бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

 

Капан агарли хIяриихьибси адамла хIяб гьаргбарили, ил капайзи уцес гIягIниси ибси бархьсив?

- Динна гIялимтала пикри хIясибли, адам капайзи уцес багьандан, хIяб буркъес къадагъабарибси (хIярамси) саби, хIятта вебкIибси архIяла чIянкIилизи вергурси мурул адам виаллира вархли, сабира гIямрулизиб сунени бихъахъес къадагъабарибси.

(«ТухIфат аль-МухIтаж», «Асна аль-МатIалиб»)

- ДехIибала хIедирусила дуббуцари кьабулдирутив?

- Рамазан базлизирти дуббуцари исламла динна авъибил бутIали дирути сари, ил ЧевяхIсини бусурмантачи хъарбарибси фарз саби. Илис далилли биубли саби Дурхъаси Кьуръа аят (мягIна): «Ва, дирханти! ХIушаб дуббуцари чеббарили саби» (сура «Аль-Бакьара», аят 183).

Динна кьанунти хIедузахъуси, амма илдала чараагардеш убхIебирхъуси адам бунагькар сай, амма ил хIерхусили ветаруси ахIен.

Эгер адамли дехIибала хIедирули виалли, азгъиндешли яра цархIил багьана хIясибли, амма илди дирес чараагарли гIягIниси биъни марбирули виалли, ил диннизивад дураулхъуси ахIен. ХIебиалли иличи хъарси саби дуббуцари бурцес, Аллагьла ﷻ ахъриличирли илди кьабулдиру.

 

- Асубирусив мицIирсилис яра вебкIибсилис чеимцIаси (суннатла) хIяж яра гIумра дураберкIес?

- ВебкIибси адамлис кьадин асубируси саби чеимцIаси хIяж ва гIумра дураберкIес чIянкIли илини васият барили виалли. МицIирсилис чеимцIаси хIяж яра гIумра барес вируси сай, эгер ил декIли зIягIипли виалли, ва суненицун барес вирули хIейалли, цархIилван тяхIярли биалли, асубируси ахIен.

Имам ГIяхIмадла мазгьаб хIясибли, вебкIибсилис кьадин чеимцIаси хIяж ва гIумра барес вируси сай илини васият хIебараллира. Илкьяйдали илди мицIирси адамлис кьадинра дурадеркIес асубируси саби, гьалаб сунени сунес хIяж барили виаллира ва сунени дурадеркIес вирули виаллира.

(«ХIашия аш-Ширвани», «Кашшаф аль-Кина»).

 

- КIелра шайчибти хала нешанас яра хала дудешанас чули уршила (рурсила) дурхIяличи хIеруди бирни тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер илала неш дудешличил декIаррикили, цархIил адамлис шери рукьялли, ва дудешра убай дудешра виштIаси нешличил ватес кьабулли биалли?

- Рахли дурхIя нешличил варх ватес виштIасила дудеш яра убай дудеш кьабулли биалли, ил иличил кавлуси сай. Илала гIергъи дурхIяла нешла яра дудешла шайзибадтани (кIелра шайзибадти хала нешани ва хала дудешуни) чули виштIасиличи хIеруди бирни тIалаббарес ихтияр агара.

(«ТухIфат аль- МухIтаж»)

 

- Се бируси эгер хьунул адамли кадизахъурти бурхIназир дубрурцес чеасили риалли (назру) ва илди бурхIназир хIяйзла риалли (менструация)?

- Рахли хьунул адамли назру барибси бурхIназир ил хIяйзлариалли, яра виштIаси акIалли, илала дуббуцари дулъути сари. Ил шайчирти гIялимтала пикруми декIар-декIарти сари. Амма дирхалачебти гIялимтала пикри хIясибли, хьунул адамли хIяйзлариъни сабабли назрула дуббуцари урдатурли риалли, яра виштIаси акIубли гIергъи нифас сабабли, илини илди дуббуцари черахъес хъарси ахIен.

