бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалтас жавабти хlядурдарибти сари имам Шафигlла мазгьаб хlясибли

Суалтас жавабти хlядурдарибти сари имам Шафигlла мазгьаб хlясибли

– Асубирусив хIябрачи беркеси хили илабти адамтас бедес, буртIес?

– Беркеси хIябрачи хили илаб букес хIейгеси анцIбукьлизи (карагьат), сагадешлизи халбируси саби. Ибну ХIажар аль-Гьайтамизи хьарбаибхIели, мас-хIяйван белгьи, садакьалис хIябрачиб буртIниличила, илини жаваб бедиб: «Ил хIейгеси анцIбукьуназибадси сагадеш саби, амма ил къадагъабарибси (хIярамси) ахIен». Имам ШафигIла мазгьабла имцIати гIялимтани ва Ханафила мазгьабла МухIяммад аль-Бакьавини якьинни буриб: «Марлира, хIябрачиб беркала букес хIейгеси анцIбукьлизи халбируси саби». («Фатава ибну ХIажар», «Фатава аль-Аймаки»).

– ТIутIила яра гIинцбала шиннизибад чакар гъудурбарили барибси кьанцIа умусилизи халбирусив нушала диннизиб?

– ТIутIила яра гIинцбала шин кьанцIаличи шурдухъайчи, дучIухIели (брожение) держличи шурдулхъути сари. Гьала-гьала илди нажасличи шурдулхъути сари, гIур биалли кьанцIаличи. Рахли цIедешла шиннизирад кьанцIаличи шурдулхъухIели илаб се-биалра дурала секIал биалли, шафигIитунала мазгьаб хIясибли, бетаурси кьанцIа пайдалабарес асухIебирар. Амма ил тяхIяр тIинтIбируси ахIен цIедешла шин дучIес дехIдихьайчи гъудурбарибси чакарличи яра варъаличи. СенкIун гьаланачи илдира держличи шурдухъи гIур кьанцIаличи шурдулхъухIели. Или биалли, илди дурала секIайзи халхIедиру. («Нигьая аль-МухIтаж»).

– Маккализиб яра Мадинализиб барибси хъулкидешла бунагь чуйна-дигара имцIабируси саби ибси бархьсив?

– Ил суайс жаваб лугули, динна гIялимтала пикруми декIар-декIарти сари. ЦацабехIти гIялимтала пикри хIясибли, илгъуна бунагь сеналра имцIабируси ахIен. Имам аш-ШафигIла мазгьабла машгьурси гIялим ГIябд уль-ХIямид аш-Ширвани «ТухIфат аль-МухIтаж» жузлис делкIунти субкомментариябазив викIар: «…Дурхъати мераначиб барибси бунагь чуйна-дигара имцIабирар ибси пикри бархьси саби викIесра хIейрар. Илис якьинси жавабра агара».

– Адамти хIербируси шила яра шагьарла дубакарчIаличиб тIашбатурси мижитлизир дарибти жумягIла дехIибала дурустази халдирутив?

– Имам ШафигIла мазгьаб хIясибли, жумягIла дехIибала халдирнила шуртIразибад ца саби, илди дехIибала адамти хIербируси мермусаличир дарни. ЖумягIла дехIибала дируси мижит дуба-карчIаличиб биубли, жамигIятла пикри хIясибли ил мер пулан шилизи яра шагьарлизи кабурхуси биалли, дехIибала халдирути сари. ХIебиалли, илгъуна мижит ил мерла мермусализи кабурхуси саби ва жумягIла дехIибала халдирути сари. Сапарлизивси гьункьяс, дехIибала къантIдарес яра цаладяхъес дигули виалли, пулан мер-мусала дазурби ахъес гIягIниси саби, илгъуна мижитлара дархли. («ТухIфат альМухIтаж», «Нигьая аль-МухIтаж»).

– Нушала диннизиб сегъуна жураличил гъез кIицIдирес асубируси?

