Дунъя бихIути кьиматуни…
Дунъя бихIути кьиматуни…
ЦацахIели нуша иш дунъя сецад пасадбиублил, илар сецад далагардешуни лерал, уряхIдешлуми, низамагардешуни гьандуршули, бархIиличи-бархIи ил гербикIуси тапван, секьяйда гIелабяхI башулил ихтилатдикIули дирехIе. Амма бархьаначи буралли, илкьяйдали дикIули хьалли, иргъулра, дунъя ахIенну пасадбиубси, халкь саби пасадбиубти.
ГIялам акIубхIейчибад барсдеш агарли дунъя бузули лебси саби, барсбикIути - адамти саби, наслуби сари, цабехI арбашули саби ахиратла хъули, цархIилти алкIули саби ва илдала мер бурцули саби. Заманара барсбикIули саби, дуцI урчила мурдаван хъярхъли аркьули саби, нуша иличи гIердаэс далкьарули ахIенра… Иш дунъяла заманала дигIяндеш селизиб сабил, се дикIехIелра, аргъес хIедирехIе нушани. Адамла гIякьлуличил ил секIал аргъесра хIейраргу, сенахIенну ил черяхIти, нушани чедаэс имканхIебикIути цIакьаначил, ЧевяхIсили бузахъуси саби.
Лебтанилра хIясиббарили бургар, бархIи, жумягI, баз, дус секьяйдали къантIкадиублил. Нушани селра барес бажаридхIедикили лерай, ардашули сари дусмира, гIямрула галгаличирад кадиркули сари кIапIрира. Даг хIу жагьси 20 дусла гIямрулизи ухIнаахъибси адам сайри, хIечи хIерти, хIуни дагьес, чедаэс гIягIнити дахъал секIал гьалар сарри, ишбархIи биалли – хIуни дайхъала гIямру деркIилри, амма селра чехIебаибсиван, гIямрулизирти секIайчи илди хIуни бегI гьалар чедиутиван, хIерикIулри. ВецIани дусми ардашули сари цалис гIергъи цали, хъярхъли, дуцIли… Илцадра архили сай адам сунела диркьу далтутази, белчIес багьандан някълизи сагаси жуз касесалра замана агарсигъуна саби. Замана къантIбиубцад, адамла къайгънира имцIадиубли сари. Дунъяла хIянчилизи архили, ил рухIлашалси дунъяличивад гьарахъиркули сай, гIямрулизирти бекIлидиубти кьиматуначила хъумуртули сай ва ахирра ахир чевяхIси Аллагьли ﷻ сунечила бурусигъуна, рухIлашал мискинвиубси, сунезибад сегъуналра пайда агарси адамличи мешуиркули сай. Замунтира дарсдикIули сари, адамра варсикIули сай …
Жявти замунтачибад нушала хала бегIтала наслуличибад бехIбихьили, дубурла халкь бузериличи дакIудирути дигиличил, хIяжатбикибхIели цалис цали кумекла някъ гьабалтниличил, цархIилла децI тяп чулаван буртIес балниличил, тухумдешла бархбасуни ванадешличил дихIниличил ва жамигIятла бухIнаб уржили, дигиличил хIербирниличил машгьуртири. Халаси ухIнаацIибхIели, виштIаси харчизурли тIашилзули вири илала хIурматлис, гIямрулизиб челукьуси анцIбукь кабикалри, шилизив левси пасихIси, хIурматла адамличи башули бири чузи гIякьлу гIеббурахъес. Дубурлан адамли чебяхIли кьиматлабирусири сунела ВатIан, шанти, миллат, сунела гIямрура илди багьандан дедес хIядурли вирусири…
Дубурлан адамла яхI-намуслашалти, адамдешлашалти кьяйдуртала сияхI даимбарес вири, амма биштIаси макьалализи кахIедурцу илди, иш макьалара черяхIти къиликъуницун чедиахъуси белкIли бетари. Ил багьандан нушани буруси даимбирехIе.

