бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив?

- Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили, хъалибарглизир къалмакъар хIедиахъес багьандан, иличил жагали ихтилат барес чебиркур ил вайси хасият батахъес, изайчи шурбухъайчи. Гьайгьайрагу, держлиичирад ва держли бужутачирад гьарахъли риэс гIягIниси саби, ва тухумлизибти хIурматчебти адамтази яра мер-мусала имамличи дугьаризес, мурул бархьси гьунчи кайзахъес багьандан. ХIяж бирнила шуртIри биалли декIарти сари ва ил кьабулбирни ЧевяхIси Аллагьла ﷻ ахърилизиб саби.

 

 

- ВегIдешлизир мазни лерли диалли закат секьяйда лугуси?

- Закат бедес багьандан адамла 40 маза яра кьяца диэс гIягIнити сари. 40 мазачибад 120-личи бикайчи закатлис лугуси саби ца дусбиубси маза, яра кIел дус биубси кьяца;

121-личибад 200-личи бикайчи – кIел маза;

201-личибад 399-личи бикайчи – хIябал маза;

400-личибад 499-личи бикайчи – авал маза. Илкьяйдали гIур гьарил 100 мазаличибад ца маза хIясибли закат бедлугуси саби.

 

 

- Узбазивад цали сунела рузи шери редес вирусив цархIилтала кьабулдеш агарли?

- «ТухIфат аль-МухIтаж» бикIуси жузлизиб Ибну ХIаджар аль-Гьайтамини лукIули сай: «Эгер рурсила чумал кьайгим лебли биалли, мисаллис чумал узи, ил шери редес цагъунти ихтиюрти лерти, ва илини цализи тиладибаралли сари шери редахъес, илини ибси барес гIягIниси саби. Рузини узбазивад цализи ихтияр бедалли сари шери редахъес, цархIил узини ил шери редес асубируси ахIен, баягъи ил узила пурбан агарли».

Амма узбазивад цали сунечи цугли ахIенсилис рузи шери редалли илгъуна магьар халбируси ахIен.

Чедиб бурибсилизибад аргъес чебиркур: рурсила я дудеш я халадудеш хIебиалли, илала кьабулдеш хIясибли узини шери редес вирар. Илала чумал узи биалли ва ца узизи илини ихтияр бедалли сунечил даражала тяхIяр цугсилис сари шери редахъес, илизиб ихтияр леб, цархIилти къаршили биалра. Рах нагагьладан гелешмешла даражала тяхIяр иличил цагъунси хIебиалли, ил магьар халбируси ахIен цархIилтала кьабулдеш агарли.

 

 

 

- Ихтияр лебсив хьунуйзиб дагьрилизив нукьсанси муруйзирад ва вахъхIи комализив калунси муруйзирад декIаррикес?

- Хьунул адамлис шери рукьайчи балхIебалули кали риалли мурул дагьрилизир нукьсандеш лерни (маджнун), яра хъайчи кабиили гIергъи зягIипикили виалли, илизиб ихтияр лебси саби декIаррикес. Мурул мурталра ил хIяйчив вирули виалра, яра цацахIели къулайдеш алкIули биалра, ил изала сагъбируси яра сагъхIебируси биалра декIардеш агарли.

Илгъунабси тяхIяр саби мурул комализив (чарх хIебузанбиубси агилизив) виаллира, тухтуртани ил хIяйчив кала или бураллира. Амма тухтуртани ил комализивад дураулхъан или буралли, илиизиб ихтияр агара магьар бехъес.

Илгъуна сунела ихтияр пайдалабарес дигули риалли, хьунул мурулла зягIипдешличила багьурмад имамличи дугьаризес рирар магьар кабушахъес тиладиличил. (ТухIфат аль-МухIтаж).

 

 

 

- ШаригIят хIясибли се саби закат?

- Закат Исламла 5 рукнулизибад ца саби. Давлачебти, дахъал мас-мулк, хIяйванти лерти адамтани чула лебдешлизибад мискинтас бедес чебси бутIа саби (40 бутIала 1 бутIа). Ил бедлугуси саби мургьи-арцличибад, хала хIяйвантачибад, маза-масличибад, вачарла масличибад, цIедешличибад, анкIиличибад, мухъиличибад, нихъяличибад, биринжличибад, хIяжланкIиличибад, хъараличибад ва цархIилтира. Илкьяйдали баргибси хазналичибадра. Закат – мискинтала лебдеш саби. Илбагьандан, иш дунъяличиб хIебедибси закат Аллагьли ﷻ итил дунъяличиб тIалаббируси саби.