Илгъуна саби хIукму, далилтачилси пикри хIясибли, кадизахъурти бурхIназив дуббуцес кьасбарибсилисра, эгер илди бурхIни Кьурбан-байрамличи ва Хала БархIила байрамличи цугдикалли.

Рахли адамли чеасили виалли, гьар итни бархIи дубурцес, илини Рамазан базла итни бурхIни черахъес чебси ахIен.

(«ТухIфат аль-МухIтаж» имам аш-Ширванила субкомментарийтачил, «Мугъни аль-МухIтаж», Хашията аль-Кьальюби ва Умайра»).

 

- МицIирагла вегIли ил руркъяннис зарал чебицIахъес хъарсив, эгер руркъухIели дяхъи-хъаслизи викалли, ил бузерилизиб бегI гьалабал дяхъи бирнила урехи лебли биалли?

- МицIираг руркъяннис ил руркъухIели дяхъи биубли или мицIирагла вегIли зарал чебицIахъес чебси ахIен. СенкIун илала бузери мицIирагличил бархбас кабилзахънилизиб сабхIели. Эгер сунела хIянчи бирухIели, ил дяхъи-хъаслизи викалли, илини мицIирагла вегIлизибад сунес биубси зарал чебахъахъес тIалаббарес ихтияр агара. СенкIун сунес зарал барес бируси мицIираг сунени балу-балули ва сай гIяхIъулали руркъухIели.

(«Аль-Фатава аль-Мутамада»)

 

- Асубирусив дудешлис виштIасила арцлис хIякьикьатлис мицIираг асили белгьес?

- БегIтани виштIасилис лугьуси мас чула арцлис асалли гIяхIси саби. ХIякьикьатлис лугьуси мицIираг виштIасила арцлис асес асухIебирар. Ил барни лайикьси ахIен, сенкIун хIякьикьат – сай гIяхIъулали бируси кьурбан саби, виштIасилис гIяхIдешлис, ил балугълаваайчи.

Эгер дудешли хIякьикьатлис мас виштIасила арцлис асили ил белгьи виалли, илини илис харждарибти арц черахъес гIягIниси саби.

 

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

УчIанничи кагъар Урши, насихIят бурес гьамадси саби, амма ил кьабулбарес къиянбулхъан, сенахIенну ил кьутIкьусин кабилзан сунела хьуланас гьуни бедлугусилис, уркIилис къадагъаласи дигухIели. Хаслира багьуди касили хьалли нафслис гIелавад вашуси ва дунъялизи вархибси. Илала пикри хIясибли,...


Республикализивра цаибси

Дила белкIла игитгъуна адамличила макьала белкIес цазаманализиб къияннира бирар, гьамадлира. Мурхьти багьудлумачилси гIялимличила белкIес, хаслира ил академик виалли, лайикьси тяхIярли бетхIерар или гьанбиркули бирар. ГIялимличил ца даражаличир ихтилатдикIес, гIилмулашал мурхьти илала багьудлумачи...


Салат

6 порциялис гIягIни-диркур: гIяргIяла диъ – 300 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; хияр – 300 гр; гидгари – 5; картошка – 400 гр; набадари – 100 гр; шиниша жерши – 20 гр; майонез, зе, исут, кьар – бизидеш хIясибли.   Балкьарахъни: ГIяргIяла...


Цахтони

ГIягIнидиркур: (4 порциялис) диъ – 500 гр; бурт (яра мацони) – 300 гр; хиви (грецкий) – 200 гр; кинза – 1 хала; укроп – 5 кьяли; итан жерши – 4 цула; хмели-сунели – 0,5 чяйла кьулса; зе, хIунтIена ва цIудара исиут – бизидеш...


БекIлибиубси ва мягIничебси масъала

Нушала улкали гIергъити дусмазир хъалибарг мяхIкамбарес ва гIеббуцес багьандан дурадуркIути сагадешуни дебали дигести сари. Бахъал дурхIначилти халибаргунас дедлугути арц, пособиеби, нешдешла капитал ва цархIилтира кункдешуни лер.   ГIергъиси манзил нушала улкализир 31 хIукму кьабулдарили сари...