Суалти-жавабти
- ДехIибала дируси мерлар яра палтарличир житала гъез диалли дехIибала халдирутив? Ислам хIясибликIун жита умуси мицIираглизи халбируси саби.
- Имам ан-Навави «Мингьаж ат-ТIалибин» жузлизив викIар: «Кьаркьа кесекуни мицIираглизирад декIардикибти, илкьяйдали гъезра, бебкIибси мицIирагличи цугти сари. Илдази халхIедиру умути мицIираг, сарира беркесилизиб диъ пайдалабирути.
Имам аш-ШафигIла мазгьабла машгьурси гIялим ад-Димьяти «ИгIанат ат-ТIалибин» жузлизив викIар: «Камти гъез адамла палтарличир яра кьаркьайчир асудирути сари. Илкьяйдали асудирути сари дахъал диалра нясти мицIирагла гъезра, эгер илди мицIирагла гъез кьицIдируси адамла палтарличир диалли, яра мицIирагличив мурдали вашусиличир диалли, сенкIун илхIели гъез кьаркьайчи яра палтарличи къячхIедикахъес гьамадси ахIен».
Камси кьадарла или ирухIели, илди сари хIябал гъезла кьадар.
Ишабад аргъес гIягIнибиркур житала хIябал гъез кьаркьайчир яра палтарличир ца мерличир диалли, илди камтази халдирути сари ва дехIибала халдирути сари.
- Исламла динни вегIла рузикьарличи хъайчикайахъес къадагъабирусив?
- Нушала динни гъамти тухумтачи (хIила гъамдеш лебти) ва ниъла тухъумтачи хъайчикайахъес къадагъабируси саби. Рузикьар хIила тухумлизи халрируси ахIен, хIебиалли иличи хъайчикайахъес исламли къадагъабирули ахIен. Амма ил хIейгесилизи халбируси саби ва гьарахъти тухумтачи хъайчикайъни гIяхIси саби. СенахIенну иличибли тухумтала бархбасуни чIумадирути сари.
Имам Гъазалини сунела «Ихьйа улуму ддин» жузлизиб гьандуршули сай хъайчикабирутала даражаби: «Хьунул адам мурул адамла гъамти тухумтазирад хIериэсли, сенкIун иличибли диги (гIяшикьдеш) камдирути сари». ГIур илини Идбагла ﷺ хIядис лебкули сай: «Хъайчикамайрудая гъамси тухумличи (нешла шайзирадси ва дудешла шайзирадси), илхIели виштIаси гьунарагарси ветарар).
Имам аль-Амравини сунела «Сираж аль-ваххаж» жузлизиб лукIули сай: «ГIяхIси саби хьунул адамличил тухумдеш хIедиъни, яра гьарахъси тухумлизирадси риъни, ил биалли урхIличир гIяхIси сари».
Чедибсилизибад багьес чебиркур, дигеси саби адабчерси бусурман хьунул адамличи хъайчикайъни, гьарахъти тухумтазирадси. Рузикьарличи хъайчикайъни исламла диннизиб асубируси саби, амма хIейгесилизи халбируси саби.
- Суннатла дехIибайзирад цацадехIти дехIибала цархIилтачир дурхъатази халдирути лертив?
- Ибн ХIаджар аль-Гьайтамини сунела «ТухIфат аль МухIтаж» жузлизиб лукIули сай: «БегIлара гIяхIтази халдирути сари Кьурбан -байрамла дехIибала, илдас гIергъи Хала бархIила байрамла дехIибала. ГIур бархIи буцнила дехIибала, гIур баз буцибхIели дирути дехIибала, гIур – заб дарахъес дирути. Илдас гIергъи витрула-дехIибала, илис гIергъи савлила ратибат-дехIибала, гIергъиси яргализир цархIилти ратибат-дехIибала, гIур таравихIла дехIибала, гIур зухIала дехIибала. ГIур – дехIибала се-биалра таманбиубхIели дирути, суннатла дехIибалагъуна, КягIба алавбарили гIергъи дирути, тахIият-дехIибала, хIяжлизи яра гIумрализи керхурхIели дирутигъуна суннатла дехIибала. Илдас гIергъи суннатла дехIибала, дазала дарили гIергъи дирути, гIур суннатла дехIибала селра сабабличил дарххIедасунти, тагьажжудгъунти…»
Чедиб бурибсилизибад багьес чебиркур суннатла дехIибала декIар-декIарти даражабала дирни ва илдас шабагъатра цагъуна ахIен. Аллагьлис ﷻ гIяхIил бала.
- Асубирусив бусурман адамлис багьалис бусурманти ахIентала хIябрачив узес: хIябрачиб хIяри алавбирули, сварка бирули ва ц.?
- Имам Закария аль-Ансарини сунела «Асна аль-МатIалиб» жузлизиб лукIули сай: «Бусурман адамлис бусурман ахIенсиличил хIянчила шайчибси вягIда барес асубируси саби, бусурман ахIенсили илис хIянчи бедлугули. Илкьяйдали ГIяли ибн Абу ТIалибли илгъуна вягIда барибсири бусурман ахIенсиличил, ил хIясибли илини къуюлизирад шин дурайсес гIягIнитири. ГIялини гьар бадиралис ца чумиздаг кайсусири ва Идбагли ﷺ ил кьабулбариб».
ГIур имам Закарияни лукIули сай: «Илгъуна асубируси хIянчи бусурман адамла кьадри-кьимат убяхIхIебируси биэс гIягIниси саби. Бусурман ахIенсила нясдешуни урисниличил бархбасунси хIянчи бирес багьалис, бусурман адамла багьа убяхIбируси, гьайгьайрагу, асубируси ахIен».
Чедибси суайс жаваб лугули, илгъуна журала хIянчи бирес асубирар, сенкIун илизиб бунагьласи селра агарава ил журала хIянчи асубируси саби.
- Мурул адамла сунела хьунуйчил ил хIяйзлариубхIели (менструация) гъамдеш бетаурли биалли, илис гIякIа бедес гIягIнисив?
- Хьунул адамла яргаличилти зIягIипдеш дакIили, хIяйзлариубхIели, яра виштIаси варкьили хIилариубхIели (нифас), илди тамандиубли гъуслю барили умуриайчи муруйс иличил гъамдеш дарес къадагъабарибси саби.
Ил халати бунагьунази халбируси саби, муруй къадагъаличила балули хьалли, ил бирули виалли.
Хьунул адамличил ил хIилариубхIели вархикибсилис, ил чебахъес багьандан гIяхIсилизи халбирули саби (суннат) ца динарла кьадар садакьа бедес. Ил хIисаббаралли, мургьила 4 граммличил цугси саби. Ца динарла багьала палтар дедес яра арцличил дедесра вирар, эгер ил гьаларти бурхIназиб, хIи имцIали дашухIели, бетаурли биалли.
Ил гъамдеш гIергъити бурхIназиб хIи камси манзил бетаурли биалли, яра илди тамандиубли гIергъи гъуслю барайчи бетаалли, байхъала динарла багьа бедес вирар.
ЦацабехIти динна гIялимтани бурули саби ца динарла яра байхъала динарла садакьа бедес гIяхIси саби багьана агарли, яра балу-балули жумягIла дехIибала датурсилис ва гьарил халаси бунагь барибсилисра.
(«Нигьая аль-МухIтаж» имам аш-Шабрамаллисила субкомментариябачил).