бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Узби бусурманти

Узби бусурманти

Адам сунела гIямрулизив сегъунти-дигара къиянти анцIбукьунази виркуси сай, ва ца Аллагьлис ﷻ ахIенси чисалра хIебала илис кьадарсиличила. Амма гьарилра-сера адамли сунечи чедуркъубти къияндешуни асилдешличил ахъес хIейрар. Гьарил анцIбукьлизив адамдеш ва адабдеш дихIес вируси сай, марлира, иман цIакьси адамлицун. ХIядислизибра бурилигу: «Савли пукьализибад дурабухъунси чяка кьяйдали Аллагьличи ﷻ таваккал бирен, илхIели Илини сунечи чейсу хIела зугIлуми ва ризкьи».

 

Ишаб нуни бурес дигулра илдигъунти иманчебти адамтачила, цала цали хатир кахIебатурли, ЧевяхIсиличи хъарахъили, чучи чебуркъубси масъала ирзухIели, адамдеш дихIибти. Дила белкIла игитуни декIар-декIарти миллатла адамти биалра, илди гьарли-марти узби бусурмантили уббухъун. Илди бузерила адамти саби ва кIилалра пикри сабри хъалибарглис хIялалси яшав барес ибси.

МяхIяммад Абакаров Дахадаевла районна Ирагъила шилизивадси сай. Ил машиналичиб адамти бикули, узуси сай. АнцIбукь кабикибсири Рамазан базлизиб. Сунела хIянчилис балбикибси машина баргес ибси пикриличил объявление хIясибли къяйцIикIули, илини сунес гIягIнисигъуна баргиб. Ил машина чебаэс узичил варх БотIлихлизи ваиб. Машина ункъси аги-хIяйчиб сабри, багьаличира кьабуллири, хIятта илала вегI кIарахъан Микаил вачар дургIели баресра кьабуликиб. Дуцили някъби, илдани вачарла вягIда бигьун.

МяхIяммадли гьанбуршули сай: «Илкьяйдали машина асили, иличиб адамти бикули чумал баз узули леври. ГIергъиси архIя Пятигорсклизи бетаур. Илабси постличиб тIашаибхIели, документуни къалпти сари или адамтира дураили, тамай ахтардибарайчи машина арбукиб. Илав вецIал бархIи хIерли калунра, амма жаваб хIегиб. ГIур зянкъдяхъили буриб документуни къалпти сарниличила. ИлхIели нуни Микаилличи зянкъдяхъили, бетаурсиличила бурира. Ил тамашавиуб, сенахIенну 5 дус сай ил машиналичив вашули, ахтардибирули хьалли селра багьана баргибси ахIенри. Илра гьалав машиналис документуни дарибсиличи дугьаизурли хьалли ахир хIебаргиб.

Ил баягъи машина Армениялизибад кибси сабри, ва ита нушанира дугьабиз бархьесли кьасбарира. Баз дикили гIергъи жаваб бакIиб машина чинабалра учетличиб агниличила ва документуни къалпти диъниличила. Машина гьаннара чарбарибси ахIен. Нуша къаршидикили, се баралли гIяхIсил пикридухъес кьасбарира. ИлхIели Микаилли хамис бархIи шагьарлизи вакIили, ил масъала арзес кьасбирис или багьахъур. Ил викIар: «ХIу илгъуна хIяйчив ватурли, рахли хамис бархIи сабаайчи убкIус или урухкIулра…ИлхIели ЧевяхIсила гьала ну секьяйда кайзиша?»

ХIера, ахIерти динна узби-рузби, илкьяйда пикриикIуси адамла иман се даражаличиб сабил хIисаббарая хIушани! МяхIяммадла гъай хIясибли, сунесра декIлири, сенахIенну ил адамлис кIинали халаси зарал биубхIели. Микаилли машина МяхIяммадлис бицили гIергъи, чеимцIа арц дедили сунес цархIил машина асибсири.

МяхIяммадли хабар даимбариб: «Микаилли ил машина наб гьалабихьиб, дигалли арц лугас, дигалли иш машина лугас или. Дила итхIели ахъри аги ил асес ва ну цархIил шагьарлизив сайри. Илалара бусягIят дурасили наб гес арц аги. Нуни илис замана бедира арц дучахъес. Набзи адамти бикIутири: «ХIу вирхмаруд, виргIяиргурину, ил судлизи веда …» Ну иличи вирхулри, сенкIун чуйнара иличил къаршиикибхIели, цайналра илизиб васвасикIеси селра чехIебаира.

Арц чардарес вакIибхIели, Микаилли уркIи-уркIилабад чевверхни тиладибариб, сай сабабли ну илгъуна анцIбукьлизи викни багьандан, ва ну зараллизив хIетес багьандан чеимцIа арц гесра вархли вализур».

Гьайгьайрагу, ишбархIила замана илдигъунти адамти лебни халаси игъбар саби, гьарли-марси узидешла баркьуди дураберкIили, лебтасалра гIибратли бурести. ХIера илдигъунти саби гьарли-марти узби бусурманти бирути, цала цали уркIи бамкьахъес Аллагьлизибад ﷻ урухкIути. Иман ва яхI-ламус дихIули ЧевяхIсила гьалаб умули калунти.

 

Наида Гъуруева

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Сегъунти дирара бунагьуни

Бунагьуни агарти идбагуницун саби бирути, адамти биалли бунагькарти саби. Адамла гIямрулизир дигу-хIейгули кадиркути дахъал бунагьуни дирули сари, амма Аллагьла ﷻ уркIецIиличи дирхули, илдала черкад тавбара дарили илдачи гIур чархIедулхъес кьасбарес чебиркур.   ХIулбала бунагьуни УрхIла...


Ванза нушала хъали саби

«Умудеш - Аллагьличи вирхнила байхъала саби», - дурхъаси хIядис Акьути бурхIназир шагьар батурли шилизи рашес дигахъулра, имцIаливан жагати хIебла бурхIназир. Бамсриахъили Уркарахъирад чаррирухIели гьунила дублар мер-мерличир лайкадакIили дицIибти гавлагуни чедиулри. Илди цара кIелра...


Чумиздагла пайдаличила

Дурхъаси Кьуръайзиб чумиздагличила чуйнара гьанбушили саби. МухIяммад Идбагли ﷺ бурибсири илдани кьаркьа арадешлис бируси халаси пайдаличила. Сунесра илди дебали дигахъи, хаслира «гIажва» журала. Идбагли ﷺ бурни хIясибли, савли илди 7 чумиздаг деркунсилис я агъули, я сихIрули зарал...


МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни сегъунти сари?

ХIядислизиб бурули саби: «Чили мицIирбаралра дила сегъуна-биалра суннат, илини шабагъат кайсу, сабира ЧевяхIсила гьунчиб алхунти даршал адамлис бедлугусигъуна».   Ишар нушани цацадехIти суннатуни хIушаб гьаладирхьехIе, сарира гьар бархIи дирес гьамадти.  ЖамигIятла дехIибайчи...


Динна гIилмула кьани гьаргбарибси

Дагъистайзибси ислам динна тарих дебали давлачебси саби. Нушала динна гIялимти гьар-чинабалра машгьурти ва хIурматла адамти саби. Илдани сабри халкьлис бегIлара къиняси замана пачалихъли бархьбатурхIелира уркIбази берцудила иман минабируси. Лавашала районна Кьакьамахьила шира ил шайчиб дебали...