Дурхъаси Идбагличила ﷺ
Дурхъаси Идбагличила ﷺ
Идбагла ﷺ гIяхIти хIял-тIабигIят
Кьудратла ВегIли МухIяммад Идбаглис ﷺ гIяхIти хIял-тIабигIятра, жагати куц-бекIра, арадешра дедибтири.
Сунела замана цацабехI адамти илис базлагъунти дяхIла вегI сай бикIутири, цархIилтани бурусири иличи чевхIердили хIерикIес вируси сай, иличибад иштяхI ахъес вирули ахIен или. Амма хаслира дахъал хабурти кали сари илала пергер хIял тIабигIятличила. Инсаниятла тарихлизибти машгьурти адамтазибад цабехI гъабзадешличил декIарбулхъутири, кIиибти сахаватдешличил, хIябъибти бархьдешличил, авъибти ряхIмуличил, шуибти гIякьлуличил ва цархIилти пергер къиликъуначилра.
ЧIянкIли МухIяммад Идбаг ﷺ сайри сунезир илди лерилра пергер къиликъуни лерниличил машгьуриубси. ИлхIелира ил цархIилтазир лерти гIяхIти къиликъунала гьатIира къулайдешличил декIарулхъусири. Илбагьандан сайри ил Кьудратла ВегI Аллагьли ﷺ Идбагдеш дарахъес чеввикIибсира, Кьуръайзивра гапируси черяхIти адамдешла, халаси сабурла сайницун ахIенну, лебилра гIялам жагабирути хIял-тIабигIятличилси сайливан чейахъули. Идбагла ﷺ пергер хIял-тIабигIятлис бикьридеш дирули сари, бусурман дин кабизахъес илини адамтачи халаси асарбарес вирули калнили. ГьалабкIун гIярабуни пасаддешлизибти, хъям-кьацIлизибти, цIакьсили цIакьагарси хIелтути, держлукьуни, рушбатчиби ва цархIилти вайти бухъя-зегъала адамти саблин декIарбулхъули калунтири. Идбагла ﷺ асарлиуб илди барсбиуб, бяркъличи бикиб, пергер адамти бетаур. Ил сархибдеш МухIяммад Идбагла ﷺ халаси гьунар саби.
Кьудратла ВегIли ﷺ Идбаглис ﷺ дедибти халаси гIякьлуличила, пагьмуртачила, пасихIдешличила нушази саркъахъили балахъули саби гьанналис 14 даршдус гьалаб акIубси ва ишбархIиличи бикайчи дунъяла лебилра бусурмантас гIямрула хьулчили биубли кьанунни кавлуси шаригIятли. Илала мурхьдешличи ишбархIила гIялимти булан тамашабирули саби. Лерилра гIямру ил руркънилис дедибтани бархли илгъуна пикри бурули саби.
МухIяммад Идбагла ﷺ вархьдешличила бурули сари илала гIямрулизир кадикибти чумилра анцIбукьли, иличи сегъуна-дигара даражализиб бирхауди бихьес вирусири, ил лугIилизир уркIила бегIлара дигIянти секIал булан диахъубли. Илбагьандан саби иличила гъайбикIухIели, «МухIяммадунил амин» бикIути. Илди дугьбала мягIнара хIялалси, марси, умутбихьеси МухIяммад ﷺ ибси саби.
Исламла душмантани МухIяммад Идбаг ﷺ кавшес кьасличил чумилра хIилла дурадеркIибтири, амма илди кIинайс бусурмантала някъбази бикибхIели, Идбаг ﷺ илдачивад чевурхусири, ил ряхIмучевдешличил декIарулхъусири. Идбагли ﷺ кумекличи хIяжатдеш лебсилис мурталра биахъусири ва халаси разидешличил иличи музаулхъусири. Се тIалаббаралра бедлугусири, сунес селра гIелаб кахIелаллира. Илини садакьа хIебутIибси бархIи бируси ахIенри. Кумекбарес ахъри агархIелира илини селра дигIянбируси ахIенри, сунела уркIиличибси пикри бурусири, лебгIеб жагали аргъесли, лехIирхъусили кьабулбаресли.
МухIяммад Идбагли ﷺ сунела асхIябтазивад гьарил халаси къайгъиличил алавурцусири, ва иличил ихтилатикIули калунсилис гьанбиркусири «Ишис ну бегIлара дурхъаси ургус» или. Кьуръайзив МухIяммад Идбаг ﷺ бирхутачи уркIецIили вицIибси сайливан гьануршули сай. Ил викIусири: «Эгер хIушани ванзаличиб лебтачи ряхIму дакIубарадалли, илхIели ГIяршличибтани хIушачира ряхIму дакIубиру».
Идбаг ﷺ мискин пякьиртани дурутачи, илдала тиладиличи сягIятунадли лехIирхъусири. ЛехIихъусири гамъабачи, бухънабачи, цархIилти къиян-жапализи бикибти адамтачи. Илини сегъуналра анцIбукьлизир кьяркьдеш дакIудирути ахIенри, халатачи адабличил, адамтачи дигиличил декIарулхъусири ил. Капуртани ил палчи сайри ва хIу дархьагарта угьулри или гIяйиблизи урцухIели, капуртала ургабти адамтани булан 40 дус къунба хIевгьули хIериубси адамли гIурра къяна хIебуру или марвирути анцIбукьуни дирутири. Идбагли ﷺ сегъуналра анцIбукьлизиб чеасибси секIал хIебарили балтуси ахIенри. Гьачамра ил ца адамличил гьунивваэс вягIдалавиубхIели, ил лявкьян или хIябал бархIи хIерли калунсири.
