бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Кьурбан-Байрам дурабуркIни

Кьурбан-Байрам дурабуркIни

Кьурбан-Байрам дурабуркIни

Кьурбан-Байрам ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.

 

ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи берхIи гIелабикниличибад бехIбихьили, ГIидла дехIибайчи бикайчи бусурмантани ахъли такбир бучIуси саби. Такбир гьар-чинабалра бучIуси саби: мижитуназиб, хъулразиб, кьакьурбазиб ва майдунтачиб. ГIидла кIелра бархIи (ГIид аль-АдхIа ва ГIид аль-ФитIр) ахъли такбир бучIни ил мер бусурмантала биънилис бикьридеш дируси лишан саби. Илала дурабад, такбир гьар дехIибала дарибхIелира бучIуси саби, илди такбирличил тамандирули. Илкьяйда такбир бучIуси саби ГIярафала бархIиличибад бехIбихьили, ташрикьла бегIла гIергъиси бархIила берхIи гIелабиркухIели дирути дехIибайчи бикайчи, базла 13 ибил бархIила.

Зуль-ХIижжа базла 9-личибад 10-личи бикайчиси дуги балга-дугIялизиб буркIахъес маслигIятбируси саби. Ил барес имкан агарли биалли, ил дугила хIябъибил бутIалра яра ил заманала камси бутIалра илкьяйда беркIес кьасбарая. Ил баресра къиянбулхъули биалли, савлила ва дугила дехIибала жамигIятличил дарх мижитлизир дарая.

Дай дугилис гIергъи таманти дазала дирути сари байрамла хIурматлис, нигет ишкьяйда бируси саби: «Нуни кьасбарилра Кьурбан-Байрамла хIурматлис таманти суннатла дазала дарес Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ багьандан. Аллагьу Акбар». Гъез ва никуби кьицIдирути сари, умудеш бируси саби.

Эгер хIушани ил дуги балга-дугIяличил мицIирбарес хIедирули диадалли, савли диубцад жявли адизирая, таманти дазала дарая, гъез далдарая, никуби кьицIдарая, умути палтар чегьая (лерли диалли, сагати чегьалли гIяхIси саби), мискI пайдалабарая, гIур хуреглахIедиубли ГIидла дехIибала дарес мижитлизи дукьеная. Илди гIядатлибиубли дирули бирар савлила берхIи гьаббакIили гIергъи 45 минут дикибхIели (мижитла имамлизибад гьаланачибал ил замана белгибарес дирудая).

ГIидла дехIибала Дуббуцарла бархIилаван (ГIид аль-ФитIр) дирути сари. Чили ГIидла дехIибала дарес балули хIейаллира, гIядатла кIел ракагIятла суннат-дехIибала дарес вирар. ГIидла дехIибала дарес нигет ишкьяйда бируси саби: «Нуни кьасбарилра (дехIибала жамигIятличил дарх дирули виалли «жамигIятличил» яра «имамлис гIергъи кайзурли» ибси дев имцIабируси саби) Кьурбан-Байрамла хIурматлис Аллагь ﷻ багьандан кIел ракагIятла суннат-дехIибала дарес».

Кьурбан-Байрамла бархIи мицIираг лугьути сари. Кьурба садакьа иличи хIяжатдеш лебтас буртIуси саби, гъамтачи, унрубачи, гьалмагъуначи ва цархIилти динна узбачи илди байрамличил мубаракбарес музаулхъуси сай. Байрамличил бархбасахъи илдази вегIла разидеш балахъуси саби.

 

Бусурмантани кьурбан лугьни

ГIид аль-АдхIала бархIи яра илис гIергъити ташрикьла хIябалра бархIилизиб кьурбан лугьни суннатун муаккадатун (нушала Идбагли ﷺ сунечи хасси пикри бяхIчииуси суннат) саби.

Илди бурхIназиб кьурбан белгьни дебали кьиматлабируси баркьуди саби. Кьурбан лугьуси саби балугълаваибси бусурман адам багьандан ва лайикьси нигет бируси саби. Кьурбайс лугьуси мицIираглизирад хIи чяхIдухъниличил ил адамличирти бунагьуни урисути сари.

Машгьурти гIялимти ва валиби къайгъилизиб бирутири гьарил дуслизиб кьурбан белгьес. Ил багьандан нушазивад гьарилли кьасбирес чебиркур кьурбан белгьес имкан бургес. Имкан лебси бусурман адамли ил хIелугьни бекIлил бархьси ахIен. «Дила умматлизибти гIяхIтигъунти адамтани кьурбан лугьа, вайтани—хIелугьа», - бурили саби хIядислизиб.

Кьурбайс делгьес асубирути мицIираг сари: валруми, кьули (бугъни), кигьми яра гIежни (цархIилти мицIираг кьурбайс лугьути ахIен). Илди лугьнила къулайдеш чедибси гьаб-гIергъидешлизибад багьес вирар. Валрира кьялра верхIел адамлис кьурбайс делгьес асубирути сари, кигьара гIежара – цалис.

 Эгер хъалибарглизиб ца кигьа яра гIежа лугьули биалли, ил барниличил суннат таманбарибсилизи халбируси саби хъалибарглизиб лебти лебилра балугълабаибти адамтас. Кьурбан белгьни багьандан бируси гIяхIдешра лебилра хъалибаргличи чебетиуси саби. Амма гIяхIсилизи халбируси саби хъалибарглизибти верхIел адамлис кьял белгьни.

