бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- Арцлис уцибси хIянчизарли сунела чедихIяртдешла гIяйибличибли хIянчи бедибсилис зарал барили виалли, иличи хъарсив ил зарал чебицIахъес?

- ГIе, ил тяхIярлизиб иличи хъарси саби зарал чебицIахъес. ХIянчизарла гIяйибличибли ахIи, сунечиб багьана агарли цархIил сегъуна-биалра сабабличил зарал биубли биалли, илхIели иличиб зарал чебицIахъес чебси ахIен.

Мисаллис, кьацI буцIахъухIели, ил хIянчизарли хIерхIеили бигахъубли виалли, иличиб хъарси саби зарал чебахъес. Эгер печь букьбуунхIели илгъуна анцIбукь бетаалли, зарал чебихъес иличи хъарси ахIен. («ТухIфат аль-МухIтаж»)

 

 

- Мурул хьунул декIарбикили гIергъи цIикурлис хъубеш дудеш ва гуявлис хъубеш неш мяхIрамтили кавлутив?

- Магьар дихьибхIели хъубеш дудеш цIикурлис мяхIрам ветаруси сай, хъубеш неш риалли гуявлис мяхIрам ретарар, эгер илди чула арати (дулекIла) яра ниъла бегIти биалли. ЦIикурира хъубеш дудешра, гуявра хъубеш нешра мяхIрамтили кавлути саби рахли жагьилтала хъалибарг декIарбикаллира.

Багьес чебиркур, гьанбушибси тяхIярлизиб магьар дихьили гIергъи, мура-хьуна ургабси гъамдеш шартIли бируси ахIен чедиб гьанбушибтала мяхIрамдешлис, убай рурсила ва убай дудешла мяхIрамдешлис кьяйдали.

Убай дудешла ва убай рурсила ургар мяхIрамдеш кадилзути сари, чIянкIли илала нешла ва убай дудешла ургаб мура-хьуна ургабси гъамдеш бетаурхIелицун. ИлхIели мяхIрамтили бетарути саби хъубеш неш, хъубеш дудеш ва илдала бегIтира бархли.

(«Аль – Маджму шархI аль - Мугьаззаб»).

 

- Нушала шилизив гIяхIил гIилму далуси имам агара. ВебкIибси бекIварес унра шилизибад башули бирар, яра балутани кумекбирули саби. Асубирусив бебкIа лебси мерличиб Кьуръайзирти аятуни делчIес хIебалусилис телефойчирад дучIахъес?

- ЗягIипси адам левси мерлаб яра адам убкIухIели сура «Ясин» бучIни дебали гIяхIси саби. ЦархIилти далути сурабира дучIес вирар. УчIес хIебалусини телефойчирад дучIахъесра асубируси саби. Амма Кьуръайзивад учIес хIебалусилис багьес къайгъи дакIубарили бурсивиалли гьатIира гIяхIси саби.

 

 

- Асубирусив гIумра (биштIаси хIяж) чуйнара дураберкIес?

- ГIумра дусла бухIнаб чуйнара дурабуркIес суннатсилизи халбируси саби, хаслира Рабазан базлизиб.

Бархьси хIядислизиб бурули саби, Идбаг ﷺ викIар: «Рабазан базлизиб барибси гIумра (шабагъат хIясибли) набчил барх барибси хIяжличи цугбиркуси саби».

(аль-Бухари, Муслим) («Мингьаж»), («ТухIфат аль-МухIтаж»).

 

 

 

- Ислам диннизиб асубирусив пирсинг барес: лихIби, къянкъуби яра цархIилти кьаркьа биркIантази тIярхъуби дирес?

- ЛихIбазиб кIел мерличир ва имцIали тIярхъуби дирахъес лебил гIялимтала цаси пикри хIясибли, къадагъабарибси саби. Гьарил лихIилизи ца-ца тIярхъи дирниличила гIялимтала декIар-декIарти пикруми лер.

Имам ШафигIила мазгьаб хIясибли, къянкъубазиб тIярхъи бирахъес мурул адамтасра хьунул адамтасра къадагъабарибси саби. ЛихIбачила буралли, илдазир тIярхъуби дирахъес рурсбас асубирар, уршбас къадагъаласи саби.

Илала шайчиб Ибну ХIажар аль-Гьайтами «ТухIфатуль-МухIтадж» жузлизив викIар: «Рурсбас ва уршбас къянкъубази тIярхъуби дирни ва ила арцла яра мургьила мява биршни къадагъабарибси саби, сенахIенну ил секIай тIярхъи балтухIели чекасибси изала мархIебиру. Илгъуна гIядат камси кьамла бегIтала гIядат саби ва жагадешличил камли бархбаси саби. ЛихIбазир тIярхъуби биалли, хьунул адамтани жагадешлис, урцIли даршес багьандан далтути диъни лебтанилра балуси саби.

Авалра мазгьабла имцIати гIялимтани, илкьяйдали кьаркьа цархIилти мераначир жагадешлис тIярхъуби дирахъес ва ила се-биалра биршахъес асубирахъули ахIен. СенахIенну, ислам динни илдигъунти секIултазиб жагадеш марбареси секIал чебиули ахIен, лихIбазирти тIярхъубалаван, сабира лерилра халкьанани кьабулдирути.

