бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- Арцлис уцибси хIянчизарли сунела чедихIяртдешла гIяйибличибли хIянчи бедибсилис зарал барили виалли, иличи хъарсив ил зарал чебицIахъес?

- ГIе, ил тяхIярлизиб иличи хъарси саби зарал чебицIахъес. ХIянчизарла гIяйибличибли ахIи, сунечиб багьана агарли цархIил сегъуна-биалра сабабличил зарал биубли биалли, илхIели иличиб зарал чебицIахъес чебси ахIен.

Мисаллис, кьацI буцIахъухIели, ил хIянчизарли хIерхIеили бигахъубли виалли, иличиб хъарси саби зарал чебахъес. Эгер печь букьбуунхIели илгъуна анцIбукь бетаалли, зарал чебихъес иличи хъарси ахIен. («ТухIфат аль-МухIтаж»)

 

 

- Мурул хьунул декIарбикили гIергъи цIикурлис хъубеш дудеш ва гуявлис хъубеш неш мяхIрамтили кавлутив?

- Магьар дихьибхIели хъубеш дудеш цIикурлис мяхIрам ветаруси сай, хъубеш неш риалли гуявлис мяхIрам ретарар, эгер илди чула арати (дулекIла) яра ниъла бегIти биалли. ЦIикурира хъубеш дудешра, гуявра хъубеш нешра мяхIрамтили кавлути саби рахли жагьилтала хъалибарг декIарбикаллира.

Багьес чебиркур, гьанбушибси тяхIярлизиб магьар дихьили гIергъи, мура-хьуна ургабси гъамдеш шартIли бируси ахIен чедиб гьанбушибтала мяхIрамдешлис, убай рурсила ва убай дудешла мяхIрамдешлис кьяйдали.

Убай дудешла ва убай рурсила ургар мяхIрамдеш кадилзути сари, чIянкIли илала нешла ва убай дудешла ургаб мура-хьуна ургабси гъамдеш бетаурхIелицун. ИлхIели мяхIрамтили бетарути саби хъубеш неш, хъубеш дудеш ва илдала бегIтира бархли.

(«Аль – Маджму шархI аль - Мугьаззаб»).

 

- Нушала шилизив гIяхIил гIилму далуси имам агара. ВебкIибси бекIварес унра шилизибад башули бирар, яра балутани кумекбирули саби. Асубирусив бебкIа лебси мерличиб Кьуръайзирти аятуни делчIес хIебалусилис телефойчирад дучIахъес?

- ЗягIипси адам левси мерлаб яра адам убкIухIели сура «Ясин» бучIни дебали гIяхIси саби. ЦархIилти далути сурабира дучIес вирар. УчIес хIебалусини телефойчирад дучIахъесра асубируси саби. Амма Кьуръайзивад учIес хIебалусилис багьес къайгъи дакIубарили бурсивиалли гьатIира гIяхIси саби.

 

 

- Асубирусив гIумра (биштIаси хIяж) чуйнара дураберкIес?

- ГIумра дусла бухIнаб чуйнара дурабуркIес суннатсилизи халбируси саби, хаслира Рабазан базлизиб.

Бархьси хIядислизиб бурули саби, Идбаг ﷺ викIар: «Рабазан базлизиб барибси гIумра (шабагъат хIясибли) набчил барх барибси хIяжличи цугбиркуси саби».

(аль-Бухари, Муслим) («Мингьаж»), («ТухIфат аль-МухIтаж»).

 

 

 

- Ислам диннизиб асубирусив пирсинг барес: лихIби, къянкъуби яра цархIилти кьаркьа биркIантази тIярхъуби дирес?

- ЛихIбазиб кIел мерличир ва имцIали тIярхъуби дирахъес лебил гIялимтала цаси пикри хIясибли, къадагъабарибси саби. Гьарил лихIилизи ца-ца тIярхъи дирниличила гIялимтала декIар-декIарти пикруми лер.

Имам ШафигIила мазгьаб хIясибли, къянкъубазиб тIярхъи бирахъес мурул адамтасра хьунул адамтасра къадагъабарибси саби. ЛихIбачила буралли, илдазир тIярхъуби дирахъес рурсбас асубирар, уршбас къадагъаласи саби.

