтIена гьимир лебри бриллигIянтличилси. Нуни ил ахъбуцира ва илала вегI варгес кьасбарира. Камси...


Игитуни – гьар бархIила гIямрулизиб

Хьунул адам ва биштIати берцахъиб   Ишди бурхIназир Дагъистайчи чедакIибти тIабигIятла гьанагарти анцIбукьуни къячхIедикибти цалра дагъистанлан кахIелун ургар илини гьанбикиб. Дигалли шагьуртазир, дигалли шимазир, дахъал заб-марка дарили, гьар бархIила гIямрулизир, бекIахъудила шуртIразир...


Суалти-жавабти

- Хала БархIилара Кьурбан-Байрамлара ургабси манзиллизиб бусурман адамтас мукъри дирес асубирусив? Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарсилизи халбирули саби. - Гьайгьайрагу, асубируси саби. Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарси ибси дугIла пикри саби. ШаригIятли илдигъунти секIайчи...


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...


Балга-дугIя

Хала нешла балга Я Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ! ХIела уркIецIилизирад МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIятлизирад, Кьуръа баракатлизирад декIармадираба. Гьанагар изайзирад, дяхIагар балагьлизирад дерцахъаба, Аллагь ﷻ! Нушачибад хIярамси гьарахъбарили, хIялалси гьарзабара, зягIипти изайзибад мурахасбатурли,...