 

 

- Асубирусив тIакьализир арцанти дихIес?

- Асубируси саби попугай, бухъутIа чяка, яра цархIилти журала арцанти дихIес, илдала вичIиръалаличи лехIирхъес ва хIязтавиркьес, эгер илдас зарал хIебирахъули, хIердирнила ва далхнила шуртIри дузахъули диалли.

Илис далилли биахъубли динна гIялимтани хIядис лебкули саби Анасличибад баибси: "Идбаг ﷺ нушачил гьаман гъайикIусири. Илини дила узила чяка бебкIили чебаили, масхаралис хьарбаиб: "Ва Абу ГIумайр, се бетаурли Нуайрлис?" (Аль-Бухари).

("ФатхI аль-Бари", "Ашраф аль-Васаиль иля фагьм аш - Шамаиль").

 

 

 

- Мурул вебкIибси хьунул адамличи сецадхIи хъарси марайдеш дихес?

ЦацабехIти хьунул адамтани бузрарлицунра ахIи дусмадли марайдеш дихули бирар, цIудара палтарличил башули. Гамъариубси хьунуйчи хъарси саби марайдеш дихес 4 базра 10 бархIира – ил саби шаригIятли чебаахъибси гIиддала манзил. Узи, урши ва цархIилтира гъамти бебкIибхIели хьунул адамлис чебаахъибси саби 3 бархIи марайдеш дихес.

Аль- Бухарини ва Муслимли нушачи баахъибси бирхаудичебси Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби: «Аллагьличи ﷻ ва Кьиямала бархIиличи рирхуси хьунул адамлис асубируси ахIен 3 бархIила чеди марайдеш дихес, муруйс ахIенси. Мурул вебкIибси хьунуйчи хъарси саби 4 базра 10 бархIира марайдеш дихес».

Нушала рузбас гIяхIси саби гIядатуни хIедузахъули Идбагли ﷺ чебаахъибси гьунчибад башни.

 

 

 

- Асубирусив хьунул адамлис мискли тIемрикIули хъулирад дурарулхъес?

- Хьунул адамлис къадагъабарибси (хIярамси) саби хъулирад дурарулхъухIели мискIли тIемрикIули дурарулхъес, муруй ихтияр бедили биаллира, ил анцIбукьли мурул адамтала хьул алкIни балули риалли. Ил биалли халаси бунагь саби. Иличи таманси умут хIебиаллира, баралра илгъуна пикри алкIули биаллира бунагь (биштIаси) биули саби. Ил секIайчи ташмишрикIули риалли, илхIели хъулирад дурарухъни хIейгеси (карагьат) анцIбукьлизи халбируси саби, амма къадагъаласи ахIен.

(Ибну ХIаджар. Аз–Заваджир», «ТухIфат аль-МухIтаж»).

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Юсуф Идбаг

Иш дунъяла жагадеш Зулайхас цIябкабиуб, Хурегла тIягIям агу, я хIулбас гьанкI агара: Аррякьи ил туснакъла къапулигIи тIашризур, УркIилизиб дардличил хIулбазир бисаличил, Руржуси тIамаличил Юсуфлизи гъайрухъун: - Туснакълав сайра или вари хIед гьанмабикаб, Иш дунъяла туснакъра, цIябдешра наб...


ХIял-тIабигIятли сай жагаируси

Гьалабван гIямрулизибадси ца ишгъуна анцIбукь хIясиббарира. Ца кинолизибадси бутIа чебиахъулри. Хьунул адамли беркала бируси мерличирти лерил секIал зянкъдикIахъулри, тIалхIяна дялчулри ва ахъли чIяррикIули, сунела белкIунси макьала чарбарахъес гъайрикIулри. Ил паргъатрарес бирули ахIенри илаб...


МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни сегъунти сари?

ХIядислизиб бурули саби: «Чили мицIирбаралра дила сегъуна-биалра суннат, илини шабагъат кайсу, сабира ЧевяхIсила гьунчиб алхунти даршал адамлис бедлугусигъуна».   Ишар нушани цацадехIти суннатуни хIушаб гьаладирхьехIе, сарира гьар бархIи дирес гьамадти.  ЖамигIятла дехIибайчи...


Сегъунти дирара бунагьуни

Бунагьуни агарти идбагуницун саби бирути, адамти биалли бунагькарти саби. Адамла гIямрулизир дигу-хIейгули кадиркути дахъал бунагьуни дирули сари, амма Аллагьла ﷻ уркIецIиличи дирхули, илдала черкад тавбара дарили илдачи гIур чархIедулхъес кьасбарес чебиркур.   ХIулбала бунагьуни УрхIла...


Мура гьаларти хьуна чеблуми

Хьунуй мура гьалар халати жавабкардеш дихути сари ва иличир дахъал чеблуми лерти сари:   Хьунул хъали-цIализир муруйс тамай мутIигIли рирес чебиркур. Илис мурул вигахъес чебиркур ва иличил мурталра малхIямли рирес гIягIнибиркур, ил кьабулли калахъес риубси бирес илала чебла саби. Эгер илини...