бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалтас жавабти хlядурдарибти сари имам Шафигlла мазгьаб хlясибли

Суалтас жавабти хlядурдарибти сари имам Шафигlла мазгьаб хlясибли

– Асубирусив хIябрачи беркеси хили илабти адамтас бедес, буртIес?

– Беркеси хIябрачи хили илаб букес хIейгеси анцIбукьлизи (карагьат), сагадешлизи халбируси саби. Ибну ХIажар аль-Гьайтамизи хьарбаибхIели, мас-хIяйван белгьи, садакьалис хIябрачиб буртIниличила, илини жаваб бедиб: «Ил хIейгеси анцIбукьуназибадси сагадеш саби, амма ил къадагъабарибси (хIярамси) ахIен». Имам ШафигIла мазгьабла имцIати гIялимтани ва Ханафила мазгьабла МухIяммад аль-Бакьавини якьинни буриб: «Марлира, хIябрачиб беркала букес хIейгеси анцIбукьлизи халбируси саби». («Фатава ибну ХIажар», «Фатава аль-Аймаки»).

– ТIутIила яра гIинцбала шиннизибад чакар гъудурбарили барибси кьанцIа умусилизи халбирусив нушала диннизиб?

– ТIутIила яра гIинцбала шин кьанцIаличи шурдухъайчи, дучIухIели (брожение) держличи шурдулхъути сари. Гьала-гьала илди нажасличи шурдулхъути сари, гIур биалли кьанцIаличи. Рахли цIедешла шиннизирад кьанцIаличи шурдулхъухIели илаб се-биалра дурала секIал биалли, шафигIитунала мазгьаб хIясибли, бетаурси кьанцIа пайдалабарес асухIебирар. Амма ил тяхIяр тIинтIбируси ахIен цIедешла шин дучIес дехIдихьайчи гъудурбарибси чакарличи яра варъаличи. СенкIун гьаланачи илдира держличи шурдухъи гIур кьанцIаличи шурдулхъухIели. Или биалли, илди дурала секIайзи халхIедиру. («Нигьая аль-МухIтаж»).

– Маккализиб яра Мадинализиб барибси хъулкидешла бунагь чуйна-дигара имцIабируси саби ибси бархьсив?

– Ил суайс жаваб лугули, динна гIялимтала пикруми декIар-декIарти сари. ЦацабехIти гIялимтала пикри хIясибли, илгъуна бунагь сеналра имцIабируси ахIен. Имам аш-ШафигIла мазгьабла машгьурси гIялим ГIябд уль-ХIямид аш-Ширвани «ТухIфат аль-МухIтаж» жузлис делкIунти субкомментариябазив викIар: «…Дурхъати мераначиб барибси бунагь чуйна-дигара имцIабирар ибси пикри бархьси саби викIесра хIейрар. Илис якьинси жавабра агара».

– Адамти хIербируси шила яра шагьарла дубакарчIаличиб тIашбатурси мижитлизир дарибти жумягIла дехIибала дурустази халдирутив?

– Имам ШафигIла мазгьаб хIясибли, жумягIла дехIибала халдирнила шуртIразибад ца саби, илди дехIибала адамти хIербируси мермусаличир дарни. ЖумягIла дехIибала дируси мижит дуба-карчIаличиб биубли, жамигIятла пикри хIясибли ил мер пулан шилизи яра шагьарлизи кабурхуси биалли, дехIибала халдирути сари. ХIебиалли, илгъуна мижит ил мерла мермусализи кабурхуси саби ва жумягIла дехIибала халдирути сари. Сапарлизивси гьункьяс, дехIибала къантIдарес яра цаладяхъес дигули виалли, пулан мер-мусала дазурби ахъес гIягIниси саби, илгъуна мижитлара дархли. («ТухIфат альМухIтаж», «Нигьая аль-МухIтаж»).

– Нушала диннизиб сегъуна жураличил гъез кIицIдирес асубируси?