МухIяммад Идбаг ﷺ илкьяйдали халати гъабзадешличилра кабизалачевдешличилра декIарулхъусири. Душмантачил хIила дергъ бетурхухIелира ил урехиагарли гьалав вашусири. БегIлара гIяхIгъабза адамти урухбиубти ва гIела битIакIибти анцIбукьуни дирути сари. Идбагличи ﷺ ил секIал хасси ахIенри. ЦацахIели илала къакъла гIелаб дигIянбиркутири чула гъабзадешличила хабардерхурти асхIябти булан. Гьачамра маккалантани бусурмантачил вягIда сархахъес илдачи ГIямру бин Сахайл вархьибсири. Ил асхIябта чула гьавкьяначи дакIубируси хIурматличи тамашавиубсири ва гIелавяхI Маккализи чарухъунхIели, ишгъуна хабар бурибсири: «Ну Римла императорличилра къаршиикибсира, Персияла пачачивра калунра, амма МухIяммадлагъуна ﷺ хIурматбирули чинабалра чехIебаира».
Идбаг ﷺ Аллагьлизивадра ﷺ дебали урухкIусири. Сунела шаликарти ил разиварес аварали биркьухIелира, ил имцIасигъуна замана пашманни вирусири, мурталра Аллагь ﷺ гьаниркахъусири. Ил сунела шаликартази викIусири: «Эгер хIушани нуни далути далути диадаллири, хIуша камли дукаркIутири ва имцIали дисутири». Сунела шаликартас МухIяммад Идбаг ﷺ бурес агарли дигахъи. Илдазибад цацабехI ил чехIейули бархIи беркIес хIедирулра бикIутири. Душмантани игьубси гъуцлис гьалаизурли асхIяб Абу Жаннат алхунсири. Идбаг ﷺ гъайикIухIели, лехIдеш бирусири. МухIяммад Идбагли ﷺ дебали камси хурег букусири. ГIяйшани бурусири чула хъулиб хурег барес цIа ахIебикьурти жумягIуни ва бузри булан дири или. ЦацахIели илини чумал бархIи бекIлил хурег букуси ахIенри. Ил хурегуначила гъайхIейкIи ва се бедаллира ил берки уи. Идбагли ﷺ давла цахIнабирхъуси ахIенри, ургабси даражала лебдешличи кьабулли уусири. Илала давлачеввиэс халати имканти лерли диаллира, ил бурчуси ахIенри. Илини селизибалра сунес имцIадеш бузахъуси ахIенри.
УбкIухIелира нушачила пикриикIули, Идбагла ﷺ бегIлара гIергъити дугьби сарри «…дила уммат, дила уммат…» ибти.
Лерилра илди секIайра бурули саби МухIяммад Идбагли ﷺ лерилра гIямру сунела къуллукълис – Идбагдешлис дедлугули калниличила.
Кьудратла ВегI Аллагьли ﷺ нушазивад гьарил илала шапагIятла пай баибтазирад детаахъаба, цархIилти идбагунала шапагIятлара нушаб пай баахъаб! Амин!
Идбагла ﷺ насихIятуни
Гьачам Аллагьла Расулличи ﷺ ца бедуин вакIили викIули сай: «Я Аллагьла Расул ﷺ, ну хIечи вакIилра иш дунъялара ахиратлра игъбарличи ваэс багьандан се баралли гIяхIсил хьарбаэс».
– Бура хIела челукьусиличила, – викIули сай Аллагьла Расул ﷺ.
– Наб дигулра адамти-ургав бегIлара багьудичевсили виэс.
– Аллагьлизивад ﷺ урухкIусили вирен, – викIули сай Идбаг ﷺ.
– Наб дигулра адамтазивад бегIлара давлачевсили виэс.
– ХIела лебсиличи уркIи разибиахъа, илхIели адамтазивад бегIлара давлачевсили вируд.
– Адамти-ургав бегIлара вархьсили виэс дигулра.
– ХIед дигуси гIяхIдеш цархIиллисра биубли дигахъен, илхIели бегIлара вархьсили вируд.
– Адамтазивад бегIлара гIяхIсили виэс дигулра.
– Адамтас пайдаласили вирен, илхIели адамтазивад бегIлара гIяхIсили вируд.
– Аллагьла ﷺ гьалав черикIласили виэс дигулра.
– Гьаман Аллагь ﷺ гьаниркахъен, илхIели Илала гьалав черикIлайтазив вируд.
– Дила бирхауди—иман мурхьбикили дигулра.
– ХIела хасиятуни—адаб гIяхIдухъахъен, илхIели иманра мурхьбирар.
– Наб дигулра Аллагьлис ﷺ имцIали тIягIят бирутазивад виэс.
– ХIу Аллагьли ﷺ чейусиван улген Илис, хIуни Ил чехIейули хьалли, хIу Илини чейусирину.
– Кьиямала бархIи дяхI шалали айзес дигулра.
– ХIечи я цархIилтачи гуж-зулму мабирид, Кьиямала бархIи нурли шалаварили алзад.