– Гъез кьицIдирнилизиб халаси-декIар бехIсурдеш агара, амма цацадехIти жураби хIейгестази халдирути сари. Лерилра жураби, чузирра байхъу бекI бялгIунти. Нушала Идбаг ﷺ викIусири: «Яра лебил бекI бялгIен, яра бати». Шери хIерякьунси хьунул адамличила гъай диалли, илини бекI бялгIни хIейгеси анцIбукьлизи халбиру. Шери рякьунси хьунул адамлис биалли, бекI бялгIес багьандан муруйзибад ихтияр сасес гIягIниси саби. Чараагардеш акIалли, мисаллис, изала сагъбарес, ил тяхIярлизиб асубирар байхъу бекI бялгIесра, лебил бекI бялгIесра. БекIличиб прическа бирухIели гъез къантIдарес асубируси саби, эгер бирххIерутачи ва цархIил дин бузахъутачи мешубиэс кьас хIебиаллицун. Ил шайчиб Идбагли ﷺ бурибсири: «ЦархIилти халкьличи мешувикес дигуси адам, илдазивадси сай». («Сунан» Абу Давудла, № 4931).

– СапарлизивхIели дугила дехIибала маркIачIила (бархIехъла) дехIибайчи ардухили диалли, хъули чарухъунхIели илди черахъес гIягIнидеш лебсив?

– Эгер адамли дугила дехIибала маркIачIила дехIибайчи ардухили илди кIидехIелра гIягIниси тяхIярли сапарлизир дарили виалли, илди черахъес хIяжатдеш агара, гIягIниси мерличи ваили гIергъи, (мисаллис, хъули чарухъунхIели илди цаладяхъес асухIебирар), дугила дехIиба замана сабаили хIебиалра.

Рахли маркIачIила дехIибала дугила дехIибайчи ардухили, илди гьунчир хIедарили диалли ва гIягIниси мерличи ваибхIели дугила дехIиба замана баили хIебиалли, къалабаси тяхIярли маркIачIила дехIибала дирути сари, дугила дехIиба замана сабаайчи хIерли кахIейили. Эгер адам гIягIниси мерличи дугила дехIиба замана баили гIергъи вакIалли, илала маркIачIила дехIибала дугилайчил цаладяхъибтиван ахIи, черахъибтиван халдирути сари, уркалнила бунагь агарли. (ТухIфат аль-МухIтаж» аш-Ширванила субкомментариябачил).

2026-09-01 (РабигIуль-Авваль 1448 д.) №9.


Иличирли декIардулхъулра

Нушала тах шагьар МяхIячкъалализирти гIямру дахъ дебали дуцIли ардашули сари. Адамти даим къалабали саби хIянчиличи ва белчIудиличи балкьаэс. Буралли, адамтала гIямрула халаси бутIа гьундурачиб арбашан биубли саби. СенахIенну шагьар халабикIухIели ва илала ца мерличивад цархIил мерличи ваэс...


Садж

Садж азербайжанлантала хурег саби. Ил жура-журала диълизибад барес вируси сай. Нушани гIяргIяла диълизибад гьалабирхьулра. ГIягIнидиркур: гIяргIяла диъ – 300 гр. помидор – 3; жерши – 200 гр; кьяртIалализирти хъара – 250 гр; шайтIа кьапIни – 100 гр; болгарский...


«Дарга, барая балга»

ГIяллаева ПатIимат БяхIмудовна акIубси сари Дахадаевла районна КьярбачIимахьила шилизир 1981 ибил дуслизир. Илала белчIуди 1987 ибил дуслизиб бехIбихьибсири, Къаякентла районна Сагаси Вихърила школализиб. БелчIудилизир гьаларяхI аррякьунси илини кIел класс тамандариб ва КьярбачIимахьила школализиб...


Дурхъати дугьби

Бусурман узис бируси балга   ХIядислизиб бурили саби: «ВалхIелуси бусурман узис бируси балга ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кьабулбируси саби. Илала бекIла мякьлав вархьибси малаик вируси сай, гьар илини балга бирухIели «Аминь» викIуси ва илисра тяп илгъуна тиладибируси. Мисаллис,...


Чили жаваб лугуси?

ХIера, нушала улка 35 дус хIербирули саби базарла экономикала журализиб. Демократия саби ил, бикIули саби нушачиб. Гьалаб социализмала улка сабри. Дила пикрили, гIядатла адамлис дебали балбикибси пачалихъла кабиз сабри ил. ГIе, гьаларти дусмазиб, гъаибил даршдуслихъла гъаибти дусмачибад...