бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ФиргIявайра бикьридеш дирули

ФиргIявайра бикьридеш дирули

ФиргIявайра бикьридеш дирули

Англиялизибси машгьурси Бритиш бикIуси музейлизиб бихIули лебгIеб тамашала экспонат. Ил саби ванзала икрам бируси чIянкIуси жаназа (мумия). Ил Египетла пирамидабала цала бухIнаб ахIенри баргибси, ХIунтIена урхьула дубларти берхIилиур думжути, заб даралли думхIути къумлизиб сабри, амма заяхIебиубли нушачи баили саби. Амма ил мумия цархIилти мумиябазибад иличиблицун ахIен декIарбулхъуси, музейлизиркIун дихIули гIурра мумияби лер.

 

Ил мумия цархIилтиванра заябиубли ахIен, вайти шуртIразиб бахъхIи калун биаллира. Илала муцIурлизирти гъез булан кали сари. ЦархIилти мумиябала кумбазир дарг хIедирар, амма ил мумияла духIнар даргра кали сари. ГIялимтани кабизахъур ил мумия хIябал азир дус биубли биъни. Илцад заманала духIнар хIяжатти шуртIрачил гIердуцибти мумияби булан тIутIукадирути сари.

Селизиба гьатIи ил заяхIебиънила дигIяндеш?

Илис жаваб баргес вирули сай дурхъаси Кьуръайзиб. Илизиб ФиргIяваннара Муса Идбаглара ургабси дявиличила бурили саби.

Муса Идбаг нушала манзиллис I200 дус гьалав хIерирули калунсири, цархIилван буралли, гьанналис хIябал азир дусличивра имцIали гьалав. ИтхIели левси ФиргIяван сай аллагь сайра викIулри. ХIу адам сайри, хIура нушаван убкIусири, викIусири илизи Муса Идбаг (Моисей), амма ФиргIяван вирхаурси ахIенри. Ил Муса Идбаглис ва илала шайчи кабизурти адамтас гIелавадкаркусири ва илдачи дахъал къиян-жапа дяхIчииусири. Сунела адамтачил Муса Идбаг Египетлизивад цархIил мерличи аркьухIели, ФиргIяван илдас халаси гIяскарличил гIергъиухъунсири ва илдас ХIунтIена урхьула дубла бетаибхIели гIевваибсири. Илаб аги лебгIеб нукьсанбикибхIели, Муса Идбаг Кьудратла ВегIличи дугьайзурсири. Аллагьли ﷻ Идбаглизи гIяйсаличил урхьулис бяхъяхъес хъарбариб. Мусани ил бариб. ИлхIели урхьу кIел бутIаличи декIарбикиб ва урхьула лутIи гьаргбиуб ва Муса Идбагра илала адамтира ил мерличибад башули ХIунтIена урхьулизибад бетахъбикиб.

Илдас гIергъибихьунси ФиргIяванна гIяскар биалли ХIунтIена урхьули цахIнабли сай ФиргIяванничил барх кьяраиб. ВебкIес гьалав ФиргIяван ца Аллагьцун ﷻ левниличи вирхаур, амма ил кьанни чевсаргъниличи Кьудратла ВегI кьабулхIейкиб. Дурхъаси Кьуръанна аятунала цализив Кьудратла ВегI ФиргIяванничи ишкьяйда дугьаилзули сай (мягIна): "ИшбархIи нушани хIечи хъарбирулра шиннизивад дуравхъахъес-хIела кьаркьайс, хIед гIелабад бакIибтази аргъахъес багьандан, Нушани далахъутачи адамтазибад бахъалгъунтани пикри бяхIчииули хIебиаллира".

Марлирагу, адамта пикрира бяхIчииули ахIен, хIулба чебиусиличира уркIби сукъуртили кавлули сари. Бахъалгъунти адамти Аллагьли ﷻ гьар секIал чузи чедиахъули хьаллира, чула васвасъайзиб ибкьтили ва барскъатили кавлули саби.

Гьанналис урчIемдарш дус гьалав хIерирули калунси динна шайчивси гIялим аз-Замахшарини дурхъаси Кьуръайзибси "Юнус" бикIуси сурализибси 92 ибил аятла мягIна ишкьяйда баянбирули сай: "ХIу урхьула дублабси чинилра хIясибхIебируси мерличи дурайсури. ХIела кьаркьала заябиахъес хIебатурли, мяхIкамбирехIе ва цахIнабли кавлахъехIе, чIянкIули, палтар агарли, чумал даршдусла гIергъи лябкьутази чебаахъес ва хIу илдас мисалли виахъес".

Нуша сарра "чумал даршдусла гIергъи дакIибти". ФиргIяванна заяхIебиубли калунси кьаркьала баргилра, амма илис бетаурсилизибад гIяшир касес дирули ахIенра.

 

Амина Аюбова

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Суалти-жавабти

- ДехIибала дируси мерличир яра палтарличир кадикибти гъез лерли диалли, дехIибала халдирутив? - Адамла гъез мурул адамла диаб яра хьунул адамла диаб нясдешлизи (нажаслизи) халдирути ахIен. Ил багьандан, гъез лерси мерличир дарибти дехIибала дулъути ахIен. Амма илди мяхIрам ахIенси хьунул адамла...


ГIемчбушибхIели се ирес гIягIнисил

ГIемчикIни – адамла саби-сабил бетаруси саби, илхIели гьигьикIути диркIанти умудирути сари. Ил багьандан Аллагьлис ﷻ деза багьахъес гIягIниси саби: «АльхIамдулиЛляхI» или.   ГIемчибхIели мухIли някъли яра явлухъли кIапIбарес чебиркур, хабарагарли алавчартачи кIантIури...


Чумиздагла пайдаличила

Дурхъаси Кьуръайзиб чумиздагличила чуйнара гьанбушили саби. МухIяммад Идбагли ﷺ бурибсири илдани кьаркьа арадешлис бируси халаси пайдаличила. Сунесра илди дебали дигахъи, хаслира «гIажва» журала. Идбагли ﷺ бурни хIясибли, савли илди 7 чумиздаг деркунсилис я агъули, я сихIрули зарал...


Сегъунти дирара бунагьуни

Бунагьуни агарти идбагуницун саби бирути, адамти биалли бунагькарти саби. Адамла гIямрулизир дигу-хIейгули кадиркути дахъал бунагьуни дирули сари, амма Аллагьла ﷻ уркIецIиличи дирхули, илдала черкад тавбара дарили илдачи гIур чархIедулхъес кьасбарес чебиркур.   ХIулбала бунагьуни УрхIла...


МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни сегъунти сари?

ХIядислизиб бурули саби: «Чили мицIирбаралра дила сегъуна-биалра суннат, илини шабагъат кайсу, сабира ЧевяхIсила гьунчиб алхунти даршал адамлис бедлугусигъуна».   Ишар нушани цацадехIти суннатуни хIушаб гьаладирхьехIе, сарира гьар бархIи дирес гьамадти.  ЖамигIятла дехIибайчи...