 

 

 

- Чичи хъарти жумягIла дехIибала?

- ЖумягI бархIила дехIибала гьарил балугълаваибси бусурман мурул адамличи хъарти сари. Хъарти ахIен виштIасиличи, балугълахIеибсиличи, лагъличи, хьунул адамличи. Илкьяйдали гьункьяличи, шаригIят хIясибли хIялалси сапарличив кали виалли. ИлхIелира, виубцад мижитла вакIили дарес гIягIнити сари жумягIла дехIибала.

 

 

 

- ХIяйна «тIалакь»-ла дугьби дуралли магьар кабушибсилизи халбирусив?

- «ТIалакь» ибти дугьби дуралли, амма илди чис дурибтил у адхIехъалли, магьар бехъубсилизи халбируси ахIен. Магьар кабуршухIели нигетра биэс гIягIниси саби, илди дугьби чис багъишладарибтилра аргъесли баянбаресра.

Мисаллис, тIалакьла дугьби дурес гьалар хьунул адамли тиладибарили риалли магьар кабушахъес ва илис гIергъи дурили диалли илди дугьби, магьар бехъубсилизи халбируси саби.

ДекIарбикес багьандан «хIечил ну декIариркулра» ибси мягIна биэс гIягIниси саби. Яра чила-биалра тIалаб хIясибли «магьар кабуша хIела хьунуйчил» ибсилис жавабли биубли, «нуни магьар кабушира» ибси биаллира баибси саби ва магьар бехъубсилизи халбируси саби. Дурути дугьби сегъуна нигетличил дурибтил, илизибадра дигахъуси саби.

 

 

 

- Бусурмантала байрумтала манзил дирути дехIибала фарзла сарив ахIи суннатла сарив?

- КIелра бусурмантала байрумтас дирути дехIибала чараагарси суннатла сари. Илди кIел ракагIятла сари, цаибил ракагIятлизиб 7 «Аллагьу акбар» иру, дехIибайзи кайзнила «Аллагьу акбар» халхIебарили. КIиибил ракагIятлизиб 5 «Аллагьу акбар» иру тIашвизурхIели ируси халхIебарили.

ДехIибала дарили гIергъи кIел вягIза дирути сари, цаибил вягIзализиб 9 «Аллагьу акбар» иру, кIиибиллизиб – 7.

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Ванза нушала хъали саби

«Умудеш - Аллагьличи вирхнила байхъала саби», - дурхъаси хIядис Акьути бурхIназир шагьар батурли шилизи рашес дигахъулра, имцIаливан жагати хIебла бурхIназир. Бамсриахъили Уркарахъирад чаррирухIели гьунила дублар мер-мерличир лайкадакIили дицIибти гавлагуни чедиулри. Илди цара кIелра...


Хъалибарглис мягIничерти…

> Хъалибарг – дунъяличиб бегIлара жявхIелла социальный бяхIчибизла институназибад ца саби. Илкьяйдали хъалибарг сабира биштIаси пачалихъличи мешубиркуси жамигIятла белхъхIебелхъуси бутIара саби.   ГIямрула илди хIекьдешуначила нушазивад гьарилли балуси саби. ГIядатлибиубливан,...


Мура гьаларти хьуна чеблуми

Хьунуй мура гьалар халати жавабкардеш дихути сари ва иличир дахъал чеблуми лерти сари:   Хьунул хъали-цIализир муруйс тамай мутIигIли рирес чебиркур. Илис мурул вигахъес чебиркур ва иличил мурталра малхIямли рирес гIягIнибиркур, ил кьабулли калахъес риубси бирес илала чебла саби. Эгер илини...


Юсуф Идбаг

Иш дунъяла жагадеш Зулайхас цIябкабиуб, Хурегла тIягIям агу, я хIулбас гьанкI агара: Аррякьи ил туснакъла къапулигIи тIашризур, УркIилизиб дардличил хIулбазир бисаличил, Руржуси тIамаличил Юсуфлизи гъайрухъун: - Туснакълав сайра или вари хIед гьанмабикаб, Иш дунъяла туснакъра, цIябдешра наб...


Давла бурчан

Дубурла гьарахъси шилизи башуси дахъал кьячIикIуначилси гьунчиб дугила кьанси замана машина бикуси Мухтар ускаири, ва сунела бархкьябачил бехIемцIлизи викилри. Кункси машиналичибти шел адамлизибадли хIябал алхири, кIел декIли дяхъурбази бикили, аргъала деткахъилри.   ШаладиркухIели вачарличи...