Хьуна гьаларти мура чеблуми
Гьарил адамли сунела хьунуйчилти бархбасуни сунес дигуси тяхIярли кадилзахъа. ШаригIят хIясибли хIерхIейрусини биалли - сунела нафс хIясибли. ЦацабехIтани пахрубирули бирар хьунул урухрарили илизи се-дигара буйрухъбарес бирниличи, ва ил чула цIакьлизи халбирули саби. ЦархIилтани биалли, хьунул сунес дигутани риркьахъес ралтули сари, хIятта шаригIятличи къаршили биаллира.
БегIлара гIяхIти хъалибаргуназирти бархбасуни сари исламла кьанунти хIясибли делшунти. СенкIун ил дурхъаси Аллагьла ﷻ гьуни саби. Иличивад вашуси гьачамалра хъатIахIеркур.
Ислам динна тIалабуни хIясибли, мурул сунела хьунуйчил секьяйда вирес гIягIнисил ишаб бурехIе:
1.Мурул хьунуйчил мурталра гIяхIли вирес чебси саби, илала вайси хIяйчи халаси пикри бяхIчихIеили, эгер шаригIятла дазурби дулъули хIериалли, децIагести гъай дураллира уркIецIиличил иличивад чевурхули.
Кьуръайзиб бурили саби: «ХIуша хIушала хьунрачил гIяхIли диреная гьарил гIяхIси баркьудилизир».
2.Хьунул муруйс мутIигIли риалли, иличил жалвирхъес, ил гьимруркIахъес асухIебирар.
Идбагли ﷺ сунела бегIла гIергъиси вягIзализиб бурибсири: «ХIушала хьунри гьиммабуркIахъидая». Ил сунела хьунрачил дигиличил, уркIецIиличил ва сабурличил вирусири, илдачивад чевурхусири, чеалкIуси наслулис гIибратли вирусири.
3.Муруйс хьунуйзи масхара бурес, ил разирирес ва илала вайти шалубачи пикри бяхIчихIейэс чебиркур.
Иличил бархли хьунуйс дигутани виркьес асухIебирар, шаригIятличи къаршиси секIал биралли, илизи аргъахъес чебиркур.
4.Илала рухIла дунъя мурул адамлайчи мешуси саби.
Илис бегI гьалабси яргализиб багьахъес чебиркур низам-кьяйдаличила. Хьунуйчил дебали кьяркьли вирес яра лергIер кIантIидеш чедаахъес асухIебирар. Гьарил баркьудилизиб бархьси гьунчив вирес чебси саби, сенахIенну хьунул адамти жура-журала бирар: гIясити, бяркъ агарти, кьяркьти, вайти. Илдигъунти хьунул адамла хасиятуначи къаршили диэс гIягIнити сари:
уркIецIи, диги, масхарала гъай, хIеруди, пасихIдеш.
Мурул сунела баркьудилизив устадешчевси тухтурличи мешусили вирес чебси саби, суненира зягIипсилис дарман баргес балуси.
5.Мурул адамла васвасъала алкIули диалли, хьунуй се-биалра лайикьагарси бирниличи, илис авараагарли калес асухIебирар. Амма левгIев хьунуйчи багьана агарли, хIясадли ва бирхауди агарли виресра гIягIнидеш агара. Идбагли ﷺ къадагъабариб хьунуйчи ил ахтардирарес пикрили, кьанси дугила манзил гIягIнидеш агарли вашахъес.
Гьаннала манзилла мурул адамти чула тянишунира хъули кили букули, держли бужули замана буркIули бирар, илдала хьунранира рурсбанира биалли, кьаркьала кIапIхIебирути палтарличил илдас къуллукъбирули саби.
ШаригIятли илкьяйдали асубирахъули ахIен хьунул адамти базуртачира кьакьурбазира гIягIнидеш агарли жагати палтарличил башахъес. Илис муруй къадагъабарес чебиркур. Хьунуйзир далхIедикибти хасиятуни диаллира илди чехIейусила гIердарес асухIебирар, илдигъунти адамтачи Аллагьли ﷻ лягIнат буршу.
6.Хьунул палтар-кьяшличил ва бекIахъудила гIягIниахълумачил гIерруцес муруйчиб чебси саби, амма гIягIниси кьадарла ахIи, имцIати харжани хIедиэсли.
Тирмизини баахъибси хIядис-лизиб бурули саби:
«Адамтазибад бегIлара гIяхIти саби, чула хьунрачи ва хъалибаргуначи гIяхIил хIеруди бирути».
Цунни укесичиб лебил хъалибаргличил варх укни гIяхIси саби, ил биралли, малаикунани илдас гIяхIси балга бируси саби. Калунси хурег садакьалис бедес вирар.
7.Къадагъабарибси саби хьунул ва биштIати хIярамти (рибала, держ дицибти, дигIунти) арцлис хIербарахъес. «Гьарилли чучи хъартачила жаваб бедлугуси саби Кьиямала бархIи», - бурули саби
Муслимли нушачи баахъибси хIядислизиб.
8.Муруйчиб чебси саби хьунул исламла кьанунтачи бурсирарес, хIялалси ва хIярамси секIал багьахъес.
Сунени балули хIейалли, динна гIялимтази хьарбаили, гIур илди багьудлуми хьунуйзира дагьахъес. Муруй хьунуйс гIягIнити багьудлуми дедес вирули хIейалли, илис гIялимтачи рашахъес гIягIниси саби.
- Эгер мура хьунул цацун хIериалли, илис чебиркур илдачил цаван вирес, бекIахъудила шайчивра мурул-хьуна ургарти бархбасунала шайчивра.
- Хьунул муруйчи лехIхIей-хъули, дехIибала дархьдалтули, яра илала ибси хIебирули риалли, муруйчиб чебси саби жагали илизи аргъахъес сегъуна бунагь хIерлил иличи илкьяйда биралли. Иличи че сегъуна шабагъат бирарал мура ибси бирули ил разивируси хьунуйс.
Хьунул гьимруркIахъес сеналра асухIебирар, илини сунела гIяйиб чебаили пашманриубли риалли, гьалаб барибси уркъбяхъесра гIягIнидеш агара. Хьуна ряхIлизи бяхъес ва кьаркьайчир къел калесли танбихIларирес къадагъабарибси саби.
Муруй хьунул маймайрарес вирар багьана лебли биаллицун.
Кьуръайзиб бурули саби (мягIна): «Лерти сари гьарилла ихтиюртира, чертира, чараагарли дарес гIягIнитира муруй хьуна гьалар, тяп илкьяйдали хьунуй мура гьаларра.
Я Аллагь ﷻ, нушаб ахъри га нушала хъалибарг ХIу разили калесли бяркъяхъес. Амин!
