бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Адам ва ХIява

Адам ва ХIява

«Идбагунала тарих» бикIуси жузлизибад шурбатурси

 

ЧевяхIси Кьудратла ВегIли адамти акIахъес кьасбарили, лебил инсаниятла дудеш Адам варес дигули, ванзаличи дугьаизурли викIар:

«Ва ванза, Нуни хIезибад адамти бирис. ЦацабехIти Наб мутIигIбирар, цархIилти биалли, Набчи лехIхIейхъу. Набчи лехIхIяхъибти Нуни жагьаннаблизи хьурабирис, Наб мутIигIти Алжанализи абицIур».

Илис гIергъи Аллагьли ﷻ ЖабрагIил малаик гIянжиличи вархьиб. Амма ванза илизи тиладибухъун:

«ХIу набчи вархьибсила ЧевяхIдешличил тиладибирулра, камсилра дила бутIа Кьиямала бархIи цIали бигубли хIейгину, камайсид». УркIецIичевси ЖабрагIил селра агарли чарухъун, сенкIун илгъуна сабри Аллагьла ﷻ хIукму, ва урезили убкIули викIар: «Ванзали ХIела уличибли тиладибарибхIели, нуни селра барес хIейубра».

КIинайс гIянжи хахъес вархьибси МикагIиллисра тяп илкьяйдали бетаур. ХIяйнайс вархьибси ГIизрагIиллизира ванза илкьяйдали дугьабизурхIели, ГIизрагIил викIар: Ну хIечи вархьибсила ЧевяхIдешличил нура хIечи дугьаилзулра, нуни Аллагьла ﷻ хъарбаркь хIебарес хIейрус». ГIизрагIил ванзаличивад гIянжиличил чарухъун.

КIантIиси ва чIумаси, цIударси ва хIунтIена, дубурти-диркьурбачибад бучили хибси ранг-рангла гIянжилизибад Адамла кьаркьала бариб. Илис саби Адамла наслулизибти адамтира лебилра декIарти.

Аллагьли ﷻ Адам акIахъубхIели, ил мицIирварес рухIлизи илала мехIелизи адацIахъес хъарбариб. Илди багьлали, хIейгу-хIейгули ила адацIиб. Илкьяйда хIейгу-хIейгули илди дурадулхънира якьинбиуб. Илар илди азир дус калун ва гIур хIулбачи даиб.

ИлхIели Адамли гIянжилизибад барибси сунела кьаркьала чебаиб. ГIур биалли, рухI лихIбачи даиб ва илис малаикунала тасбихI (СубхIяналлагь) аргъиб. РухI къянкъубачи даибхIели Адамли гIимчбушиб ва мухIлиличи даибхIели «АлхIямдулиллагь» (шукру Аллагьлизи ﷻ) иб. Аллагьли ﷻ илизи иб: «ЯрхIамука раббука, Адам» (Аллагьли ﷻ уркIецIибараб хIечи, Адам).

РухI михъирлизи даибхIели, илис айзес дигиаур, амма виъхIейуб, чимхъаличи даибхIели, укес иштяхIдухъун. РухI лебил кьаркьайзи тIинтIдирухIейс илала хIи, лига-кьякья, гIемсни детаурли дузесдяхIиб. Илкьяйдали Аллагьли ﷻ Адам Идбаг мицIирвариб.

ГIур Аллагьли ﷻ ил гелешмеш кьяйда жагати палтарла вегIварили Алжанализи вархьиб. Адамла къакъла чIалализи ХIябиб МухIяммадла ﷺ нур кадихьиб, ва илди мяхIкамли дихIяхъес хъарбариб. Мурталра гIелабад башули салам лугути малаикуни чебаили, тамашавиубли илдачила хьарбаиб. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ аргъахъиб илдани МухIяммадла ﷺ нурлис салам лугниличила. Адамли тиладибариб ил нур сунела андаличиб биахъес, илхIели малаикуни илала гьалабад башес бехIбихьиб. Адамли гIуррара тиладибариб илала нур сунени чедиъна кадатахъес. Аллагьли ﷻ нур Адамла халати тIулбачи кадатур. Разивиубли, Адамли «Салам, дигуси!» или хала тIулбала никуби байдарили хIулбачи суркдариб.