 Кьурбайс белгьунси мицIирагла диъ садакьалис зярхIли бедлугни къулайси саби, хъалибарглис баракатлис диъла бутIа батурли. Кьурбайс белгьунси мицIирагла хIябал бутIала ца бутIа садакьалис бутIесра асубирар. Ил шайчиб гьалабирхьуси бегIлара камси тIалаб—закатличи хIяжатси бусурман адамлис зярхIси диъла бутIа бедни саби.

 

Кьурбайс белгьес асубирар

  1. Кьурбайс лугьуси мицIираг халабаибси биэс чебиркур: кигьа – дус биубси, гIямрула кIиибил дуслизибси; гIежа ва кьял (бугъа) – кIел дус биубси, гIямрула хIябъибил дуслизибси; валри – шел дус биубси, гIямрула урег-ибил дуслизибси.
  2. Кьурбайс лугьуси мицIираг ара-сагъсили биэс гIягIнибиркур, сунезир сегъунтилра чулахъдеш - жагъал агарси.

Белгьес асубируси саби чумал цула агарси яра лихIила хIябал бутIала ца бутIайчиб имцIали ахIенси агарси мицIираг, амма бекIлил цулби агарси яра лихIила хIябал бутIала ца бутIаличиб имцIаси агарси белгьес асубируси ахIен. МицIирагла къуйрукъра, хIулбира, кьаркьа цархIилти биркIантира ара-сагъти диэс гIягIнити сари. Белгьахъес маслигIятбируси саби цIерхьси мицIираг (дебали чIукьаси белгьес асубируси ахIен). МицIираг изала агарси биэс чебиркур.

  1. Кьурбан сунела замана белгьес чебиркур. Кьурбан белгьес асубируси саби Зуль-ХIиджа базла 10-ибил бархIи берхIи абухъунхIейчибад кIел ракагIятла дехIибала дарес баари замана арбякьунхIейчибад бехIбихьили, 13 ибил бархIила берхIи гIелабикайчи.
  2. Кьурбан белгьес гьалаб нигет барес чебиркур.

ВегIлис кьадин (мурул адамтани) чули белгьни къулайси саби, лайикьси нигетра барили. Ил барахъес цархIил вакилваресра асубируси саби. Амма илхIелира вегI мякьлав виахъес маслигIятбируси саби. ИлхIели кьурбан сунес лугьусили нигет бируси саби, амма илини нигет барахъес цархIил вакилваресра вирар. Илини саби кьурбан лугьусира.

МицIираг гIяхIил бугабарибси дисли белгьес чебиркур, ил багьандан дис гьаланачи бугабируси саби. Кьурбайс белгьес хIядурбарибси мицIираглизи дис чебиахъуси ахIен ва цадехI мицIираг цархIилти хIердикIахъулира лугьути ах1ен.

Гьала-гьала иру: «БисмиЛлагьи-р-ряхIмани-р-ряхIим. Аллагьу масалли гIяла МухIаммадин ва гIяла али МухIаммад». ГIур хIяйна гIергъиси такбир бучIа: «Аллагьу Акбар. Аллагьу Акбар. Аллагьу акбар. Ла илагьа илла Ллагьу ваЛлагьу акбар. Аллагьу акбар ва лиЛлагьил хIамд». ХIяйнайс «Ла илагьа илла Ллагьу ва Ллагьу акбар…» эс гьалаб имцIабиру: «Аллагьу акбар кабиран, вал хIамду лиЛлагьи касиран, ва субхIанаЛлагьи букратан ва асила».

ГIур, мицIираг алгъай шайчи кабихьахъи, Кьиблала (Маккала) шайчивяхI кайзурли, ва белгьес хIядурбарибси мицIирагла кьяшми дигьи, иш балга бучIа: «Аллагьумма гьаза минка ва илайка фатакъабал минни» (Ва Аллагь ﷻ, иш ХIезибад саби ва ХIед саби, кьабулбара набзибад), гIур имцIабиру: «БисмиЛлагьи Аллагьу акбар. Аллагьумма салли гIяла МухIаммадин ва гIяла али МухIаммадин васаллим» ва дарх сурс-кьакьари ва хIила кIелра тум кьисдиру.

ЧевяхIси Аллагьли ﷻ лебталалра садакьара, гIяхIти баркьудлумира, кьурбунтира кьабулдараб. Амин!

 

МухIяммад МяхIяммадов

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


Янилизир пайдалати

Янилизир нуша бусягIят думсулра, гьанкI хIебиусин билзулра ва жявли зягIипдиркулра. Иличил барх иммунитет гIяшбиъниличибли цIакьагардирулра. Илгъуна аги витаминти хIедиъниличиблира бируси саби. ХIушаб гьаладирхьулра янилизир имцIали пайдалати цIедеш ва овощуни.   Апельсин – пергер...


Бархьдеш

ЦархIил тяхIярли биэсра хIебирар…   Гьалабван нуни Интернетлизиб ца ролик чебаира. Илав профессорли гьалабси парталичи кариибси студенткази «дурарухъен аудиториялизирад ва гьаннала гIергъи хIу чераэс хIейги дила лекциябачир» или дуракаиб. Рурси дебали уркIрухъун, селра эс...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...