Илала шайчиб Ибну ХIажар аль-Гьайтами «ТухIфатуль-МухIтадж» жузлизив викIар: «Рурсбас ва уршбас къянкъубази тIярхъуби дирни ва ила арцла яра мургьила мява биршни къадагъабарибси саби, сенахIенну ил секIай тIярхъи балтухIели чекасибси изала мархIебиру. Илгъуна гIядат камси кьамла бегIтала гIядат саби ва жагадешличил камли бархбаси саби. ЛихIбазир тIярхъуби биалли, хьунул адамтани жагадешлис, урцIли даршес багьандан далтути диъни лебтанилра балуси саби.

Авалра мазгьабла имцIати гIялимтани, илкьяйдали кьаркьа цархIилти мераначир жагадешлис тIярхъуби дирахъес ва ила се-биалра биршахъес асубирахъули ахIен. СенахIенну, ислам динни илдигъунти секIултазиб жагадеш марбареси секIал чебиули ахIен, лихIбазирти тIярхъубалаван, сабира лерилра халкьанани кьабулдирути.

 

 

- Асубирусив тIакьализир арцанти дихIес?

- Асубируси саби попугай, бухъутIа чяка, яра цархIилти журала арцанти дихIес, илдала вичIиръалаличи лехIирхъес ва хIязтавиркьес, эгер илдас зарал хIебирахъули, хIердирнила ва далхнила шуртIри дузахъули диалли.

Илис далилли биахъубли динна гIялимтани хIядис лебкули саби Анасличибад баибси: "Идбаг ﷺ нушачил гьаман гъайикIусири. Илини дила узила чяка бебкIили чебаили, масхаралис хьарбаиб: "Ва Абу ГIумайр, се бетаурли Нуайрлис?" (Аль-Бухари).

("ФатхI аль-Бари", "Ашраф аль-Васаиль иля фагьм аш - Шамаиль").

 

 

 

- Мурул вебкIибси хьунул адамличи сецадхIи хъарси марайдеш дихес?

ЦацабехIти хьунул адамтани бузрарлицунра ахIи дусмадли марайдеш дихули бирар, цIудара палтарличил башули. Гамъариубси хьунуйчи хъарси саби марайдеш дихес 4 базра 10 бархIира – ил саби шаригIятли чебаахъибси гIиддала манзил. Узи, урши ва цархIилтира гъамти бебкIибхIели хьунул адамлис чебаахъибси саби 3 бархIи марайдеш дихес.

Аль- Бухарини ва Муслимли нушачи баахъибси бирхаудичебси Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби: «Аллагьличи ﷻ ва Кьиямала бархIиличи рирхуси хьунул адамлис асубируси ахIен 3 бархIила чеди марайдеш дихес, муруйс ахIенси. Мурул вебкIибси хьунуйчи хъарси саби 4 базра 10 бархIира марайдеш дихес».

Нушала рузбас гIяхIси саби гIядатуни хIедузахъули Идбагли ﷺ чебаахъибси гьунчибад башни.

 

 

 

- Асубирусив хьунул адамлис мискли тIемрикIули хъулирад дурарулхъес?

- Хьунул адамлис къадагъабарибси (хIярамси) саби хъулирад дурарулхъухIели мискIли тIемрикIули дурарулхъес, муруй ихтияр бедили биаллира, ил анцIбукьли мурул адамтала хьул алкIни балули риалли. Ил биалли халаси бунагь саби. Иличи таманси умут хIебиаллира, баралра илгъуна пикри алкIули биаллира бунагь (биштIаси) биули саби. Ил секIайчи ташмишрикIули риалли, илхIели хъулирад дурарухъни хIейгеси (карагьат) анцIбукьлизи халбируси саби, амма къадагъаласи ахIен.

(Ибну ХIаджар. Аз–Заваджир», «ТухIфат аль-МухIтаж»).

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


ШягIбан базличила баянти

Ил базла хасдешуни: цаибил – ил баз нушала Идбагла ﷺ базлизи халбируси саби; кIиибил - ил базлизив дубурцни гIяхIил чебиули саби;  хIябъибил – ил базлизиб Бараатла дуги леб.   «Аллагьлиﷻ лерил Сунени акIахъубтала кьисматуни ШягIбан базла байхъайзибси дуги...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...