Илис гIергъи цагьатIи пергерла Маймун бикIуси дуклумар мицIираг акIахъубсири. ЖабрагIилли илала ургьур буцили, МикагIил балуй шайчи, Исрафил алгъай шайчи кабизурли Адам иличи мурдайиб. Алжанализибад дурабухъи, илди верхIелра заклизи баиб ва Адам Идбаглизи ЧевяхIсини акIахъубти лерил секIал чедаахъиб. «Ассаламу гIялайкум!» ибти дугьбачил ил малаикуначи дугьаилзулри, илдани биалли «ВагIялайкум ассалам!» или жаваб лугулри. ИлхIейчибад бусурманти-ургаб илгъуна салам тIинтIбиуб.

 Алжанала унхъразив жура-журала сунес дигути цIедешли укули, илини лазат кайсулри. Гьачам гьанкIлизивад чеваргъибхIели, илини сунела мякьлар ХIява чераиб, сунела алгъай шайчибси лигализирад Аллагьли ﷻакIахъубси. Ил чераибмад гIяхIризурли, Адамла иличи хIяздухъун. Амма ЖабрагIилли илизи гьанбушиб магьарла савгъат биэс гIягIнили биъниличила: «ХIяйна ХIябибуллагьлис ﷺ салават белчIи, сунесра Аллагьли ﷻ шафагIят виахъес ихтияр бедибси, сай багьандан лебил дунъя акIахъубси ва инсаниятла вегIбекIлизи халируси». Адам Идбагли салават белчIун ва магьар дихьиб. Ва бусурмантала уммат! Илцад кьимат ахъси салават МухIяммад Идбаглис ﷺ гьаман бучIеная.

Адам ва ХIява Алжанализиб биъниличила багьурли, иблисли илди хатIабикахъес багьандан, илдачи къаршити питни дехIдихьиб. ХIябдарш дус ил алжанала къапула гьалаб къарауйчиб калун, чилилра чехIебаили ила абацIес багьандан.

Цагьачам илабад жагаси арцан – тIавуз дурабухъун. Иблисли илизи хьар-хъардяхъиб чина аркьусил ва чарбирухIели сабира барх ила дигIяй букахъес тиладибариб.

«Нуни ил барес хIебирус, - жаваб бедиб тIавузли, - амма хIечи чIичIала бурхьис, хIед кумекбиэси». ТIавузли чIичIайзи тиладибариб, вягIзаличил лябкьуси малаик тебну, дигIяй ил букахъес. ЧIичIайс ил гIяхIбизур ва къапула гьала бакIиб, илди вягIдаладиуб ва мухIли абхьили иблис ила абацIахъиб. Илкьяйда лягIнат бакIла иблис Алжанализи бакIибсири.

Къадагъабарибси галгала мякьла кабиили, иблисли дяд бяхъиб. Гьалар хIергъибти тIамри дакьили, Адамра ХIявара иличи гъамбиуб. Ил Адамличи дугьабизурли ил галгала цIедеш беркахъес тиладибухъун. Адамли буриб сунесра ХIявасра ил галгала цIедеш къадагъадарниличила. ИлхIели ЧевяхIсила уличил къянала хъя барили, иблис бикIар: «Иш галгала цIедеш беркунси даимлис Алжанализив кавлан, ухънадеш ва хIяндеш хIедала, яра хIуша кIелра малаикуни детаруда, илхIелира чисалра сегъуналра вайдеш хIебирар».

Уктемдешли саби убяхIбарибси иблисла гъайличи бирхаурли, Адамра ХIявара галгаличи гъамбиуб. Мурталралис Алжанализир калес дигуси ХIявани цIедеш халбариб. Илис селра хIебиубхIели, Адамлира цIедеш беркун ва итмадан илала бекIличибад таж кабикили пашмандешлизи гIелаикиб. Къяналичи рирхаурли, ХIява хатIарикиб ва Адамла хатIалисра сабабли ретаур. Илкьяйдали ЧевяхIсини насиббарибси бетерхур, Сунела хIукму хIясибли ва чебаахъибси сабаб хIясибли.

