бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ЖумягIла дехIибайчила

ЖумягIла дехIибайчила

(бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)

 

ЖумягI бархIи ЧевяхIси Аллагьли ﷻ бусурмантала дудеш Адам Идбаг акIахъубсири, жумягI бархIи сайри ил вебкIибсира.

ЖумягI бархIилизиб лебси саби манзил нушала балга-дугIя кьабулдируси, ил бархIила гIибадатла даражара дебали ахъси саби. Ил бархIи барибси гIяхIдеш дебали имцIабируси саби, илкьяйдали бунагьунира имцIадирар.

ЖумягI бархIила дуги бегIлара гIяхIси саби МухIяммад Идбаг ﷺ акIубси дугилис гIергъи ва Лайлатуль Кьадрила дугилис гIергъи. Ил дуги 600 азир адам жагьаннабла цIализибад акьубалтути саби. Ил дуги вебкIибси бусурман адам Аллагьла ﷻ гьунчив вебкIибсилизи халиру ва хIябла гIязабтазивад уцахъу. ЖумягI дуги дебали гIяхIси саби Идбаглис ﷺ салават бучIес

Идбагла ﷺ хIядис хIясибли, жумягI бархIи бегIлара гIяхIси саби ГIярафатла бархIилис гIергъи, Хала бархIила ва Кьурбан байрамла бурхIначиб ва ГIяшурала бархIиличибра бархли.

ЖумягI бархIила дехIибала Кьуръай, Суннали ва лебилра ислам динна гIялимтала цаси пикри хIясибли дарес хъарти диъни кабизахъурси саби.

Илкьяйдали хъарси саби жумягIла дехIибайс гьалаб хутIба бучIни, ва дарес бирутитани (фарзуль-гIяйн) кIел ракагIятла жумягIла дехIибала дарнира.

1.Кьуръайзиб бурили саби (мягIна): "Ва Аллагьличи ﷻ дирханти! ЖумягIла дехIибайчи акбар бучIухIели, хIуша вачуртира датурли Аллагьлис ﷻ гIибадат барес къалабадикеная. ХIушачи хъарбарибси барни хIушаб гIяхIси биъни хIушани багьадалри. ДехIибала дарили гIергъи Аллагь ﷻ уркIилав вихIеная ва дугьбачил гьануршая. Эгер иш дунъяличир ва итил дунъяличир хIушала сархибдешуни диэс!"

2.Бирхаудичебси Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби: "ЖамигIятличил жумягIла дехIибала дарес хъарси саби гьарил бусурмайчи, 4 адамличи ахIи: хьунул адамличи, лагъличи, виштIасиличи ва зягIипсиличи". (Абу Давуд).

3.ЦархIил хIядислизиб бурили саби: "ЖумягI бархIила дехIибала жамигIятличил дарх дарни гьарил бусурмайчи хъарси саби. Илизибад акьути саби лугъри, хьунул адамти, биштIати ва зягIипти". (аль-Байгьаки)

  1. Ислам динна кьанунти хIясибли, жумягI бархIила дехIибала дархьдатес къадагъабарибси саби, марбареси сабаб агарли. Иличилара ишгъуна хIядис лебси саби (мягIна): "Чили хIябал жумягIла дехIибала даталлира, марбареси сабаб агарли, кIибяхIянти мунапикьунала урга у лукIуси саби". (ат-ТIабарани).
  2. Аллагьла Расулли ﷺ буриб: "ХIушани жумягI бархIила дехIибала дархьдалтадалли, Аллагьли ﷻ хIушала уркIбачи мугьур кабирхъу ва хIуша даимлис авара агартили кавладая". (имам Муслим).

Гьарил сагаси бархIи - Кьудратла ВегIла савгъат саби. ЖумягI бархIи биалли, жумягIлизибад бегIлара гIяхIси бархIи ва бусурмантас байрам саби.

ЖумягI бархIила баракатли бусурманти цабирахъути ва узидеш имцIадирути сари.

 

(ахир бирар)

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...