– Гъез кьицIдирнилизиб халаси-декIар бехIсурдеш агара, амма цацадехIти жураби хIейгестази халдирути сари. Лерилра жураби, чузирра байхъу бекI бялгIунти. Нушала Идбаг ﷺ викIусири: «Яра лебил бекI бялгIен, яра бати». Шери хIерякьунси хьунул адамличила гъай диалли, илини бекI бялгIни хIейгеси анцIбукьлизи халбиру. Шери рякьунси хьунул адамлис биалли, бекI бялгIес багьандан муруйзибад ихтияр сасес гIягIниси саби. Чараагардеш акIалли, мисаллис, изала сагъбарес, ил тяхIярлизиб асубирар байхъу бекI бялгIесра, лебил бекI бялгIесра. БекIличиб прическа бирухIели гъез къантIдарес асубируси саби, эгер бирххIерутачи ва цархIил дин бузахъутачи мешубиэс кьас хIебиаллицун. Ил шайчиб Идбагли ﷺ бурибсири: «ЦархIилти халкьличи мешувикес дигуси адам, илдазивадси сай». («Сунан» Абу Давудла, № 4931).

– СапарлизивхIели дугила дехIибала маркIачIила (бархIехъла) дехIибайчи ардухили диалли, хъули чарухъунхIели илди черахъес гIягIнидеш лебсив?

– Эгер адамли дугила дехIибала маркIачIила дехIибайчи ардухили илди кIидехIелра гIягIниси тяхIярли сапарлизир дарили виалли, илди черахъес хIяжатдеш агара, гIягIниси мерличи ваили гIергъи, (мисаллис, хъули чарухъунхIели илди цаладяхъес асухIебирар), дугила дехIиба замана сабаили хIебиалра.

Рахли маркIачIила дехIибала дугила дехIибайчи ардухили, илди гьунчир хIедарили диалли ва гIягIниси мерличи ваибхIели дугила дехIиба замана баили хIебиалли, къалабаси тяхIярли маркIачIила дехIибала дирути сари, дугила дехIиба замана сабаайчи хIерли кахIейили. Эгер адам гIягIниси мерличи дугила дехIиба замана баили гIергъи вакIалли, илала маркIачIила дехIибала дугилайчил цаладяхъибтиван ахIи, черахъибтиван халдирути сари, уркалнила бунагь агарли. (ТухIфат аль-МухIтаж» аш-Ширванила субкомментариябачил).

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Бархьдеш

ЦархIил тяхIярли биэсра хIебирар…   Гьалабван нуни Интернетлизиб ца ролик чебаира. Илав профессорли гьалабси парталичи кариибси студенткази «дурарухъен аудиториялизирад ва гьаннала гIергъи хIу чераэс хIейги дила лекциябачир» или дуракаиб. Рурси дебали уркIрухъун, селра эс...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


ШягIбан базличила баянти

Ил базла хасдешуни: цаибил – ил баз нушала Идбагла ﷺ базлизи халбируси саби; кIиибил - ил базлизив дубурцни гIяхIил чебиули саби;  хIябъибил – ил базлизиб Бараатла дуги леб.   «Аллагьлиﷻ лерил Сунени акIахъубтала кьисматуни ШягIбан базла байхъайзибси дуги...


Жагьти бургъанти

Аллагьла Расулли ﷺ бегI гьалаб Маккала халкь ислам динничи жибарибхIели ва къанчанас суждабирахъес къадагъабарибхIели, илис илала гъамтира бархли душманти бетаур. Илдани илис ва илала асхIябтас къияндешуни алкIахъес бехIбихьиб.   Идбагдешла 13 – эсил дуслизиб сунела асхIябтачил варх ил...


Редакциялизи суал

- Нушани 90-ли ибти дусмазир сарри дехIдихьибти дазала-дехIибала дирули ва нушала дахъал чеблуми учидикили сари дуббуцарира дархли. Кьабулбарибси хIяжли илди хIедарибти дехIибала ва уркалунти дуббуцарла бунагьуни ицутив? - Чараагарли уркIи-уркIилавад тавба дарес чебиркур калунти дехIибала ва...