ЧевяхIсини хъарбариб илди Алжанализибад дураахъес ва ванзаличи бархьахъес. ИлхIели лерил Аллагьли ﷻ акIахъубти секIал идбагличи уркIецIидухъи дисидииб. ХIедисулри чIянкIли мургьира арцра, илдала пашмандешла лишаналра аги. ЧевяхIсини илди чедаили хьарбаиб: «Сен хIуша хIедисутира, лебталалра Адамличи уркIецIидухъи бисухIели?» Мургьилира арцлира жаваб бедиб: «Нушаб цIахбилзули саби, ХIечи лехIхIехъибси Адам багьандан ХIела гьалар дисес. Нушани ХIела ари танбихIлизи халбирули ахIенра». Аллагьлис ﷻ илдала жаваб гIяхIбизур ва ил сабабли илдала кьиматра даражара гьатIира ахъдиуб. Адамтала илдачи хIяжатдеш кавлан Кьиямала бархIи сабаайчи.

ЖумягI бархIи, берхIи гIелабикнилис ЖабрагIилли Адамла някъ буцили Индиялизибси Рахун дубураличи киб. Илаб илала кьяшла къалип теб бикIар, вецIал декIла бухъянси, ва ил мер итхIейчибад нурли шалабарили саби.

Кьудратла ВегIла хъарбаркь хIясибли, ЖабрагIил малаикли ХIява ХIунтIена урхьула мякьлабси ХIиджазлизи каратур, ил мерлис гьанна Жидда бикIар.

Илкьяйдали Адамра ХIявара инсаниятла душман – иблисра ванзаличиб багьарбиуб.

ХIушаб гьанмабиркидая идбагунани бунагь бируси саби или – ил секIай хIуша бирхаудилизирад духъахъес асубирар. Аллагьли ﷻ бурибси хIебарили Адамли галгаличирти цIедеш дерки барибси хатIа биалли, илра ЧевяхIсини белкIи насибси сек1ал сабри илкьяйдали барес.

Иблис Аллагьли ﷻ уркIецIилизибад мяхIрумбарили, Иракьлизи дугIаиб. Иблисла Адамличи кьясдеш акIубхIели, Аллагьли ﷻ Адамлизи багьахъурсири, ил илала душман биъниличила. ИлхIейчибад иблисли хъя барибсири адамти бархьси гьунчибад чеббалкIахъес. Лерилра идбагуначи дархьибти дурхъати жузазиб балахъули саби иблис адамтала душман биъни ва илис нуша мутIигIхIейкIахъес хъарбарибси саби.

Иблислис имканбикIар хIярхIси имайчилти чеббалкIахъес, амма ил мялгIун сецад къайгънани биралра, цIакьси иманна бегIти ва гьарли-марли Аллагьличи ﷻ бирхути адамти Аллагьлира ﷻ бихIути саби ва иблисли чеббалкIахъес гьеч бирхIебирар.

 

(ахир бирар)

 

 

Наида Гъуруева

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Рамазан базла дурхъадеш

Нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чи разивиаллира Рамазан баз бакIниличи, Аллагьли ﷻ илала кьаркьала цIализибад мяхIкамбиру». ГIуррара, Идбагли ﷺ буриб: «Рамазан базла цаибил дуги ЧевяхIси Аллагьли ﷻ иру: «Чи лева нуша дигахъуси, нушабра дигахъес? Чи лева нуша...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


Табализиб пирог

ГIягIнидиркур: Белкьунси диъ – 500 гр; картошка – 3 – 4; жерши – 2 бекI; набадари – 2; ниъ – ¼ стакан; кIема – 70 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; диъ белхьунти нергъ – ½ стакан; зе, исиут – бизидеш...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...