бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- Хала БархIилара Кьурбан-Байрамлара ургабси манзиллизиб бусурман адамтас мукъри дирес асубирусив? Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарсилизи халбирули саби.

- Гьайгьайрагу, асубируси саби. Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарси ибси дугIла пикри саби. ШаригIятли илдигъунти секIайчи вирхарахъес къадагъабарили саби. Динна шайчиб ил замана мекъ барахъес диргалабулхъуси селра лебси ахIен. ГIяхIсилизи халбируси саби бусурмантала календарьла цаибил байхъайзиб мекъ бирни. Мукъри дирес гIяхIси базлизи халбируси саби Шавваль базра, сенахIенну нушала Идбагли ﷺ ил базлизиб сабри мекъ барибси. ЦархIилти бурхIназибра мекъ барес къадагъабарибси замана лебси ахIен.

 

 

 

- Асубирусив вегIла акIубси виштIасилис ца мас белгьес Кьурбайс ва хIякьикьатлис?

- Ил суайзиб шафигIитунала мазгьаблизир гIялимтала пикруми декIардиркули сари. Имам ар – Рамлини сунела «НихIаят аль-МухIтаж» жузлизиб лукIули сай: «КIелра нигет цаладяхъили, Кьурбайс в ахIякьикьатлис ца масс белгьалли кIелра хIисабдирути сари».

Ибн ХIаджар аль-Гьайтамини сунела «ТухIфат аль – МухIтаж» жузлизив викIар: «Кьурбайс ва хIякьикьатлис ца мас белгьалли, цалра бетаруси ахIен».

Ил багьандан ахъри лебли биалли, Кьурбайс ва хIякьикьатлис декIарли белгьни гIяхIсилизи халбиру. Асубирули ца мас кIелра тяхIярлизиб лугьуси гIялимлис гIелавад вашули белгьесра.

 

 

 

- ХIябрази вякьунхIели Къуръайзибад се белчIалли гIяхIси?

- ЖумягI бархIи сунела бегIтала хIябличи чи укьялра ва «Ясин» сура белчIалра, ил сурализирти хIурприцад илала бунагьуни урисути сари.

МицIирли лебалли сунела бегIти инжитбирули яра илдачи лехIхIейхъули калунси адамли, илди бебкIили гIергъи илдала хIябрачи вякьи балга-дугIя делчIалли, ил чула бегIтани разидеш сархибти адамтала лугIилизи кархахъуси сай.

«Аятул-Курсий» белчIалли ва хIябрази хIярибихьибтала хIурмат баралли, Аллагьли ﷻ гьарил хIяблизир нур улкахъути сари, хIябрала бухIнала илабтас гьарзабирахъуси саби.

ЦархIил хIядислизиб бурули саби, эгер хIябличиб «Ясин» белчIалли ва хIяблизибтала хIурмат баралли, илдачибси хIекь камбируси саби, «Ясин» белчIунсилис биалли илди хIябразир чум хIяб лердиаллира илдицад гIяхIти баркьудлуми лукIути сари.

 

 

 

- Нушаб нушала тухумтани пешкешбарибси мазала мас леб. Ил нушани Кьурбайс белгьес асубирусив?

- Пешкешбарибси мас хIушала вегIдешлизиб саби. Ил Кьурбайс лугьнила шутIрачи балбикибси (чIукьали ахIенси, нукьсандешуни агарси) биалли, асубирар пайдалабарес.

 

 

 

- Наб виштIахIели бегIтани хIякьикьатлис мас белгьи ахIен. Гьанна ну хъайчикайилра ва Кьурбан белгьунра. Асубирусив гьанна хIякьикьатлисра белгьес, илкьяйда халбирусив?

- ХIякьикьатлис мас хIебелгьи биалли, ил хIуни бусягIятра белгьес асубирар. Илис гьалаб белгьунси Кьурбанра халбируси саби. Илала хIекьлизиб ишгъуна мягIнала хIядисра леб: «ХIякьикьатлис мас хIебелгьи калунси виштIаси, Кьиямала бархIи сунела бегIтас шапагIятли виэс хIейрар». Ил багьандан, хIякьикьатлис мас хIебелгьи убкалниличила якьинни балуси адамли сунени сунес белгьес вирар.

 

 

 

- Асубирусив чумал адамлис ца мицIираг белгьес?

- Асубируси саби халаси хIяйван белгьес яра валри верхIел адамлис. Илизиб бутIакьяндеш дарес асубируси саби, илди ца хъалибарглизибти биаб, урхI биаб декIардеш агарли. Илкьяйдали декIардеш агара цацабехIтани Кьурбан лугьули биалли, цархIилтас чIянкIли диъ дигули балли, хIябъэстани фарз дурабуркIули, авэстани суннатлис лугуьули биаллира.

 

 

 

- Нуни дила уличибли Кьурбан белгьасли дила хъалибаргли шабагъат кайсусив?