Лерилра замунтазир яхI-ламусличил дархдасунти баягъи кьяйдурти аргъбаибтили, чараагартили кавлан ва илди чилилра дуэс хIейрар или гьанбиркусири набра. ИшбархIила гIямрулизир кадиркути анцIбукьуни хIясибдирухIели, илди кьяйдурти бархIиличи-бархIи деткайхъниличила иргъулри. ЧеряхIти адаб-хIяяличилси наслулис барсур чурхти, халатала хIурмат-кьиматбарес хIебалути, чехусантала наслу чеалкIули саби. ИшбархIила жагьилтала баркьудлуми, илдала пикруми ва кьиматуни пикрилизи касалли, адам каххIейубли хIевъар. Ягъари, се гIяламатла жагьилти бирутив чучивра дусми хIясибли гIяхIцадра халаси, ухънакаибси адам транспортличи ацIибхIели, ил кайахъес ахъалра хIебилзути. Илдигъунти жагьилтани лихIбира хIулбира гIекIили, гIянцI-сукъуртала гIердирули саби. Илдала лихIби гIянцI сен хIедирутилра тамаша саби, се заманара лихIбази диршантачил дягIи, музыкаличи лехIирхъути. Ухънаси адам биалли, тяп илдани чехIеибси кьяйдали, тIашли кавлули сай…
Гьалаб адамти цаличи ца буркьунза барес или шадиб башули бири, ва адамла уркIи рази-шалабарести гIяхIти хабурти дурули бири. Илкьяйдали ахъси гьавличил цали ца гIеббурцули, уркIби гIяхIдирули хIербирутири адамти. Гьанна биалли, шадив вякьи хьалли, чилра буруси гъайличи лехIирхъули ахIен, лебилра телефонтази абархили, мякьлавси адам булан чехIейули сай. Адамтани цаличи ца лехIирхъес балули ахIен, гьарилли сунени буруси ахIенсиличи пикри бяхIчииулира ахIен. Неш шагьарлизив хIерируси уршиличи гьаррикIули сари, илини биалли, телефойчи вякькайзурли, нешалра мучларирули ахIен. Се анцIбукь бирусив ил? ВецIани дусми гьалар нушала гIямрулизир илдигъунти анцIбукьуни къаршидиркур или чис хабарри? ЖамигIятла гьалабяхI арбякьундеш ва халкь ункъли хIербирни халати, гьести гIямрула адамтала, бегIтала хIурматбирнилизибад дигахъусигу. Жагьилтани чучибра халати адамтала хIурматбиринила даражаличи хIеръили, жамигIятла бухIнабси рухIлашалси давлаличила, жамигIятла сагъдешличила гъайвикIес вирар. Жагьилтани халатачи дакIудирути къиликъуназибад дигахъуси саби жамигIятла сагъдешра. Эгер жагьилтани халати адамтала хIурмат хIебиралли, лебил жамигIят, иларти экономика, политика, гIилмура дархли ахмахдешла, багьудиагардешла, чехусандешла билхIлализи гIеладиркур. Адаб-хIяялашалти адуцала убяхIси даражаличир диалли, улкализир рушбатчидеш, такьсирчидеш ва багьудила шайчи тудирхъни тIинтIдирути сари. ИшбархIи лерилра илди гIяламатуни чедиулра нушанира.
Ишди гIямрулизиб цархIилтала шайчиб хIуни се барадлира – гIяхIдеш, яра вайдеш, ил саби хIечира чарбулхъуси. Халатала хIурматбирниличила гъайвикIалли, хIу ухънаваибхIели, хIела севан хIурматбирули дигулрил цархIилтани, илкьяйдали хIунира илдала шайчир лайикьти къиликъуни дакIудирес гIягIнити сари. ХIура ухънавиусири, хIела куц-кабизра чедаэс агарли дарсдирути сари, чили бала, хIура сегъунти аги-кьяйдализи виркурил. Халатала хIурмат-кьиматбарес балуси, арбякьунси наслули чус багьандан дарибти гIяхIдешуни кьиматладируси, илдас баркалла бикIес балуси жамигIятла бухIнаб саби балгундеш, диги ва талихI тIинтIдирутира. Дурхъаси Кьуръайзибра лебил халкь чула хала бегIтала, нешанала ва дудешунала хIурматбирахъес жибирулигу. Ил багьандан жамигIятла духIнар низам-кьяйда диахъес ва багьудиагардеш, чурхдеш тIинтIхIедирахъес бегI гьалаб жагьилтала бяркъличи пикри бяхIчииэс чебиркур.
Нушани жагьилтала вайти шалубачила бурухIели, гIяхIтачилара бурес гIягIнили саби. Нуша-ургаб гIяхIси бяркъ, багьуди касибти, халатала хIурматбирути, хIяжатбикибси мерлаб кумекбарес хIядурти жагьил адамтира къаршибиркули саби. УркIи умути жагьил дурхIни ва рурсби чебиухIели, дебали уркIи разибирули бирар, челябкьла шаласи бетарниличи умут алкIули бирар. ГIе, ишбархIи нуша арзес ахърихIебикIути, къияндулхъути масъултачил дяхIигулра, амма бекIлибиубсигъуна, дурхIнас бедлугуси бяркъ, багьудила даража ункъбарес диахIелли, гьар секIал гIяхIла шайчи дарсдирути сари.