Суалти-жавабти
Суалти-жавабти
– Урхьначивад архIяличи дуравхъунсила сапар мурт бехIбирхьусив?
– Адам хIерируси шагьар урхьула дублаб биалли ва портличи ваэс багьандан ванзаличивад вашес гIягIнидеш хIебиалли, яра гами урхьула дубличи гъамбиэс бирули биалли, сапарла бехIбихьудлизи халбируси саби гами гьайбиубмад. Гами урхьула дубличи гъамбиэс хIебиралли, мисаллис сяйдеш сабабли ва иличи ваэс лодкаличи кайэс гIягIнибикалли, илхIелира гами дубличибад батбихьниличибад сапар бехIбирхьуси саби.
Порт яра гами шагьарла дурар диалли, ва илдачи ваэс багьандан ванзаличивад вашес гIягIнили биалли, сапарла бехIбихьудлизи халбируси саби шагьарла дазу ахъибхIейчибад.
(«ТухIфат аль-МухIтаж» ХIашия аш-Ширвани»)
- ВебкIибсилис 30 Кьуръа жуз делчIес гIягIнитив? ВебкIибси 52-ла вирухIели чум балга делчIес гIягIнити?
- ВебкIибсилис Кьуръа жузи дучIуси гIядат бузахъни ил гIяхIсилизи халбируси саби. Амма илдала кабизахъурси кьадар агара. Сецад дахъал делчIалра ил вебкIибсилис багаласи саби. БучIес дигути адамтази дутIили дучIахъути сари. ВебкIибси дусла варес, 52 яра 40 бархIила варес ибси бусурман диннизиб лебси ахIен. ВебкIибсилис бутIес дигуси садакьа, барес вируси балга-дугIя мурт-дигара ва чинар-дигара дарес асубируси саби лугIурби кахIедизахъурлира. Ил гIядат багьандан биралли адамлис кири биуси ахIен. Аллагь ﷺ багьандан саби гьар секIал бирес гIягIниси.
- ХIябличи гIянжи се манзил иргьутив?
- ХIяб гIянжили кIапIбарайчи, бекIла шайчирти къаркъубачи кIелра някъли кьялши бицIибти гIянжи иргьути сари. Гьала-гьала иргьухIели бучIуси саби – «Мингьа халякьнакум», кIинайс иргьухIели – «ва фигьа нугIидукум», хIяйнайс иргьухIели – «ва мингьа нухрижукум таратан ухра» или.
– Гьар дуги сура «Аль-Мульк» («Табарак») бучIни гIяхIсилизи халбирусив?
– Бахъалгъунти гIялимтани чула хIянчурбазиб «Аль-Мульк» гьар дуги бучIни дигесилизи халбирули саби. Илкьяйдали Ибн Ражабли сунела жузлизиб 389 ибил бяхIлизиб бурули сай: «Марлира, Идбаг ﷺ усес калхьуси ахIенри «Алиф лям мим», «Танзиль» ва «Табарак»… хIеделчIи» (ат-Тирмизи).
Ибн МагIсудли буриб: «Гьар дуги «Аль-Мульк» сура бучIуси Аллагьли ﷺ ил сабабли хIябла гIязабтазивад уцахъу. Нушани Аллагьла Расулла ﷺ манзил ил суралис «мяхIкамируси» или дикIутири. ( ан-Насаи).
– Хьунул адамла капан мурул адамлайчиб жагасили биъни гIяхIсилизи халбирусив?
– АхIен, илизиб хIяжатдеш агара. Капан чила-биалра, хьунул адамла биаб, мурул адамла биаб гIяхIси саби ил умуси цIуба чIянкIила биалли, сабира вебкIибсини мицIирхIелира бихес виэси. Бирхаудичебси Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби: «ХIушазивад гьарил сунела узи капайзи урцухIели, капан гIяхIси биахъес къайгъибарая». «ГIяхIси» ибси мягIна умудешлизиб саби дурхъадешлизиб ахIенну. АсхIяб ГIяли ибн Абу ТIалибли Аллагьла Расулличибад ﷺ баахъиб: «Капайс дахъал харжмадиридая, сенкIун вебкIибси камси заманализив илизивад улхъан» (Абу Давуд).
(«ТухIфат аль-Ахвази» шарх Джами ат-Тирмизи).
– Се халбируси хьунул адамла мутIигIхIерикIнилизи ва рарсрирхънилизи?
– МутIигIхIерикIнилизи халбируси саби ил мура ихтияр агарли хъулирад дурарулхъни. Хьунул мутIигIхIерикIнилизи халбируси саби мура гьаларти сунела чеблуми хIейхъалли, хIятта иличил малхIямли хIериънира яра ил хъули чарухъунхIели илизи разиагардеш, зигаръала чедиахъни.
ГIядатла тукейзи рашни, ихтиюрти дуунхIели имамличи рукьни, чараагарти багьудлуми касес рашни, эгер сунела мура илди хIедиалли, яшав баргес дурарулхъни, сари харжаначил гIерхIерурцухIели ил кьяйдализи кадурхути ахIен.
Муруйс децIагахъни ва гьимукIахъни мукIурхIерикIни-лизи халбируси ахIен, амма илини иличибли бунагь бирули сари. Эгер иличибли мура къалмакъарлис жавабли биахъубли илкьяйда биралли (илхIели илди кIелра бунагьлизи биркути саби). Иличибли мура ихтияр лебси саби бяркъличи рикахъес.
(«Мугъни аль-МухIтаж»)
– Бархьли бикIутив Алжанализиб адамти гIярабла мезли гъайбикIути саби или?
– Гьариллира пикрибарили хIебургар се мезли гъайбикIутил илабти адамти. Амма гIялимтани жявхIейчибад ил суал чула жузазиб гьанбуршули саби ва ил руркъниличи халаси пикри бяхIчииули саби. Бахъалгъунти гIялимти кьабулбикили саби гьалжанала адамти цаличил ца гIярабла мезличил, МяхIяммад Идбагла ﷺ мезличил, Дурхъаси Кьуръан бархьибси мезличил гъайбикIниличи.
Чула далилтазиб илди гIялимти хIядисличи хъарахъили саби ибну ГIяббасли Идбагличибад ﷺ баахъибси: «Дигахъеная гIярабуни хIябал секIал багьандан: сенахIенну ну гIяраб сайхIели, Дурхъаси Кьуръан гIяраб мезличил сабхIели ва Алжанала агьлула мез гIярабла мез сархIели».
- ВебкIибси адамлис зикру чум азирла бируси, субхIян хIясибли, яра замана хIясибли бирусив?
- Зикрура дучIути балгни кьяйдали вегIлис дигутицад ва ахърибикIутицад дучIути сари. Азирла яра 10 азирла или кабизахъурси лугIи лебси ахIен. БелчIунси зикрулизибад пайда лебси саби вебкIибсилисра, ил бучIуси адамлисра кири биуси саби.