бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Хала БархIила дехIибала

Хала БархIила дехIибала

Хала БархIила дехIиба замана бехIбирхьуси саби Шавваль базла цаэсил бархIила савлиличибад (берхIи абухъунхIейчибад). Илра кавлуси саби хIерила дехIиба замана баайчи. Хала БархIила дехIибала дирухIели, берхIи тIашбатурси гъуцла кьадарличи ахъбиайчи уэс дурхъасилизи халбируси саби.

 

Хала БархIила дехIибала гьижрала кIиэсил дуслизир дирес бехIбихьибтири, нушала Идбаглира ﷺ илди дехIибала дарес халаси къайгъибирусири. Идбагли ﷺ сунела гIямрулизир, Хала БархIила дехIибала дирес бехIбихьили гIергъи, цадехIалра датурти ахIенри. Илди дехIибалара суннатуль муаккадализи (дебали хIяжатси суннат) халдирути сари.

Хала БархIила дехIибала суннатла кIел ракагIятла дехIибала сари. Нигетра биру: «Нуни нигет барира суннатла, Хала БархIила, кIел ракагIятла дехIибала имамлис гIергъи дарес». Хала БархIила дехIибала вегIцун кайзурли диресра асубирар, амма жамагIятличил, мижитлар дарни дебали дурхъали бирар.

Мижитла укьес имкан агарсини, сунела хъулир, хъалибаргличил дарх жамагIятла даралли дурхъали бирар. Хала БархIила дехIибайс нигет барили, дехIибайзи ухIнаухъи гIергъи, лерил нушани дирути дехIибайчибван «Важжагьту (дугIауль – ИфтитахI)» бучIа, гIур «Аллагьу акбар» или някъби лихIбачи ахъдуцили чардарили, «АльхIям (суратуль – ФатихIа)» бучIухIели кьяйда михъирлара, чIиличIара урга кадурцу. ГIур «СубхIянаЛлагьи вальхIямдулиЛлагьи ва ля илягьа илляЛлагьу ваЛлагьу акбар» или иру. Илкьяйда верхIна «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцу цаэсил ракагIятлизир ва гьар ахъдуцили чардарибхIели, гьалаб бурибси балга бучIа. БегIла гIергъи някъби чардарибхIели ит балга хIебелчIи «АльхIям» бучIа. «АльхIямлис» гIергъи балусини «аль-Кьаф» бикIуси сура бучIа, яра «аль-АгIля» ил хIебалалли «аль-Кафирун» бикIуси сура бучIа.

КIиибил ракагIятлизирра, цаэсиллизирван «Аллагьу акбар» или някъби лихIбачи духили чардарили михъирлара чIиличIара дайла дурцу, амма кIиэсиллизир шуйна иру, ва «АльхIямлис» гIелабад балусини «аль-Кьамар», яра «аль-Гъашия», «Икьтараба» бикIуси сура бучIа, хIебалусини «Кьульгьу (суратуль – Ихлас)» бучIа.

Хала БархIила дехIибала мижитлар дарни дебали дурхъаси саби. Мижитла арукьес гьалаб се-биалра беркни гIяхIси саби, нушала Идбаг ﷺ селра хIеберки Хала БархIила дехIибайчи дураулхъули хIейри. БегIлара гIяхIсира, суннатсира – хIябал чумиздаг дерки дураухъни саби. ДехIибайчи аркьухIели жагати, умути палтар, имкан лебли биалли, се-биалра сагаси чегьнира гIяхIси саби, кьаркьайчира, палтарличира жагати тIемани дарили валкьаэс дурхъаси саби.

Хьунул адамтасра, умубиубли, жагали балкьаурли букьес ихтияр лебси саби, амма чучи бизити тIемани дарес асубируси ахIен. Нушала Идбаглира ﷺ иб: «Хьунул адамра мижитла рашаб сунечи тIемани хIедарили». Жагати чарх-бекIла регI жагьил рурсилис, дехIибала дарес мижитла хIерякьи сунела хъулир дирни маслигIят бируси саби. СенахIенну илини сунела жагадешличил мурул адамтала хIер сунечи битIакIес асубирар.

Мижитла аркьухIели, бухъяна гьунчивад арякьи, чарулхъухIели къантIа гьунчивад чарухънира гIяхIси саби. Сафарличи дураухъи гьунчивси адамлисра Хала БархIила дехIибала дарес дебали дурхъасили бирар, нушани чедир дурибти балгнира, дехIибала дирути тяхIяр-кьяйдара хIедалули диалли, кIел ракагIятла суннатла, Хала БархIила или нигетра барили дехIибала дарес асубирар. Аллагьли ﷻ нушала дуббуцарира, дехIибултира, камти-диалра дирути гIяхIти гIямалтира кьабулдараб! Амин.

 

МухIяммад МяхIяммадов

2026-07-01 (МухIяррам 1448 д) №7.


Дагъистайзиб сагаси хъали баргибти

Палестинализир кадикибти анцIбукьунала манзил 2023 ибил дуслизиб Гъазализибад гечбарибти 200-личибра имцIали адам Дагъистайзи бакIибтири. Илдазибад байхъала биштIати саби.   Илди МяхIячкълала мякьлабси санаторийлизиб мерлабариб, палтар-кьяшличил, хурегличил, техникаличил ва телефонтачил...


НасихIятла тулкне

Дещалла гIялимталли Чибагал гьана бите Гьештив ирар инсанте Ккурттала макру чевте.   Гьаналла гIялимталли Чибагал гунев бите Гьештикьал бусурманте Малайкунай мешуте.   Мискин ила къагъдехь Гъарив ила авдалдехь Беккавв Аллагьли ﷻ пагьму Бусурман халкьла...


Суалти-жавабти

- Сегъуна сура бучIес гIяхIси убкIуси адамла мякьлаб? - УбкIуси адамла мякьлаб гIяхIсилизи халбируси саби «Ясин» сура бучIни ва «Ар-РагIд». Мисаллис, Дагъистайзиб имцIаливан «Ясин» сура бучIули бирар, хIятта «Ар-РагIд» сура бучIни мягIничебсилизи...


Алжанализив жагьилтас бекIдеш диран

Абу Суфьян ибн аль-ХIарис нушала Идбагла ﷺ узикьар ва зилан сайри, илди ца манзил акIубтири ва ца хъалибарглизиб халабаибтири. Илала дурабадра Абу Суфьян Идбагла ﷺ ниъла узи сайри, сенахIенну илди Саад кьамлизирадси ХIяшима хьунул адамли ниъли бахунтири. Абу Суфьян илкьяйдали Аллагьла Расулла ﷺ...


ЛехIдеш чебихьунти шими…

ХIера, шакра хIейкили каберхур дурхъаси Рабазан баз. Абзур баз дагъистанланти ва арагIеб дунъяла бусурманти дуббурцули калун, балга-дугIя дариб, садакьлуми дуртIи, жамигIятличил дарх дехIибала ва дахъал цархIилти гIяхIти баркьудлуми дурадеркIиб. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кьабулдараб илди ва азир...