Суалти-жавабти
- ДехIибала дируси мерличир яра палтарличир кадикибти гъез лерли диалли, дехIибала халдирутив?
- Адамла гъез мурул адамла диаб яра хьунул адамла диаб нясдешлизи (нажаслизи) халдирути ахIен. Ил багьандан, гъез лерси мерличир дарибти дехIибала дулъути ахIен. Амма илди мяхIрам ахIенси хьунул адамла диалли илдачи хIерикIес хIярамсилизи халбируси саби. СенахIенну хьунул адамла гъез гIявратлизи халдирути сари, гIявратличи биалли хIерикIес къадагъабарибси саби.
- ХIябал дус ардякьи сари нуша хъайчикадиили, амма дила мурулли наб магьр (магьарла мас) гили ахIен. Илини чесибсири наб машина асес. Рахли чесибси ахIенси цара журала машина асалли илала чебла чебихъуру? Секьяйда баралли гIяхIси?
- Магьр – магьарла мас саби, магьар дирхьухIели барибси вягIда хIясибли мурулли хьунуйс бедлугуси савгъат саби. Магьр хьуна сари регIсицун саби бируси. Илини иличил сунес дигуси барес рирар шаригIят хIясибли. Муруйзиб биалли ихтияр агара ил кебасес, яра барсбарес. Амма хьунул кьабулли риалли, ил камбарес, бекIлил ил сахIесили иличирад черкерерхес, яра барсбарес илизиб саби ихтияр ва илизибад селра вайси агарси саби.
ХIебиалли, хIела кьабулрикни хIясибли муруйзиб ихтияр леб сегъуна-дигара цархIил журала машина асесра, илхIели чебла чебихъур. ХIу кьабулхIерикадли, илис сунени чесибси барес гIягIнибиркур. Мекъ барили гIергъи ил барес хIейалли чебла хIебедибсилизи халбируси саби, гIурхIейс сунела имкан бакIибхIели асесра вирар, чебла кахIелахъес багьандан.
Хьунул адам бегIтачи лехIихъес хIяжатсив, сунела муруйчи лехIихъес хIяжатсив?
Шери рякьунси рурсили сунела мура ибси бирес гIягIниси саби, ил ибсилизиб Аллагьла ﷻ амруличи къаршиси секIал агарли биалли, сенахIенну Аллагьла ﷻ амрулис тIягIят батурли Аллагьла ﷻ лагълис тIягIят бируси ахIен. БегIтанира хьунуйра багьес хIяжатси саби, хьуна ихтияр муруйзиб биъниличила. Дудешли рурси шери редлугухIели, илини рурсила хIекьлизир хIяжатти гьар секIал илала муруйчи шурдируси сай, муруйчиб чебси саби хьунуйчи палтар чегьахъес, беркала биахъес, хъали ва цархIилти хIяжатти секIал диахъес. Ил багьандан шаригIятли хьунуйс мура ибси бирахъес чебиахъули саби ва бегIтас иличи кьабулбикахъесра. Амма муруй се-биалра шаригIятличи къаршиси хъарбирули виалли, хьунуйс илала ибси хIебарес ихтияр лебси саби. Амма цацадехIти секIултазиб, сарира шаригIятличи къаршили кахIедилзутазиб, хьунуйс бегIтала ибсиличи лехIахъес дигули риалли, илис ихтияр беднилизиб муруйс сегъуналра зарал лебси ахIен. БегIтачи адаб бирахъес нушази шаригIятли чебиахъули сабину.
- Мурулра хьунулра абзур дус декIарли хIербирули кали биалли, илдас никяхI сагабарес хIяжатдеш лебсив?
- Сегъунти-биалра сабабти хIясибли мурулра хьунулра бухъянси манзиллизиб декIарли хIербирес чебуркъни багьандан (узес гьарахъли арукьни, яра къалмакъар кадикили) никяхI булъуси ахIен ва ил сагабирес хIяжатдеш лебси ахIен, эгер муруй ил замана магьар кабушибси хIебиалли. Муруй шакра хIейкили яра къалабаикили илди дугьби дурили виаллира, хIушаб имамличи яра гIялимличи дугьадизес чебиркур. Илдани шаригIят хIясибли хIукму биру. ЧIянкIли илдала кумекличил ирзуси саби ил суал.
- КIана агарли дарибти дазала халдирутив? ДехIибала дирухIели мурул адамти хIебиалли кIана агарли дарес асубирусив?
- Ишаб бурес гIягIнибиркур, хьунул адамла гIяврат сари чераэс бирути адамтазибадра дигахъуси саби. Дазала дирухIели мяхIрам ахIенти цархIилти мурул адамти мякьлаб леблира гIяврат гьаргбарес асухIебирар. Ил багьандан имцIати адамти агарси мерлаб дазала дирес къайгъибарая. БекI гьаргли дарибти дазала диаллира илди халдирути сари. Амма дехIибала дирухIели шаригIятли кабизахъурси хIясибли, бекIра лерилра цархIилти биркIантира кIапIли диэс гIягIнити сари, някъбира дяхIра ахIенти. ДехIибала илкьяйда хIедаралли илди халдирути ахIен.
- Аллагь ﷻ левни кабилзахъути далилти се сари?
- Аллагь ﷻ левни кабилзахъути далилтазибадли саби иш гIялам дунъя лебни. Мисаллис: гIялам цалабяхъибси саби барибси чилра агарли, сабил селра хIебургни хIекьси саби, хIякьикьатлизиб, гьар секIайс саби акIахъубси (барибси) левси сай, цархIил тяхIярли бирхIебирар.
БерхIи, Баз, зак, ванза, мусни-зубри ва илди ахIенти лебилра махлукьатра акIахъубси, - саби барибси чилра агарли сунезибад сабил селра адхIелкIухIели, - ил лебилра сунени акIахъубси, гьар секIайс тадбир (низам-кьяйда) сунени бируси Халикь, Аллагь ﷻ сай.
- Дугели къарауйчивси (дежурствола) замана хIянчиличир дазала дарес чевкъули бирар. Амма нушани кьяшми ицуси мер дяхI-някъ ицуси мерличибад вецIал метрла гьарахъли саби. Илкьяйда дазала дарес асубирусив?
- Дазала дирнила тяхIяр-кьяйда хIясибли, лерил ицути биркIанти гьабгIергъидешличил ицути сари. Ца беръайчи цархIил бирцес гIягIниси саби. Амма ца биркIан бирцайчи царал беръаллира (буцIарси замана) дазала дулъути ахIен. Суннатлизи халдирути сари къябхIедердахъили дарибти дазала.
- Хъулиб барибси магьар (никяхI) халбирусив? Сегъунти шуртIри дузахъес гIягIнити илхIели?
- Хъулиб барибси магьар халбируси саби, эгер илхIели ишгъуна шуртIри тамандарили диалли:
1) гьалмагъ, яра илала вакил левли виалли;
2) цIикурила шайзивад вали (дудеш, халадудеш)
3) кIел адабчебти бусурман мурул адамти-бикьруми;
4) магьр – магьарла савгъат гьалмагъла цIикурлис.
Магьрлис бедлугуси тIулека биэсра асубирар, яра цархIил секIал, селичи-биалра бурсирарни, (Кьуръан бучIахъес, цархIил устадешличи);
5) хасти дугьби, гьалмагълира цIикурила валилира дурес хIяжатти.