- Хъалибарглизибад ца адамли Кьурбан белгьалли, хъулибти лебил илини бахес хъарти хъалибаргла суннат бетерхурсилизи халбируси саби. Амма иличибли илдани шабагъат кайсуси ахIен, сенкIун Кьурбан гьарилличи хъарси суннат сабхIели. Хъулибтас кири баахъес багьандан бурес вирар: «Нуни шабагъатлизиб бутIакьянчиби бирулра итдира, итдира…» - гьанбушибтани шабагъат кайсу.

 

 

 

- Асубирусив хьунул адамлис сунела вебкIибси муруйс кьадин хIяж барес?

- Асубируси саби эгер илини гьалаб сунес хIяж барили риалли. Муруйс кьадин хIяж барес аркьули риалли, иличил варх мяхIрамра виэс гIягIниси саби.

 

 

 

- Хала хIяйван кьял яра унц Кьурбайс чум адамлис белгьес вируси?

- КIел дус биубси хIяйван, унц, гамуш биаб, кьял яра валри 7 адамлис белгьес асубируси саби, мазала мас биалли, ца адамлис. Илди мас-хIяйван Кьурбайс лугьухIели, чараагарли лерилра Кьурбан лугьнила шуртIри дузахъес чебси саби.

 

 

 

- Халаси хъалибаргла вегI ва яшавлизивад нукьсанси (малоимущий) адамли Кьурбан-Байрамлис мас хIебелгьалли, бунагьлизи халбирусив?

- «Кьурбан дебали мягIничебси суннатлизи халбируси саби (сунна-муаккада гIаля аль-кифая). Ил баралли цацабехIти адамтани, цархIилтачибад ил чебла (обязанность) убисули саби», - сунела «Мангьадж аль-кьавим» жузлизиб лукIули сай Ибну ХIаджар Аль-Гьайтамини.

ЦархIилра пикри леб, ил чараагарси баркьуди саби ибсира. Хъалибарглизиб ца адамли Кьурбан белгьалли, ил лебтасалра биуси саби, илдазибад гьарилли белгьни гIяхIси биалра. Ил суннат балтни хIейгеси саби.

Кьурбан белгьес чебси саби нагагьладан адамли ил белгьес чеасили виалли (назру). Мисаллис, нигет барили: «Нуни чейсулра Аллагь ﷻ багьандан мас Кьурбайс белгьес» или.

Имам ШафигIла мазгьаб хIясибли, Кьурбан белгьни дебали дигеси баркьуди саби. ЦархIил мягIналичил буралли, адамла Кьурбан белгьес ахъри хIебиалли, яра цархIилти багьанаби диубли ил суннат хIебаралли, илис бунагь хIебиур.

2026-07-01 (МухIяррам 1448 д) №7.


Юсуф Идбаг

(бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   Буньяминра ватурли, хъайгIи чарбухъун илди, Якьубли хьаркабаиб, урши чинава, или. - Туснакълизив тевал, - иб, - хъулкидеш багьанали, - Хъулкидеш дирухIели, хIушани чебаадав? Ил секIал бирхIебирни балас дила уршили, Аллагьла ﷻ кьадарличи сабурбирисра...


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

Имам Абу ХIамид МухIяммад аль-Гъазалини вебкIес гьалаб белкIунси кагъар гьалабирхьулра   «Бурая бисути дила юлдашунази, ну вебкIили чеибти, бурая децIбикIути дила исламла узбази ва рузбази: «Гьанмабиркахъидая, ну гьарли-марли вебкIибси или. Аллагь ﷻ багьандан мадикIудая ил бебкIа...


ЛехIдеш чебихьунти шими…

ХIера, шакра хIейкили каберхур дурхъаси Рабазан баз. Абзур баз дагъистанланти ва арагIеб дунъяла бусурманти дуббурцули калун, балга-дугIя дариб, садакьлуми дуртIи, жамигIятличил дарх дехIибала ва дахъал цархIилти гIяхIти баркьудлуми дурадеркIиб. ЧевяхIси Аллагьли ﷻ кьабулдараб илди ва азир...


Пачас савгъатуни

Гьалабла замана левли уили сай ца пача. Илала биштIати аги, ил багьандан илини кьасбариб ятим урши варгили кIялгIялизив халаваахъес ва сунела мас-мулкла ва лебдешла букьур ветаахъес. Илини аргъиб ца биштIаси шагьарлизиб шел ятим урши хIербирули биъниличила ва илдазивад чи-биалра сунела букьур варес...


Суалти-жавабти

- Сегъуна сура бучIес гIяхIси убкIуси адамла мякьлаб? - УбкIуси адамла мякьлаб гIяхIсилизи халбируси саби «Ясин» сура бучIни ва «Ар-РагIд». Мисаллис, Дагъистайзиб имцIаливан «Ясин» сура бучIули бирар, хIятта «Ар-РагIд» сура бучIни мягIничебсилизи...