бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

суалти-жавабти

суалти-жавабти

- Сунела нешла муруйс убай рурси мяхIрам рирусив яра ахIену?

- Эгер мурул адам рурси лерси хьунул адамличи хъайчикайалли, ва илдала мурул-хьуна ургаб бируси гъамдеш бетаалли, ил рурси убай дудешлис мяхIрам ретаруси сари, рурсила рурсира рархли, ва илкьяйда мяхIрамтили кавлути саби бегIти декIарбикили гIергъира. Рахли сегъуна–биалра багьана хIясибли, гъамдеш бетаайчи илди декIарбикили биалли, ил рурси илис урхIла адамли кавлуси сари магьар дихьес гьаларван. ХIебиалли, иличира тIинтIдирути сари лерилра урхIла хьунул адамтачирти къадагълуми.

Хъайчикабиили гIергъи, мурул-хьуна ургабси гъамдеш бетаалли, хьунул адамлис мура урши ва илала уршира мяхIрамтили бирути саби. Мура цархIил хьунуйзивад ва хьуна цархIил муруйзивад урши-рурси лебли биалли, илдас асубируси саби хъайчикабиэс (ниъла яра цархIил къадагъаласи гъамдеш хIебиалли).

(«ХIашията Кьальюби ва Умайра», «ИгIанат ат-ТIалибин»).

- ВиштIаси акIубхIели хIякьикьатлис кIел мазала мас делгьалли, илдазибад цацун бутIес асубирару?

- ХIякьикьатлис виштIасилис мас белгьни, дебали мягIничебси баркьудилизи, МухIяммад Идбагла ﷻ суннатлизи халбируси саби. Эгер ца виштIасилис кIел мас делгьи диалли, ца маслизибадси хIяжатси кьадарла диъ бутIаллира баибси саби, сенахIенну кIелра мас ца хIякьикьат бетерхахъес багьандан лугьутази халдирухIели. Кьурбан-байрамлис ва хIякьикьатлис лугьуси мас имцIаливан мешуси саби, амма нушани гьандушибти тяхIяр-кьяйдализиб ил декIарси саби.

Ишаб аргъес чебиркур, хIякьикьатлис кIел мазала мас делгьалли, асубирар мискинтас бутIес багьандан ца масла диълизибад гIягIниси кьадарла бедес.

Мисаллис, Кьурбан-байрамлис делгьунти кIел мас диалли, илдазирад кIелра масла диъла бутIни дедес чебси саби.

(«ХIашия аль-Жамаль», ХIашия аль-Бужайрими аля аль-ХIатIиб»).

- Рурсили сари шери редахъес дудешлизи тиладибаралли, илини жаваб чарбарес чебсив?

- Эгер рурсили дудешлизи даража хIясибли сунелайчи адхIейкибси уршилис сари шери редахъес тиладибаралли, дудешлизиб ихтияр лебси саби разихIейкес. СенахIенну, хъалибарг талихIчебсили биахъес багьандан кадизахъурти шуртIри кIелра шайчибтас дузахъес чебси саби.

Эгер рурсили дудешлизи сунечил цугси даражала вегI урши сукни вакIибхIели, илис шери редахъес тиладибаралли, дудешли илис жаваб бедес чебси саби. СенахIенну дудеш кьабулхIейкалли, ил бунагьлизи халбируси саби.

Дудеш цагьачам кьабулхIейкалли ва ил разиагардеш имамла гьалаб марбаралли, имамлизиб ихтияр лебси саби сунени ил рурси шери редес. Рахли дудеш хIяйнара имцIалира кьабулхIейкалли, рурси шери редес дудешла шайзивадси илала кьайгимлизиб ихтияр лебси саби.

Магьарла вягIдализиб адамла даража барсбируси саби гIергъити шуртIри хIясибли:

1. Мурул адамла зягIипдеш, яра цархIил жагъал, (проказа) изала ва цархIилтира нукьсандешуни, чулира хьунуйс декIаррикахъес ихтияр бедлугути.

2. Дин бузахъни. Бунагькар яра бунагькарти бегIтала урши (дудеш виаб, неш риаб), суненира мурталра диштIати бунагьуни дируси, даража хIясибли адабчерси рурсиличил цугси ахIен.

3. ГIяхIси, машгьурси жинс. Рурси даража хIясибли имцIали гIяхIси жинслизирадси риалли, урши иличил цугсили вируси ахIен. Жинс дудешла шайзибад саби буйгIуси.

4. Уршила ва илала бегIтала хIянчила кьиматчебдеш ва даража. Рурсила ва илала бегIтала хIянчила даража уршилайчиб ахъли биалли, илхIелира илди цаличил ца цугтили бирути ахIен.

Давлали гьалмагъла яра цIикурила даража барсбируси ахIен.

Ишаб бурес чебиркур, рурсила ва илала дудешла кIелрала кьабулдеш биалли, жамигIят-ургабси дурусдеш магьар дихьес багьандан чараагарси шартIлизи халбируси ахIен.

(«ТухIфат аль-МухIтаж», «Мингьаж ат-ТIалибин», «Фатава аль-Кьубра аль-фикьгьия»).

- Асубирусив акIубси дурхIялис МухIяммад ибси у бирхьис или чеасибси дудешли, пикри барсбарили, цархIил у бедес?

- Юх, асубируси ахIен, сенкIун сунени бедибси чеасла (назр) гьарли-марси саби ва ил дураберкIес чараагарси саби. МухIяммад ибси у бедес дигесилизи халбируси саби, амма чеасла бедалли - чараагарси саби. Илдигъунти тяхIяр-кьяйда къячдилкути сари цархIилтира ислам диннизир гIяхIтази халдирути умачира.

(ХIашия аш-Шабрамаллиси аля Нигьая аль-МухIтаж»).

- Асубирусив Идбаг ﷻ чевяхIирнила дугьби (слова благословения) къантIдарили лукIес?

- Нушани Идбагла ﷻ у лукIухIели яра «Идбаг», «Расул» ибти дугьби ва цархIилтира, дигесилизи халбируси саби ил чевяхIирути дугьби гьар илди дугьби делкIи гIергъи лукIес. ХIейгесилизи халбируси саби илди дугьби къантIдарили лукIес, мисаллис, «с.гI.в.с.» ва цархIилтира.

Нушани лукIухIели, яра бурухIели «Аллагь» или, яра Илала уми, дигесилизи халбируси саби белкIес яра бурес «СубхIянагьу ва ТагIаля» или яра «ГIязизу ва Жжалла» ирес.

Нушани асхIябтала яра гIялимтала уми дурухIели, гIяхIсилизи халбируси саби «Разия-Ллагьу анхIу» яра «РахIимагьу-Ллагь» ирни.

(«Ат-Такриб» ва ат-Тайсир»)

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Рамазан базла дурхъадеш

Нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чи разивиаллира Рамазан баз бакIниличи, Аллагьли ﷻ илала кьаркьала цIализибад мяхIкамбиру». ГIуррара, Идбагли ﷺ буриб: «Рамазан базла цаибил дуги ЧевяхIси Аллагьли ﷻ иру: «Чи лева нуша дигахъуси, нушабра дигахъес? Чи лева нуша...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...